Chiều ngày 8/10, Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển vừa công bố Giải Nobel Văn học 2026 được trao cho nhà thơ Canada Anne Carson “vì sự nghiệp sáng tác táo bạo và giàu tính sáng tạo, qua cuộc đối thoại đầy tinh nghịch với truyền thống kinh điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn học đương đại”.

Bà Anne Carson sinh năm 1950 tại Toronto, Canada. Năm 1981, bà công bố luận án tiến sĩ về ngành Kinh điển học (Classics) với nhan đề Odi et Amo Ergo Sum. Trong suốt sự nghiệp của mình, bà Carson kết hợp sáng tác thơ với công việc dịch thuật và giảng dạy tại nhiều trường đại học.

Hầu như toàn bộ sáng tác của bà tập trung vào giao điểm giữa sự say mê ngôn từ của một nhà ngữ văn và khát vọng tìm kiếm những ý nghĩa mới của một nhà thơ. Bản thân bà Carson xác định từ nguyên của từ ngữ là điểm khởi đầu cho toàn bộ quá trình sáng tác.

Các bản dịch từ tiếng Hy Lạp cổ điển của bà có thể được xem là những tác phẩm độc lập. Trong số đó có cách diễn giải các mảnh thơ của Sappho trong If Not, Winter (2002), cùng các tác phẩm bi kịch như Electra (2001) và Antigone (2015) của Sophocles, hay Bakkhai (2015) của Euripides.

Bà Carson từng mô tả sự buồn chán là “kẻ thù không đội trời chung” của mình, và bà đối mặt với trạng thái này bằng sự hài hước sắc sảo cùng trí tuệ dí dỏm. Tác phẩm The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos, xuất bản năm 2001, kể về cuộc tranh cãi cay nghiệt và đầy châm biếm với một người chồng dối trá. Tác phẩm gồm 29 phần, mỗi phần mở đầu bằng những câu thơ của nhà thơ lãng mạn John Keats.

Những câu thơ tuyệt đẹp của Keats về mối liên hệ giữa cái đẹp và chân lý được bà Carson đặt cạnh câu chuyện về một mối quan hệ hôn nhân đầy mệt mỏi theo cách vừa khắc nghiệt vừa giàu tính hài hước.

Trong suốt sự nghiệp sáng tác, bà Carson nhẹ nhàng khám phá những khả năng của việc viết, trong đó hình thức phác thảo văn chương có vai trò đặc biệt quan trọng đối với bà. Float (2016) là một ví dụ tiêu biểu. Tác phẩm gồm 22 tập sách nhỏ, mỗi tập viết về một chủ đề khác nhau và có thể được đọc theo bất kỳ thứ tự nào.

Việc hợp tác với các nghệ sĩ thị giác, biên đạo múa, cũng như các đạo diễn opera và sân khấu cho thấy sự tự do của bà trong cách tiếp cận những quy ước và hệ thống quy tắc của văn chương.

Chính sự tự do đó góp phần tạo nên tầm quan trọng đặc biệt của các tác phẩm Carson đối với đời sống nghệ thuật và văn học quốc tế kể từ những năm 1990.

Nobel Văn học là giải thưởng thứ 4 được công bố trong mùa giải Nobel năm nay, sau Y Sinh, Vật lý, Hóa học.

Bà Anne Carson sẽ nhận 12 triệu krona Thụy Điển (SEK), khoảng 1,2 triệu USD (hơn 31,1 tỷ đồng), cùng huy chương và bằng chứng nhận. Mức tiền thưởng năm nay tăng một triệu krona so với các năm trước nhân dịp kỷ niệm 125 giải thưởng ra đời.

Vào ngày 9/10, giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố bởi Hội đồng Ủy ban Nobel Na Uy.