Ảnh minh họa: AI

Hợp chất PFAS, viết tắt của các chất per- và polyfluoroalkyl, được gọi là “hóa chất vĩnh cửu” do đặc tính bền vững, khó phân hủy trong môi trường. Trong nhiều thập kỷ, những hóa chất này được sử dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp và sản xuất, khiến con người gần như không thể tránh khỏi việc tiếp xúc.

Trong nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Journal of the Endocrine Society, các nhà khoa học đến từ Hoa Kỳ và Canada đã phân tích dữ liệu sức khỏe của 218 trẻ em được theo dõi trong quá trình trưởng thành. Nhóm nghiên cứu tập trung đo nồng độ của một số hợp chất PFAS trong máu, bao gồm axit perfluorohexane sulfonic (PFHxS), axit perfluoroctane sulfonic (PFOS), axit perfluorooctanoic (PFOA) và axit perfluorononanoic (PFNA), sau đó đối chiếu với mật độ xương ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể.

Kết quả dữ liệu cho thấy, ở tuổi 12, trẻ có nồng độ PFOA cao hơn có xu hướng sở hữu mật độ xương cẳng tay thấp hơn. Đối với các hợp chất PFAS khác, mức độ ảnh hưởng đến mật độ xương thay đổi tùy theo thời điểm tiếp xúc, cho thấy độ tuổi đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức độ tác động của các hóa chất này.

“Những phát hiện này bổ sung vào bằng chứng ngày càng tăng cho thấy việc tiếp xúc với PFAS trong giai đoạn đầu đời có thể dẫn đến những hậu quả sức khỏe lâu dài, nhấn mạnh tầm quan trọng của các nỗ lực nhằm giảm thiểu ô nhiễm trong nước uống và các sản phẩm tiêu dùng”, nhà dịch tễ học Jessie Buckley thuộc Đại học North Carolina cho biết.

Một điểm đáng chú ý khác là mối liên hệ giữa nồng độ PFAS cao và mật độ xương thấp biểu hiện rõ rệt hơn ở trẻ em gái, gợi mở hướng nghiên cứu sâu hơn trong tương lai.

Dù đây chỉ là nghiên cứu quan sát khi không can thiệp trực tiếp và chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả, thế nhưng các kết quả thu được vẫn đủ sức gióng lên hồi chuông cảnh báo về khả năng ảnh hưởng của PFAS đối với sự phát triển xương.

Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, sự chênh lệch giữa mức phơi nhiễm PFAS cao nhất và thấp nhất có thể làm tăng nguy cơ gãy xương khoảng 30%, dù con số này vẫn cần được kiểm chứng thêm.

Các nghiên cứu trước đây cũng đã chỉ ra rằng mật độ xương thấp trong giai đoạn trẻ nhỏ có thể dẫn đến nguy cơ gãy xương cao hơn và làm tăng khả năng mắc các bệnh như loãng xương khi trưởng thành.

Về cơ chế tác động, các nhà khoa học cho rằng PFAS có thể liên quan đến sự gián đoạn vitamin D vốn là một yếu tố thiết yếu trong quá trình hình thành và duy trì xương khỏe mạnh. Dù nghiên cứu hiện tại chỉ theo dõi đến năm 12 tuổi, đây lại là giai đoạn then chốt đối với sự phát triển sinh học của trẻ.

“Phát hiện của chúng tôi gợi ý rằng việc giảm tiếp xúc với PFAS trong các giai đoạn phát triển then chốt có thể giúp hỗ trợ xương khỏe mạnh hơn trong suốt cuộc đời”, bà Buckley nói.

Mối liên hệ mạnh nhất được tìm thấy ở xương cẳng tay của các bé gái 12 tuổi, với PFOA.

Một trong những hợp chất được nghiên cứu, PFOA, từng được sử dụng phổ biến trong dệt may, điện tử và các sản phẩm tẩy rửa. Do liên quan đến nhiều rủi ro sức khỏe, chất này hiện đã bị cấm trên toàn cầu theo Công ước Stockholm, song vẫn tồn tại rộng rãi trong môi trường.

Hiện có hơn 10.000 loại PFAS khác nhau, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó được nghiên cứu đầy đủ về mức độ an toàn. Một số hợp chất đã được chứng minh có liên quan đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, như ung thư, dị tật bẩm sinh hay quá trình lão hóa sinh học.

Trong bối cảnh PFAS đã xâm nhập vào nguồn nước, thực phẩm và môi trường đất, các nỗ lực loại bỏ những hóa chất độc hại này vẫn đang trong giai đoạn đầu và đối mặt với nhiều thách thức.

Các nhà khoa học cho rằng cần tiếp tục theo dõi sự phát triển mật độ xương của trẻ trong giai đoạn thiếu niên và trưởng thành để xác định rõ hơn mức độ ảnh hưởng lâu dài.

“Việc tiếp tục nghiên cứu là cần thiết để đánh giá liệu các mối liên hệ này có tồn tại dai dẳng hay biến chuyển khi bước vào tuổi trưởng thành hay không”, các nhà nghiên cứu viết.