Hình ảnh hố va chạm được camera trên tàu quỹ đạo Lunar Reconnaissance Orbiter của NASA chụp hồi tháng 3 năm 2026 (Ảnh: NASA Goddard/Intuitive Machines)

Hố va chạm mới được đặt tên McGetchin, hình thành trong khoảng thời gian từ ngày 11/4 đến 22/5/2024, sau khi một tiểu hành tinh hoặc sao chổi va vào bề mặt Mặt Trăng. Hố có đường kính khoảng 222 m và sâu khoảng 43 m, trở thành hố va chạm mới hình thành lớn nhất được phát hiện trong thời gian LRO hoạt động. Các nhà khoa học ước tính những vụ va chạm có quy mô tương tự chỉ xảy ra trên Mặt Trăng khoảng một lần mỗi 130 năm.

Phát hiện đã được công bố trong hai nghiên cứu đăng ngày 16/9 trên tạp chí Science Advances. Một nghiên cứu do Giáo sư Mark Robinson thuộc Intuitive Machines dẫn đầu, tập trung phân tích hố McGetchin và lớp vật chất bị văng ra xung quanh sau vụ va chạm. Nghiên cứu còn lại sử dụng dữ liệu từ thiết bị đo nhiệt Diviner trên LRO để đánh giá những thay đổi ở khu vực rộng hơn quanh hố.

Điểm đặc biệt của hố McGetchin là các nhà khoa học có dữ liệu quan sát khu vực này trước và sau khi hố hình thành. LRO đã hoạt động quanh Mặt Trăng hơn 17 năm, liên tục ghi nhận địa hình, thành phần bề mặt, nhiệt độ và môi trường bức xạ. Kho dữ liệu dài hạn này giúp các nhà nghiên cứu nhận diện những thay đổi mà các quan sát đơn lẻ khó phát hiện.

Hố McGetchin được ông Robert Wagner, chuyên gia xử lý hình ảnh thuộc Intuitive Machines, phát hiện ngày 24/10/2025 trong quá trình kiểm tra dữ liệu. Khi so sánh các bản đồ bề mặt Mặt Trăng được tạo từ những thời điểm khác nhau, ông nhận thấy một vùng sáng bất thường bao quanh bởi quầng tối. Các quan sát có độ phân giải cao sau đó xác nhận đây là một hố va chạm mới.

Lớp vật chất sáng do vụ va chạm tạo ra kéo dài hàng trăm mét quanh miệng hố. Vị trí của hố McGetchin cũng nằm gần ranh giới giữa vùng cao nguyên gồ ghề và một vùng tương đối bằng phẳng của Mặt Trăng, tạo điều kiện thuận lợi để nghiên cứu tác động của va chạm lên những địa hình khác nhau.

Không chỉ tạo ra một hố lớn, vụ va chạm này còn làm thay đổi tính chất vật lý của khu vực xung quanh. Dữ liệu từ thiết bị đo nhiệt Diviner cho thấy một vùng lạnh rộng khoảng 7 km bao quanh hố. Vào ban đêm trên Mặt Trăng, khu vực này có nhiệt độ thấp hơn khoảng 8-9 độ C so với bề mặt xung quanh.

Theo các nhà nghiên cứu, nguyên nhân là do vụ va chạm đã làm xáo trộn và khiến lớp đất đá bề mặt, hay regolith, trở nên tơi xốp hơn. Lớp vật liệu có mật độ thấp này giữ nhiệt kém hơn, dẫn đến nhiệt độ giảm đáng kể vào ban đêm.

Các hố va chạm xuất hiện phổ biến trên Mặt Trăng, nhưng phần lớn đã tồn tại hàng triệu hoặc hàng tỷ năm và bị biến đổi bởi những vụ va chạm khác cũng như môi trường không gian. Vì vậy, hố McGetchin có giá trị đặc biệt khi ghi lại những dấu vết tương đối nguyên sơ của một vụ va chạm vừa xảy ra trong thời gian địa chất gần đây.

Việc nghiên cứu hố va chạm mới cũng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách những vụ va chạm làm thay đổi bề mặt Mặt Trăng. Những biến đổi này không chỉ có ý nghĩa đối với nghiên cứu lịch sử địa chất mà còn liên quan trực tiếp đến hoạt động thăm dò trong tương lai, bởi đặc tính của lớp regolith có thể ảnh hưởng đến cách bánh xe xe tự hành, tàu đổ bộ và các thiết bị khác tương tác với bề mặt.

Theo NASA, LRO đã phát hiện ít nhất 1.000 hố va chạm mới trong hơn 17 năm hoạt động, đồng thời ghi nhận khoảng 100.000 thay đổi khác trên bề mặt Mặt Trăng do vật thể va chạm hoặc vật chất văng ra gây nên. McGetchin nổi bật trong số đó nhờ kích thước lớn và thời điểm hình thành có thể xác định tương đối chính xác.

Các nhà khoa học cho rằng những quan sát trực tiếp từ bề mặt trong tương lai sẽ giúp bổ sung cho dữ liệu thu được từ quỹ đạo. Việc khảo sát tại chỗ có thể cung cấp thêm thông tin về kết cấu đất đá, sự phân bố vật chất văng ra và những thay đổi quy mô nhỏ mà thiết bị trên quỹ đạo khó ghi nhận.