Hạt vi nhựa vốn đã trở thành mối lo môi trường toàn cầu khi chúng được tìm thấy ở đại dương, không khí, đất nông nghiệp và thậm chí trong cơ thể con người. Phát hiện mới nhất cho thấy chúng còn hiện diện trong chính xương của chúng ta, nơi vốn được xem là “bộ khung nâng đỡ” cho toàn cơ thể.

Dẫn đầu bởi giáo sư Rodrigo B. Oliveira, điều phối viên Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Khoáng chất và Xương học tại Đại học bang Campinas (Brazil), nghiên cứu đã tổng hợp 62 công trình khoa học nhằm phân tích ảnh hưởng của vi nhựa đến xương và tủy xương.

Kết quả cho thấy, trong mỗi gram xương có thể chứa vài chục hạt vi nhựa. Khi tiếp xúc với các hạt này, tế bào xương giải phóng những phân tử gây viêm, kích hoạt quá trình tái cấu trúc xương bất thường. Ngoài ra, các gốc oxy hóa tự do vốn gây hại cho tế bào cũng được tìm thấy trong mô xương bị ảnh hưởng.

Tác động đến tủy xương và sự tái tạo xương

Đáng chú ý, nghiên cứu chỉ ra rằng vi nhựa có thể làm thay đổi hoạt động của tế bào gốc trung mô trong tủy xương. Đây là những tế bào đóng vai trò quan trọng trong việc tái tạo mô xương. Khi chức năng này bị suy giảm, xương trở nên khó tự phục hồi, dễ bị tổn thương và mất dần độ chắc khỏe.

Ngoài ra, vi nhựa còn thúc đẩy sự hình thành hủy cốt bào (osteoclasts), loại tế bào chuyên biệt chịu trách nhiệm phân hủy mô xương cũ. Khi số lượng hủy cốt bào tăng quá mức, xương bị tiêu hủy nhanh hơn khả năng tái tạo, dẫn đến loãng xương và làm bộ xương ngày càng suy yếu.

“Tác động của hạt vi nhựa lên xương là chủ đề không thể xem nhẹ. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã cho thấy vi nhựa làm giảm khả năng sống sót của tế bào xương, đẩy nhanh quá trình lão hóa tế bào, thay đổi sự biệt hóa và kích thích phản ứng viêm”, giáo sư Oliveira nhận định.

Nguy cơ thoái hóa và gãy xương

Các thí nghiệm trên động vật cũng đưa ra bằng chứng đáng lo ngại: vi nhựa khiến xương thoái hóa nhanh, phá vỡ cấu trúc vi mô, gây ra chứng loạn sản – tình trạng tế bào phát triển bất thường khiến xương yếu, dễ biến dạng và dễ gãy. Trong nhiều trường hợp, xương hình thành còi cọc, không đạt được độ chắc khỏe như bình thường.

Ngoài ra, vi nhựa có khả năng xâm nhập sâu vào tủy xương, nơi đảm nhiệm cả hai vai trò chính là sản sinh tế bào máu và tái tạo xương. Sự xáo trộn tại đây có thể gây ảnh hưởng kép, vừa làm suy yếu hệ miễn dịch vừa cản trở quá trình tái tạo bộ xương.

Cảnh báo toàn cầu về sức khỏe xương

Tổ chức Loãng xương Quốc tế (IOF) dự báo số ca gãy xương liên quan đến loãng xương trên toàn cầu sẽ tăng 32% vào năm 2050 do dân số già hóa. Nếu vi nhựa thực sự góp phần làm tăng nguy cơ loãng xương, đây sẽ là một thách thức y tế cộng đồng lớn.

Theo giáo sư Oliveira, các bệnh xương chuyển hóa vốn đã là gánh nặng, nhưng hiện các nhà khoa học vẫn chưa hiểu hết vi nhựa ảnh hưởng như thế nào đến các bệnh này.

Hiện nhóm của ông đang triển khai dự án nghiên cứu trên động vật để đánh giá trực tiếp tác động của vi nhựa đến độ chắc khỏe của xương, qua đó làm rõ mối liên hệ giữa vi nhựa và các bệnh lý xương.

Dù chưa có lời giải cuối cùng về cơ chế tác động của vi nhựa lên xương, các chuyên gia khuyến cáo con người cần chủ động bảo vệ bộ xương bằng những biện pháp đã được chứng minh, chẳng hạn như: tập thể dục đều đặn, chế độ dinh dưỡng cân bằng giàu canxi – vitamin D, và tuân thủ điều trị y tế khi cần thiết.

Việc hiểu rõ hơn về mối nguy từ vi nhựa không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe xương mà còn mở ra hướng đi mới trong y học phòng ngừa, nhằm giảm thiểu biến chứng nghiêm trọng như gãy xương ở cộng đồng.