![]() |
Vào tháng 3/2026, hành tinh TOI-2535b, có kích thước tương đương Sao Mộc, đã bất ngờ biến mất khỏi tầm quan sát của các nhà thiên văn học.
TOI-2535b quay quanh ngôi sao mẹ TOI-2535, một sao lùn loại K có tuổi đời khoảng 9,7 tỷ năm, cách Trái Đất khoảng 1.100 năm ánh sáng. Đây là một hành tinh thuộc nhóm Sao Mộc nóng, có khối lượng tương đương Sao Mộc nhưng nằm rất gần ngôi sao chủ, với chu kỳ quỹ đạo chỉ hơn 8 ngày.
Trong một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí The Astrophysical Journal Letters, các nhà thiên văn học cho rằng sự biến mất này không phải do hành tinh bị phá hủy mà do lực hấp dẫn của một hành tinh đồng hành khiến quỹ đạo của nó liên tục thay đổi.
Theo nhóm nghiên cứu, TOI-2535b được cho là có một hành tinh đồng hành chưa được quan sát trực tiếp, với kích thước có thể tương đương Sao Thổ. Lực hấp dẫn giữa hai thiên thể này đã quấn chúng vào một “vũ điệu quỹ đạo” phức tạp và dao động bất thường.
Mỗi “chu kỳ chao đảo” này có thể kéo dài khoảng 30-50 năm, và sẽ làm thay đổi góc nhìn của chúng ta từ Trái Đất. Vì vậy, TOI-2535b dần di chuyển khỏi vùng có thể quan sát khi đi ngang qua đĩa sao mẹ, trước khi biến mất hoàn toàn khỏi tầm nhìn.
Nhà vật lý thiên văn Samuel Yee, nghiên cứu sinh chương trình 51 Pegasi b tại Đại học California ở Los Angeles (UCLA), cho biết hai hành tinh trong hệ TOI-2535 có độ nghiêng quỹ đạo tương hỗ ít nhất 5 độ. Mức này lớn hơn so với phần lớn các hệ có nhiều hành tinh đã được phát hiện.
Thông thường, các hành tinh hình thành từ cùng một đĩa vật chất quanh sao mẹ nên quỹ đạo của chúng có xu hướng nằm gần trên cùng một mặt phẳng. Trong khi đó, sự tương tác hấp dẫn giữa hai hành tinh TOI-2535b và người bạn đồng hành khiến cấu trúc quỹ đạo của hệ này trở nên phức tạp hơn.
Các nhà thiên văn học lần đầu phát hiện TOI-2535b vào năm 2019 nhờ Vệ tinh TESS của NASA. Đây là thiết bị sử dụng phương pháp quá cảnh, theo dõi sự suy giảm độ sáng của một ngôi sao khi hành tinh đi qua phía trước nó.
Trong 7 năm tiếp theo, thông qua dữ liệu từ các kính viễn vọng không gian và mặt đất, nhóm nghiên cứu nhận thấy hành tinh này liên tục thay đổi vị trí quá cảnh. Ban đầu, TOI-2535b đi qua gần trung tâm đĩa sao, sau đó dần dịch chuyển về phía rìa và cuối cùng không còn xuất hiện trong các lần quan sát vào tháng 3/2026.
Nhà vật lý thiên văn Erik Petigura tại UCLA, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết hiện tượng này có thể được hình dung tương tự sự thay đổi vị trí quỹ đạo Mặt Trăng. Nếu quỹ đạo của Mặt Trăng nằm hoàn toàn trên cùng mặt phẳng với quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời, hiện tượng nhật thực sẽ xảy ra hằng tháng. Tuy nhiên, độ nghiêng giữa hai quỹ đạo khiến điều đó không diễn ra.
Các nhà nghiên cứu dự đoán TOI-2535b sẽ tiếp tục xuất hiện trở lại rồi biến mất khỏi tầm quan sát trong những thập kỷ tới. Hành tinh đồng hành chưa được phát hiện trực tiếp của nó cũng có thể sớm được nhận diện, giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về đặc điểm và chuyển động của cả hệ.
Bằng phương pháp mô phỏng sự vận động của hệ hành tinh trong khoảng 1 triệu năm, tương ứng khoảng 50 triệu vòng quỹ đạo của TOI-2535b, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự cộng hưởng quỹ đạo giữa các hành tinh có thể giúp duy trì trạng thái ổn định, hạn chế nguy cơ chúng va chạm hoặc bị đẩy văng khỏi hệ sao.
Nghiên cứu cũng cung cấp thêm dữ liệu để tìm hiểu quá trình hình thành các hành tinh thuộc nhóm Sao Mộc nóng.
“Đối với hệ TOI-2535, nơi chứa hai hành tinh khổng lồ có chu kỳ ngắn và tương tác chặt chẽ với nhau, đây có lẽ không phải là cách chúng hình thành. Có thể chúng đã di cư vào phía trong thông qua đĩa tiền hành tinh. Tuy nhiên, việc độ nghiêng quỹ đạo của chúng bị kích thích như thế nào vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ”, nhà thiên văn Samuel Yee cho biết.


















Phát hiện ứng viên hành tinh sao lùn mới nằm rìa Hệ Mặt Trời
Công nghệ mới giúp phát hiện hành tinh bị ánh sáng sao che lấp
Lần đầu tiên phát hiện dấu hiệu một hành tinh “hồi sinh từ tro tàn”
Phát hiện một “ứng viên” hành tinh quanh ngôi sao nóng hơn Mặt trời
Lần đầu phát hiện ngoại hành tinh quay ngược hướng với sao chủ
AI xác định 44 hệ sao có thể ẩn chứa hành tinh giống Trái đất
Cùng chuyên mục
Bí ẩn sự biến mất đột ngột của hành tinh khổng lồ được giải mã
Phát hiện hệ sao hiếm phát tín hiệu vô tuyến theo chu kỳ 8 phút
Tàu thăm dò NASA phát hiện quy luật ẩn trong từ trường Mặt Trời
Công nghệ mới giúp phát hiện hành tinh bị ánh sáng sao che lấp
Phát hiện mối liên hệ bất ngờ giữa nhau thai và nguồn gốc chứng tự kỷ
Phát hiện vi khuẩn có khả năng sống trong điều kiện giống Sao Hỏa