Ảnh minh họa: AI

Các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Cold Spring Harbor (CSHL, Mỹ) vừa phát hiện mối liên hệ giữa phản ứng miễn dịch của người mẹ, những bất thường ở nhau thai và sự xuất hiện các đặc điểm giống rối loạn phổ tự kỷ ở chuột đực.

Nghiên cứu cho thấy những tác động bất lợi có thể bắt đầu từ giai đoạn rất sớm của thai kỳ, trước khi nhiều quá trình phát triển và phân biệt giới tính trong não bộ diễn ra. Phát hiện này gợi mở hướng tiếp cận mới trong việc tìm hiểu các yếu tố liên quan đến nguồn gốc chứng tự kỷ.

Để khảo sát tác động của tình trạng viêm đối với thai nhi, nhóm nghiên cứu do Phó giáo sư Lucas Cheadle dẫn đầu đã kích hoạt phản ứng miễn dịch ở chuột mẹ tại những thời điểm khác nhau trong thai kỳ. Các nhà khoa học sử dụng một chất có khả năng mô phỏng phản ứng của hệ miễn dịch trước tình trạng nhiễm virus, thay vì trực tiếp đưa virus vào cơ thể.

Kết quả cho thấy ngày thứ 12,5 của thai kỳ là giai đoạn thai nhi đặc biệt nhạy cảm với tình trạng viêm. Chỉ trong vòng 24 giờ sau khi phản ứng miễn dịch được kích hoạt, khoảng 1/3 số thai nhi đã xuất hiện những bất thường về phát triển.

Đáng chú ý, các biểu hiện giống tự kỷ chỉ xuất hiện ở chuột đực, trong khi chuột cái không ghi nhận những bất thường tương tự. Sự khác biệt này xuất hiện từ giai đoạn rất sớm, trước khi nhiều thay đổi sinh học liên quan đến giới tính trong não bộ diễn ra.

Theo nhóm nghiên cứu, phát hiện có thể cung cấp thêm manh mối về lý do rối loạn phổ tự kỷ được chẩn đoán ở nam giới nhiều hơn nữ giới. Tuy nhiên, cơ chế tạo ra sự khác biệt này vẫn chưa được xác định.

Để tìm hiểu cơ chế đứng sau hiện tượng này, nhóm nghiên cứu tập trung kiểm tra nhau thai, cơ quan đóng vai trò cung cấp dưỡng chất và hỗ trợ sự phát triển của thai nhi trong suốt thai kỳ.

Các nhà khoa học phát hiện những thai nhi đực có bất thường về phát triển đồng thời xuất hiện tổn thương ở một nhóm tế bào chuyên biệt trong nhau thai, được gọi là tế bào nuôi bọt (spongiotrophoblasts).

Những tế bào này có vai trò quan trọng trong việc giúp hệ miễn dịch của người mẹ dung nạp thai nhi đang phát triển. Do thai nhi mang vật chất di truyền từ cả bố và mẹ, cơ thể người mẹ cần có cơ chế điều hòa miễn dịch để tránh phản ứng bất lợi đối với thai nhi.

Theo nhóm nghiên cứu, tình trạng kích hoạt miễn dịch ở người mẹ có thể làm suy giảm chức năng bảo vệ của các tế bào nhau thai này. Khi hàng rào bảo vệ bị tổn thương, những phản ứng miễn dịch có thể tác động tiêu cực đến quá trình phát triển của thai nhi.

Một vấn đề khác được các nhà khoa học quan tâm là khả năng chống chịu khác nhau giữa thai nhi đực và cái. Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng phôi đực có thể tạo ra những protein đặc trưng khiến chúng dễ kích hoạt phản ứng miễn dịch bất lợi hơn. Trong khi đó, phôi cái có thể sở hữu cơ chế bảo vệ giúp hạn chế tác động của tình trạng viêm.

Phó giáo sư Lucas Cheadle cho rằng việc tìm hiểu những cơ chế bảo vệ ở thai nhi cái có thể giúp các nhà khoa học xác định những yếu tố có khả năng hạn chế tổn thương ở thai nhi đực. Nhóm nghiên cứu dự kiến tiếp tục khảo sát sự khác biệt giữa hai giới để làm rõ các cơ chế sinh học liên quan.

Các nhà khoa học kỳ vọng kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định những mục tiêu mới cho các chiến lược can thiệp sớm, đồng thời mở rộng hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rối loạn phổ tự kỷ.

Tuy nhiên, nghiên cứu hiện mới được thực hiện trên chuột. Các kết quả chưa đủ cơ sở để khẳng định tình trạng viêm trong thai kỳ hoặc những bất thường ở nhau thai có cơ chế tương tự và trực tiếp gây ra chứng tự kỷ ở người.

Dù vậy, phát hiện này cho thấy việc nghiên cứu nguồn gốc rối loạn phổ tự kỷ không nên chỉ tập trung vào não bộ, mà cần xem xét cả những biến đổi ở nhau thai và sự tương tác giữa hệ miễn dịch của người mẹ với thai nhi ngay từ giai đoạn đầu của thai kỳ.