Nếu bạn từng cảm thấy bình yên khi được ôm trong vòng tay bà ngoại, hay chỉ cần đến trước cửa nhà bà đã biết mình sắp được thưởng thức một bữa cơm nóng hổi, thì có lẽ bạn không cần đến các công trình khoa học để hiểu rằng sự hiện diện của bà có sức chữa lành đặc biệt.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đã đưa ra những bằng chứng khoa học cho thấy, trong số bốn người ông bà, bà ngoại là người có khả năng tạo ra tác động tích cực sâu sắc nhất đối với sự phát triển của cháu, đặc biệt khi trẻ phải trải qua những biến cố trong thời thơ ấu.

Ảnh minh hoạ

Bà ngoại giúp trẻ vượt qua những tổn thương thời thơ ấu

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Turku (Phần Lan) thực hiện đã phân tích dữ liệu của 1.566 thanh thiếu niên từ 11 đến 16 tuổi tại Anh và xứ Wales, được thu thập trong một cuộc khảo sát năm 2007. Những trẻ sống cùng ông bà hoặc không còn ít nhất một người ông bà còn sống không được đưa vào nghiên cứu nhằm đảm bảo tính khách quan.

Các nhà nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi sàng lọc hành vi để đánh giá tình trạng cảm xúc và các vấn đề tâm lý của nhóm trẻ tham gia. Kết quả cho thấy, sự quan tâm, chăm sóc và hỗ trợ từ bà ngoại có thể làm giảm đáng kể những ảnh hưởng tiêu cực của các trải nghiệm bất lợi trong thời thơ ấu đối với sức khỏe tinh thần của trẻ.

Tiến sĩ Samuli Helle, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết trên HuffPost: "Phát hiện quan trọng nhất của chúng tôi là sự đầu tư và hỗ trợ từ bà ngoại dường như có tác dụng bảo vệ các cháu trước những tác động tiêu cực do nhiều trải nghiệm bất lợi trong giai đoạn đầu đời".

"Trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu" nguy hiểm như thế nào?

Trong tâm lý học, "trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu" (Adverse Childhood Experiences - ACEs) là thuật ngữ dùng để chỉ những biến cố hoặc sang chấn xảy ra với trẻ từ 0-17 tuổi. Theo Whitney Raglin Bignall, Phó giám đốc lâm sàng của Kids Mental Health Foundation, những trải nghiệm này có thể bao gồm: Bị bạo hành hoặc bỏ bê; Cha mẹ hoặc người chăm sóc bị giam giữ; Chứng kiến bạo lực gia đình; Sống với người thân nghiện rượu hoặc ma túy; Lớn lên trong cảnh nghèo đói hoặc thiếu thốn kéo dài.

Không phải mọi đứa trẻ trải qua những biến cố này đều gặp vấn đề về sau, nhưng nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý và sức khỏe sẽ tăng lên theo số lượng sang chấn mà trẻ phải trải qua.

Theo các chuyên gia, những tổn thương này có thể: Làm thay đổi quá trình phát triển của não bộ; Ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát căng thẳng; Gây khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ lành mạnh; Làm suy giảm khả năng tập trung, học tập và ra quyết định; Tăng nguy cơ mắc trầm cảm, lo âu và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Khi trưởng thành, những người từng trải qua nhiều ACEs cũng có nguy cơ cao mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, hen suyễn, ung thư hoặc rối loạn sử dụng chất kích thích.

Vì sao bà ngoại lại có ảnh hưởng lớn hơn các ông bà khác?

Điểm đáng chú ý là hiệu ứng bảo vệ này chỉ được ghi nhận rõ ở bà ngoại, chứ không xuất hiện ở ông ngoại, ông nội hay bà nội.

Theo Tiến sĩ Helle, phát hiện này phù hợp với một giả thuyết trong sinh học tiến hóa gọi là "Giả thuyết bà ngoại" (Grandmother Hypothesis). Giả thuyết này cho rằng việc bà ngoại tham gia chăm sóc cháu sẽ giúp con gái có điều kiện sinh thêm con và nuôi dạy gia đình hiệu quả hơn, từ đó góp phần duy trì sự phát triển của dòng giống.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh đây chỉ là xu hướng được quan sát trên quy mô thống kê. Trong thực tế, ông ngoại, ông nội hoặc bà nội hoàn toàn có thể đóng vai trò tương tự nếu họ dành nhiều thời gian chăm sóc, đồng hành và hỗ trợ cháu. Ngoài ra, dù có tác dụng tích cực, sự hỗ trợ của bà ngoại cũng không thể hoàn toàn xóa bỏ những tổn thương do sang chấn thời thơ ấu gây ra.

"Ngay cả ở những trường hợp nhận được mức hỗ trợ cao nhất từ bà ngoại trong nghiên cứu, điều đó vẫn chưa đủ để loại bỏ hoàn toàn những tác động tiêu cực của các trải nghiệm bất lợi", Tiến sĩ Helle cho biết.

Dẫu vậy, ông tin rằng sự đồng hành lâu dài của bà ngoại vẫn có thể tạo nên những ảnh hưởng tích cực kéo dài đối với quá trình phát triển và hạnh phúc của trẻ.