Có những người trẻ tiết kiệm từng bữa ăn, hạn chế mua quần áo mới nhưng vẫn sẵn sàng chi một khoản lớn để đi xem hòa nhạc, du lịch hoặc mua món đồ mình thực sự yêu thích. Nhìn vào cách tiêu tiền ấy, nhiều người cho rằng họ đang sống mâu thuẫn: Có tiền tận hưởng nhưng lại luôn nói không đủ khả năng kết hôn, sinh con.

Thực tế, câu chuyện không đơn giản là người trẻ có bao nhiêu tiền trong tài khoản. Phía sau việc thắt chặt chi tiêu và trì hoãn sinh con còn là nỗi lo về công việc, nhà ở, giáo dục, thời gian chăm sóc gia đình và sự bất định của tương lai.

Không phải không tiêu tiền, mà chỉ tiêu cho điều mình thấy xứng đáng

Một phóng sự của BBC từng đề cập đến những người trẻ Trung Quốc chỉ chi chưa đến 10 nhân dân tệ cho hai bữa ăn trong ngày. Tuy nhiên, họ vẫn có thể bỏ ra hơn 1.000 nhân dân tệ để mua vé xem thần tượng biểu diễn hoặc dành một khoản tiền nhất định mỗi năm cho đồ chơi nghệ thuật.

Điều này không có nghĩa họ tiêu xài thiếu suy nghĩ. Ngược lại, nó cho thấy ưu tiên trong tiêu dùng của người trẻ đã thay đổi.

Trước đây, nhiều người quan niệm rằng một cuộc sống thành công phải được thể hiện bằng nhà rộng, xe đẹp, đồ hiệu và những bữa ăn sang trọng. Ngày nay, không ít người trẻ không còn muốn chi tiền chỉ để chứng minh vị thế với người khác. Họ có thể dùng điện thoại cũ, mặc quần áo bình dân nhưng lại sẵn sàng trả tiền cho một chuyến đi, một buổi hòa nhạc, lớp tập thể thao hoặc gói khám sức khỏe.

Họ cũng ít mua đồ tích trữ hơn. Những đợt giảm giá lớn không còn dễ dàng khiến người trẻ mua cả năm nước giặt, giấy vệ sinh hay mỹ phẩm chỉ vì “đang rẻ”. Trước khi thanh toán, họ bắt đầu tự hỏi: Mình có thật sự cần món đồ này không?

Có thể nói, người trẻ không ngừng tiêu dùng mà đang lựa chọn kỹ hơn. Tiền vẫn được chi ra, nhưng ưu tiên chuyển từ việc “sở hữu thật nhiều” sang tìm kiếm trải nghiệm, sức khỏe và cảm xúc tích cực.

Đó không hẳn là tiêu dùng xuống cấp. Đơn giản là họ chỉ muốn trả tiền cho những điều bản thân cảm thấy xứng đáng.

Tại sao dám chi tiền đi chơi nhưng lại không dám sinh con?

Một tấm vé hòa nhạc hoặc chuyến du lịch có thể tốn nhiều tiền, nhưng đó vẫn là khoản chi có giới hạn. Người mua biết mình phải trả bao nhiêu và trải nghiệm sẽ kết thúc vào thời điểm nào.

Sinh con lại là một quyết định hoàn toàn khác.

Nuôi dưỡng một đứa trẻ là trách nhiệm kéo dài nhiều năm, liên quan đến vô số khoản chi cho ăn uống, y tế, giáo dục, nhà ở và chăm sóc hằng ngày. Đi cùng với tiền bạc là thời gian, sức khỏe, cơ hội nghề nghiệp và trách nhiệm tinh thần mà cha mẹ phải gánh vác.

Tại Trung Quốc, chi phí trung bình để nuôi một đứa trẻ đến năm 17 tuổi được ước tính khoảng 538.000 nhân dân tệ. Ở những thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu hay Thâm Quyến, con số có thể lên tới gần một triệu nhân dân tệ.

Đứng trước những khoản chi ấy, nhiều người trẻ không còn nghĩ đơn giản rằng “cứ sinh rồi sẽ có cách nuôi”. Họ tự hỏi mình có thể cho con một nơi ở ổn định hay không, có đủ khả năng chi trả việc học hành hay không và nếu con ốm, cha mẹ mất việc hoặc gia đình gặp biến cố thì điều gì sẽ xảy ra.

Vì vậy, khi một người sẵn sàng bỏ tiền đi du lịch nhưng chưa muốn có con, chưa chắc đó là biểu hiện của sự ích kỷ. Chuyến đi có thể là cách họ phục hồi sau những ngày làm việc kiệt sức. Trong khi đó, sinh con đòi hỏi một nguồn lực lâu dài mà họ cảm thấy mình chưa có.

Nói cách khác, không phải tất cả người trẻ đều không thích trẻ con hay muốn trốn tránh trách nhiệm. Nhiều người muốn có con nhưng chưa đủ tự tin để bước vào hành trình ấy.

Thu nhập có thể tăng nhưng cảm giác an toàn lại giảm

Một trong những lý do khiến người trẻ dè dặt hơn là họ không chắc cuộc sống ngày mai sẽ tốt hơn hôm nay.

Mức lương hiện tại có thể đủ trang trải sinh hoạt, nhưng công việc liệu có còn ổn định trong vài năm tới? Khoản vay mua nhà có thể trả đều nếu một người mất việc không? Khi cha mẹ già yếu hoặc con mắc bệnh, gia đình có quỹ dự phòng hay không?

Khi không tìm được câu trả lời chắc chắn, con người thường có xu hướng giảm chi tiêu, tăng tiết kiệm và tránh đưa ra những quyết định dài hạn.

Áp lực việc làm càng khiến tâm lý này trở nên rõ rệt. Nhiều sinh viên mới ra trường phải cạnh tranh để có được một công việc phù hợp, trong khi những người đã đi làm cũng lo ngại nguy cơ bị cắt giảm nhân sự hoặc khó tăng thu nhập.

Không ít người ở độ tuổi 30 từng tiêu tiền khá thoải mái nhưng nay bắt đầu ghi chép từng khoản nhỏ. Không phải vì thu nhập của họ đột nhiên giảm mạnh, mà vì kỳ vọng về tương lai đã thay đổi.

Trước đây, họ có thể tin rằng năm sau mình sẽ kiếm được nhiều hơn năm nay. Hiện tại, nhiều người không còn đủ tự tin để tin vào điều đó.

Cảm giác an toàn không chỉ đến từ con số lương hằng tháng. Nó còn được tạo nên bởi một công việc ổn định, chỗ ở vừa khả năng chi trả, dịch vụ y tế đáng tin cậy và niềm tin rằng nếu gặp khó khăn, gia đình vẫn có một điểm tựa.

Trợ cấp sinh con là cần thiết nhưng chưa đủ

Trước tình trạng tỷ lệ kết hôn và số trẻ chào đời suy giảm, Trung Quốc đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ sinh con và nuôi con. Năm 2026, ngân sách dành cho trợ cấp nuôi con được công bố ở mức 99,9 tỷ nhân dân tệ. Mỗi trẻ có thể nhận 3.600 nhân dân tệ một năm cho đến khi tròn ba tuổi.

Một số địa phương còn hỗ trợ chi phí gửi trẻ, cấp phiếu sử dụng dịch vụ chăm sóc hoặc đưa ra các chính sách riêng dành cho gia đình đông con.

Những khoản trợ cấp này có thể giúp các gia đình giảm bớt một phần chi phí và cho thấy vấn đề sinh con đang được quan tâm. Tuy nhiên, mỗi tháng vài trăm nhân dân tệ khó có thể giải quyết toàn bộ gánh nặng nuôi dưỡng một đứa trẻ.

Chỉ riêng tiền sữa, bỉm, đồ ăn dặm và vật dụng chăm sóc hằng ngày đã có thể vượt xa khoản hỗ trợ. Khi trẻ lớn hơn, gia đình còn phải đối mặt với chi phí học tập, nhà ở, y tế và nhiều khoản phát sinh khác.

Bên cạnh đó, tiền không phải nỗi lo duy nhất. Một người phụ nữ có thể được hỗ trợ chi phí sinh con nhưng vẫn e ngại nếu việc mang thai khiến cô mất cơ hội thăng tiến hoặc gặp khó khăn khi quay lại thị trường lao động. Một cặp vợ chồng có thể đủ tiền mua sữa, bỉm nhưng vẫn chưa dám sinh nếu không tìm được người chăm con hoặc không có thời gian dành cho gia đình.

Do đó, điều người trẻ cần không chỉ là một khoản tiền hỗ trợ. Họ cần một môi trường khiến mình cảm thấy việc sinh con không đồng nghĩa với đánh đổi toàn bộ cuộc sống.

Môi trường ấy bao gồm việc làm ổn định, nhà ở vừa khả năng chi trả, dịch vụ chăm sóc trẻ thuận tiện, giáo dục ít áp lực và chính sách lao động thân thiện hơn với những người đang nuôi con, đặc biệt là phụ nữ.

Điều người trẻ thiếu nhất có thể là niềm tin vào tương lai

Khi một người nói rằng mình “không có tiền sinh con”, điều đó không nhất thiết có nghĩa trong túi họ hoàn toàn trống rỗng. Có thể họ vẫn đủ tiền mua một tấm vé hòa nhạc, đi du lịch hoặc tự thưởng cho mình một món đồ nhỏ.

Nhưng sinh con không phải quyết định được đưa ra dựa trên số tiền còn lại sau một tháng. Đó là lựa chọn gắn với tương lai của nhiều năm phía trước.

Người trẻ ngày nay tiếp cận nhiều thông tin hơn, nhìn thấy rõ những áp lực mà các gia đình có con đang đối mặt và cũng tính toán kỹ hơn trước mỗi quyết định. Họ không muốn sinh con chỉ vì đến tuổi, vì cha mẹ thúc giục hay vì tất cả bạn bè xung quanh đều đã làm như vậy.

Họ muốn biết rằng sau khi đứa trẻ chào đời, mình vẫn có thể chăm sóc con tử tế mà không phải sống trong căng thẳng thường trực.

Bởi vậy, phía sau chuyện người trẻ thắt chặt hầu bao và trì hoãn sinh con không chỉ là bài toán thu nhập. Điều họ còn thiếu là cảm giác an toàn, sự chủ động với cuộc đời và niềm tin rằng tương lai vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của mình.

Nguồn: Sohu