Hình mô phỏng về kính viễn vọng không gian UVEX của NASA (Ảnh: NASA)

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) mới đây cho biết Kính thiên văn không gian UVEX (Ultraviolet Explorer) đã đạt một cột mốc mới khi vượt qua kỳ đánh giá kỹ thuật để có thể bước tiếp vào giai đoạn phát triển tiếp theo.

UVEX là kính thiên văn được thiết kế để khảo sát toàn bộ bầu trời trong dải tia cực tím nhằm cung cấp dữ liệu giúp các nhà khoa học tìm hiểu quá trình hình thành và tiến hóa của các ngôi sao, thiên hà cũng như những hiện tượng diễn ra trong vũ trụ.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của UVEX là khả năng nhanh chóng thay đổi hướng quan sát để ghi nhận các sự kiện thiên văn diễn ra trong thời gian ngắn. Khả năng này cho phép kính thiên văn tìm kiếm những tín hiệu phát sáng ở dải tia cực tím liên quan đến các sự kiện được phát hiện thông qua sóng hấp dẫn, chẳng hạn như vụ sáp nhập giữa hai sao neutron.

Việc quan sát kịp thời những hiện tượng này có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu thiên văn học bởi một số nguồn phát sáng chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Khả năng chuyển hướng nhanh trong không gian sẽ giúp UVEX ghi nhận các tín hiệu trước khi chúng suy yếu hoặc biến mất.

UVEX cũng sẽ được phối hợp với các đài quan sát khác, trong đó có Kính thiên văn Không gian Nancy Grace Roman của NASA. Trong khi Kính thiên văn Roman tập trung quan sát vũ trụ ở dải ánh sáng nhìn thấy và hồng ngoại gần, UVEX sẽ giúp cung cấp dữ liệu ở dải tia cực tím, giúp mở rộng khả năng nghiên cứu các thiên thể và hiện tượng vũ trụ.

Các thiên thể như hành tinh ngoài Hệ Mặt trời, các ngôi sao, thiên hà…phát ra bức xạ ở nhiều bước sóng khác nhau, trong đó mỗi dải bước sóng cung cấp những thông tin riêng về đặc điểm và quá trình vận động của chúng. Do đó, việc kết hợp dữ liệu từ nhiều kính thiên văn sẽ giúp các nhà khoa học xây dựng bức tranh đầy đủ hơn về vũ trụ.

Ảnh: NASA

Bên cạnh UVEX và Roman, NASA dự kiến triển khai nhiệm vụ PRIMA vào năm 2033 nhằm mở rộng khả năng quan sát ở dải hồng ngoại xa. Các nhiệm vụ này sẽ bổ sung dữ liệu cho nhau, tạo điều kiện để giới khoa học nghiên cứu vũ trụ trên nhiều dải bước sóng.

NASA lựa chọn UVEX để phát triển vào năm 2024 theo chương trình Khám phá Cấp trung (MIDEX). Nhà khoa học Fiona Harrison thuộc Viện Công nghệ California sẽ là người phụ trách chính của nhiệm vụ. Đại học California tại Berkeley, Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA cùng một số tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cũng tham gia dự án.

Việc vượt qua đợt đánh giá kỹ thuật và chương trình quan trọng giúp UVEX tiến gần hơn đến giai đoạn thực hiện. Theo kế hoạch, kính thiên văn sẽ được phóng vào tháng 1/2031. NASA ước tính tổng chi phí cho toàn bộ vòng đời nhiệm vụ này vào khoảng 590 triệu USD.