Ngày quyết định chuyển về sống gần nhà ông bà nội, vợ chồng tôi tin rằng mình đã chọn phương án “an toàn” và hợp lý nhất cho một gia đình có con nhỏ. Con tôi 7 tuổi, bắt đầu vào tiểu học, lịch học dày, bố mẹ đi làm cả ngày. Ở gần ông bà, con có người đón đưa, bữa cơm nóng sẵn, lúc ốm đau không phải cuống cuồng nhờ hàng xóm. Một sự sắp xếp tưởng như chỉ có lợi, không có hại.

Nhưng chỉ sau vài tháng, tôi bắt đầu nhận ra: khoảng cách địa lý được rút ngắn, đồng nghĩa với việc ranh giới trong cách nuôi dạy con cũng dần biến mất.

Ảnh minh hoạ

Những thay đổi khiến cha mẹ đau đầu

Con tôi vốn được rèn nề nếp khá rõ ràng. Đi học về là rửa tay, thay quần áo, ăn xong tự dọn bát, tối làm bài xong mới được xem tivi. Những nguyên tắc này không quá khắt khe, nhưng giúp con hình thành thói quen tự lập. Thế nhưng từ ngày ông bà xuất hiện thường xuyên trong nhịp sinh hoạt của gia đình, mọi thứ bắt đầu thay đổi.

“Để ông làm cho, cháu học cả ngày mệt rồi"; “Thôi, có tí bài tập mà, tối làm cũng được"; “Trẻ con thì phải được chơi, nghiêm thế làm gì".

Những câu nói ấy lặp đi lặp lại, ban đầu nghe thì ấm áp, thương yêu, nhưng dần dần khiến mọi quy tắc mà vợ chồng tôi xây dựng trở nên mong manh. Con bắt đầu quay sang hỏi ông bà mỗi khi bố mẹ yêu cầu điều gì đó. Nếu được đồng tình, con vui vẻ làm theo. Nếu không, con tỏ thái độ, thậm chí phản kháng.

Tôi nhận ra mình đang mất dần quyền định hướng con ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Có lần, con làm sai bài toán, tôi nhắc con ngồi sửa lại. Ông bà liền can thiệp: “Thôi, để mai cô giáo sửa, ép nó làm làm gì cho khóc". Tôi lúng túng đứng giữa, vừa không muốn làm con tổn thương, vừa không đủ cứng rắn để phản biện người lớn tuổi. Kết quả là con tôi học được một điều rất nhanh: chỉ cần khóc, sẽ có người đứng ra “giải cứu”.

Không chỉ chuyện học, mà cả cách ứng xử cũng dần lệch nhịp. Khi tôi nhắc con không được nói trống không, ông bà cười xòa: “Có sao đâu, cháu còn bé". Khi tôi yêu cầu con xin lỗi vì làm bạn khóc, ông bà lại xoa đầu: “Chuyện trẻ con, rồi cũng quên".

Tôi bắt đầu sợ rằng sự bao bọc quá mức sẽ khiến con lớn lên mà không hiểu ranh giới, không chịu trách nhiệm cho hành vi của mình.

Trớ trêu là, ông bà không hề có ác ý. Trái lại, đó là tình yêu rất thật, rất bản năng của thế hệ đã trải qua thiếu thốn, nên chỉ mong cháu đủ đầy, vui vẻ. Nhưng tình yêu ấy, khi đi kèm với việc can thiệp quá sâu, lại vô tình làm suy yếu vai trò làm cha mẹ của chúng tôi.

Mâu thuẫn bắt đầu xuất hiện trong chính cuộc sống hôn nhân. Tôi muốn giữ nguyên tắc, bạn đời tôi lại ngại làm phật lòng bố mẹ. Mỗi lần góp ý, câu trả lời thường là: “Ông bà chỉ thương cháu thôi, có gì đâu mà căng.” Nhưng người trực tiếp gánh hậu quả của sự “không căng” ấy lại chính là bố mẹ.

Có những tối, tôi nhìn con 7 tuổi bướng bỉnh, quen được chiều, và tự hỏi: nếu cứ tiếp tục như thế này, vài năm nữa, ai sẽ là người dạy con chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình?

Không chỉ gia đình tôi, nhiều người bạn quanh tôi cũng từng tin rằng sống gần ông bà là “bài toán tối ưu” cho việc nuôi con nhỏ, để rồi dần nhận ra cái giá phải trả không hề nhỏ.

Như nhà chị H., chuyển về sống cùng khu với bố mẹ chồng khi con gái tròn 6 tuổi, đúng thời điểm bé chuẩn bị vào lớp 1. Ban đầu, chị nhẹ cả người vì không còn cảnh tan làm vội vàng chạy đón con. Nhưng chỉ sau vài tháng, chị phát hiện con gần như không còn nghe lời mẹ. Mỗi khi chị nhắc con học bài, bé đều quay sang nói: “Bà bảo để mai học cũng được". Dần dần, con hình thành thói quen chờ “phán quyết” của ông bà, còn lời nói của bố mẹ chỉ mang tính tham khảo. Chị H. thừa nhận, điều khiến chị mệt mỏi nhất không phải là con lười học, mà là cảm giác mình đang dần bị gạt ra khỏi vai trò làm mẹ.

Thậm chí có người bạn của tôi còn rơi vào tình cảnh oái oăm hơn. Con chị bị giáo viên phản ánh có xu hướng cãi lời, thiếu tập trung. Khi chị góp ý với ông bà rằng cần thống nhất cách dạy con, chị nhận lại câu trả lời: “Ngày xưa tụi nó có cần dạy kỹ vậy đâu mà vẫn lớn". Sự khác biệt thế hệ, cộng thêm việc sống quá gần, khiến mọi góp ý dễ bị hiểu thành chê trách, làm tổn thương lòng tự trọng của người lớn tuổi.

Không ai sai hoàn toàn

Những câu chuyện ấy có điểm chung: không ai sai hoàn toàn. Ông bà thương cháu theo cách của ông bà, bố mẹ dạy con theo trách nhiệm của mình. Vấn đề chỉ nảy sinh khi không có ranh giới rõ ràng, khi sự hỗ trợ biến thành can thiệp, và tình yêu vô điều kiện vô tình làm lu mờ vai trò làm cha mẹ.

Công bằng mà nói, không phải gia đình nào sống gần ông bà cũng rơi vào bế tắc. Có những ông bà rất văn minh, chỉ hỗ trợ khi được nhờ, tôn trọng cách nuôi dạy của con cái. Ở những gia đình ấy, “gần” là nâng đỡ, không phải kiểm soát.

Có lẽ, sống gần ông bà không đáng sợ. Điều đáng sợ hơn là người lớn chưa kịp thống nhất với nhau, thì đứa trẻ đã sớm học cách lựa chọn bên nào có lợi cho mình nhất. Và trong cuộc “so quyền lực” âm thầm ấy, sự phát triển nhân cách của con mới là điều dễ bị tổn thương nhất.

Giải pháp không nằm ở việc ở gần hay ở xa, mà ở cách người lớn ngồi lại với nhau để xác lập ranh giới ngay từ đầu. Trước hết, cha mẹ cần thống nhất một nguyên tắc rõ ràng: ai là người chịu trách nhiệm chính trong việc dạy con, đâu là những điều có thể linh hoạt và đâu là “lằn ranh đỏ” không được vượt qua. Khi đã có sự đồng thuận nội bộ, cha mẹ mới đủ vững vàng để trao đổi với ông bà bằng thái độ tôn trọng nhưng dứt khoát, tránh rơi vào thế vừa biết ơn vừa cam chịu.

Với ông bà, thay vì góp ý trực tiếp trước mặt trẻ, những trao đổi nên được thực hiện kín đáo, riêng tư, để không làm xói mòn uy tín của cha mẹ trong mắt con. Về phía cha mẹ, cũng cần nhìn nhận rằng ông bà không chỉ là “người can thiệp”, mà còn là nguồn lực cảm xúc quý giá nếu biết tận dụng đúng cách. Hãy phân vai rõ ràng: ông bà đồng hành trong chăm sóc, yêu thương, kể chuyện, giữ nếp sinh hoạt; cha mẹ giữ vai trò ra quyết định, kỷ luật và định hướng giá trị. Khi mỗi người ở đúng vị trí của mình, xung đột sẽ tự nhiên giảm đi.

Bảo Tín