Loại rau đang được nhắc đến chính là rau bina, còn được gọi là cải bó xôi hay rau chân vịt. Vốn được biết đến là loại rau giàu dinh dưỡng, tốt cho sức khỏe nhưng loại rau này lại có thể trở thành “thủ phạm” khiến thận bị tổn thương nghiêm trọng nếu ăn quá nhiều hoặc chế biến sai cách đấy nhé!

Ông Trần (42 tuổi, Trung Quốc) có ngoại hình cao lớn, cực ít khi đau ốm, chỉ mắc gout nhẹ nhưng không điều trị thuốc. Một tuần trước, ông liên tục cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, đi ngoài 4 - 5 lần mỗi ngày. Ông chủ quan, cho rằng mình làm việc quá sức nên tự mua vài loại thuốc bổ về uống. Chẳng ngờ, càng uống càng thấy mệt, đau thắt lưng, thậm chí còn tiểu ra máu. Gia đình thuyết phục mãi ông mới chịu đi khám.

Người đàn ông bị suy thận cấp sau nhiều ngày ăn rau bina (Ảnh minh họa)

Khi đến bệnh viện, kết quả kiểm tra khiến cả gia đình bàng hoàng vì chỉ số creatinine trong máu của ông Trần lên tới 430μmol/L (cao gấp nhiều lần bình thường). CT bụng cho thấy thận xuất hiện nhiều nốt bất thường.

Sau nhiều xét nghiệm và sinh thiết, bác sĩ phát hiện trong thận ông Trần có vô số tinh thể sắc nhọn lấp lánh cùng phản ứng viêm mạnh. Kết luận cuối cùng là ông mắc bệnh thận do lắng đọng oxalat , hay còn gọi là “oxalate nephropathy”. Đây là tình trạng tinh thể oxalat canxi tích tụ trong ống thận, phá hủy mô thận và làm suy giảm chức năng.

Đi sâu tìm nguyên nhân, bác sĩ phát hiện trước đó ông Trần đã nhiều ngày liên tục ăn một lượng lớn raubina, đặc biệt là uống nước ép rau bina sống. Đây chính là "thủ phạm" khiến ông suy thận cấp do quá tải oxalat tại thận. 

Ngoài ăn rau bina trong bữa cơm, ông Trần thích uống nước ép rau bina vì nghĩ tốt cho sức khỏe (Ảnh minh họa)

May mắn là sau khi lọc máu và thực hiện hàng loạt điều trị chuyên khoa khác, các chỉ số của ông Trần đã dần trở lại gần như bình thường và không phải chạy thận suốt đời. Nhưng đây là bài học "thập tử nhất sinh" cho bản thân ông, gia đình ông và tất cả chúng ta. Một thực phẩm tốt cũng không được ăn uống bừa bãi vô tội vạ, chúng có thể phản tác dụng và phá hủy sức khỏe lúc nào không hay. 

Tại sao ăn nhiều rau bina lại hại thận?

Rau bina vốn được mệnh danh là siêu thực phẩm, nhưng đây lại là một trong những loại thực phẩm chứa hàm lượng axit oxalic cao nhất trong tự nhiên, lên tới hơn 1.000mg oxalat trên 100g rau tươi. Khi ăn loại rau này liên tục trong nhiều ngày, đặc biệt là uống nước ép tươi hoặc xào nấu trực tiếp mà không chần qua nước sôi, lượng oxalat nạp vào cơ thể sẽ tăng vọt vượt quá khả năng bài tiết.

Trong cơ thể, oxalat chủ yếu được thận đào thải qua nước tiểu. Khi lượng oxalat tăng cao bất thường, chúng sẽ kết hợp với canxi tạo thành tinh thể oxalat canxi. Các tinh thể này giống như những mảnh "thủy tinh vụn" găm vào nhu mô, gây xước và tắc nghẽn hàng loạt ống thận, hình thành sỏi rồi kích hoạt phản ứng viêm cấp tính, dần dần phá hủy chức năng thận.

Các tinh thể oxalat giống như những mảnh "thủy tinh vụn" găm vào trong thận (Ảnh minh họa)

Theo bác sĩ điều trị của ông Trần, bệnh này có hai dạng:

- Nguyên phát (hiếm gặp): Do đột biến gen khiến gan sản sinh quá nhiều oxalat.

- Thứ phát (phổ biến hơn): Thường gặp ở người ăn nhiều thực phẩm giàu oxalat (như rau bina, củ cải đường, socola, trà đặc), người mắc bệnh đường ruột, bệnh thận, hoặc bổ sung vitamin C quá liều.

Trường hợp của ông Trần chính là dạng thứ phát do thói quen ăn quá nhiều rau bina trong nhiều ngày liên tục, cộng thêm bệnh lý gout không được kiểm soát tốt. Việc oxalat lắng đọng ồ ạt đã khiến chức năng lọc máu của thận bị suy giảm đột ngột, gây ra tình trạng suy thận cấp. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh sẽ tiến triển thành suy thận mạn, thậm chí người bệnh phải đối mặt với nguy cơ lọc máu suốt đời hoặc ghép thận.

Ăn rau củ thế nào để bảo vệ thận? 

Bên cạnh rau bina, axit oxalic còn hiện diện nhiều trong các loại thực phẩm quen thuộc như củ cải đường, củ dền, măng tây, sô cô la hay trà đặc. Khi đi vào cơ thể, chất này liên kết với canxi tạo thành tinh thể oxalat canxi sắc nhọn, trực tiếp đe dọa chức năng thận.

Dù rau xanh rất bổ dưỡng, nhưng người mắc bệnh thận mạn tính, người từng bị sỏi thận, bệnh nhân gout hay những ai có hệ tiêu hóa kém, đang dùng thuốc chống đông máu đều cần hết sức cẩn trọng và hạn chế nhóm thực phẩm giàu axit oxalic này.

Các loại rau giàu axit oxalic như bina, củ dền, măng tây... nên được chần sơ qua trước khi chế biến (Ảnh minh họa)

Để bảo vệ thận mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng, bác sĩ điều trị của ông Trần cũng đưa ra những lời khuyên thiết thực:

- Chế biến đúng cách: Với rau giàu oxalat như rau bina, cần chần sơ qua nước sôi trước khi xào nấu để loại bỏ bớt axit oxalic.

- Uống đủ nước: Duy trì uống 1,5 đến 2,5 lít nước mỗi ngày giúp pha loãng nước tiểu, ngăn tinh thể ngưng tụ thành sỏi. Người thường dùng thực phẩm giàu axit oxalic càng cần uống nhiều hơn. 

- Kết hợp canxi trong bữa ăn: Bổ sung lượng canxi vừa đủ từ sữa, phô mai hay sữa chua để oxalat gắn kết ngay tại đường ruột rồi thải ra ngoài theo phân, giảm bớt áp lực cho thận.

- Không lạm dụng vitamin C: Tránh uống vitamin C liều cao kéo dài, nhất là khi chế độ ăn có thực phẩm giàu axit oxalic. Bởi vì chất này khi chuyển hóa có thể làm tăng sinh oxalat trong cơ thể.

Đặc biệt, đừng chủ quan trước những thay đổi nhỏ của cơ thể, bởi tổn thương thận do lắng đọng tinh thể thường diễn tiến âm thầm trước khi bùng phát thành suy thận. Hãy nhanh chóng đến bệnh viện kiểm tra nếu bạn nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo như: cơn đau âm ỉ hoặc quặn thắt vùng thắt lưng, đi tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc lẫn máu, hay lượng nước tiểu giảm đột ngột kèm theo hiện tượng phù nề mặt và chân. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời chính là "chìa khóa" vàng để bảo vệ lá thận trước khi quá muộn.

Nguồn và ảnh: QQ, NetEase Health