Có những đứa trẻ khi còn nhỏ không đứng đầu lớp, cũng có ý sở hữu thành tích quá nổi bật. Thế nhưng càng trưởng thành, các em càng biết thu thập cuộc sống, có hướng đi riêng và không dễ chao đảo trước lời nhận xét của người khác.

Nhìn vào đó, nhiều người cho rằng các em may mắn, có “số tốt”. Nhưng quan sát kỹ hơn sẽ tìm thấy một điểm chung: Những đứa trẻ tuổi có tính tự chủ.

Hiểu đơn giản, đó là khả năng biết mình muốn gì, căng ra đơn lựa chọn và có tinh thần trách nhiệm với công việc mình làm. Các em vẫn cần được hướng dẫn, nhưng không phải chuyện gì cũng chờ người khác quyết định thay thế.

Khi con chỉ cố gắng đạt được phần thưởng

Một người mẹ đặt ra những phần thưởng rất có thể để khuyến khích con: Tự làm xong bài tập thì được tiền tiêu vặt, thi đạt điểm cao được thưởng thêm, cuối cùng bất kỳ đứng nào trong nhóm đầu sẽ được đi du lịch.

Ban đầu, cách này có hiệu quả. Con ngồi vào bàn nhanh hơn, chăm chỉ hơn, bố mẹ cũng giảm phải nhắc nhở.

Nhưng lâu dần, mỗi lần được giao việc, con hỏi lại: “Làm xong thì con được gì?”. Không có phần thưởng, ý tưởng còn muốn cố gắng. Việc học tăng dần trở thành nhiệm vụ làm để đổi lấy một thứ khác, thay vì phát âm từ mong muốn hiểu bài hay tiến bộ.

Phần thưởng có thể tạo ra động lực trong một số vấn đề. Tuy nhiên, dù mọi nỗ lực đều gắn kết với điều kiện được nhận quà, trẻ sẽ khó tìm thấy lý do để chủ động khi không có ai tặng quà.

Điều cần được nuôi dưỡng là cảm giác: “Tôi làm được”, “Thành cố gắng của mình có ý nghĩa”, “Đây là công việc của mình và mình có trách nhiệm với nó”.

Một đứa trẻ có tính tự chủ sẽ tăng dần biết cách đặt mục tiêu, tìm cách thực hiện và điều chỉnh khi gặp khó khăn. Được khen, con vui nhưng không vì thế mà chủ quan. Đưa ý, con có thể buồn nhưng vẫn biết cân nhắc xem điều gì đáng tiếp thu.

Khi lớn lên, khả năng của anh ấy sẽ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào sự nhận biết của người khác, biết cách lựa chọn điều phù hợp với bản thân.

Có kiến trúc chính khác với cố chấp, muốn làm gì mọi người

Nhiều cha mẹ dễ nhầm một đứa trẻ cãi lại, không chịu nghệ ai là trẻ con “có cá tính”, “có nhiều chủ kiến”.

Nhưng tự chủ còn bao gồm khả năng lắng nghe và nhìn lại mình.

Có thể bảo vệ lựa chọn của bản thân, đồng thời giải thích được vì sao mình lựa chọn như vậy. Khi chưa hợp lệ, hãy sẵn sàng điều chỉnh. Nếu làm sai, hãy học cách nhận trách nhiệm thay đổi lỗi.

Tinh tế, con muốn tự sắp xếp giờ học. Cha mẹ có thể thử, sau đó cùng xem cách sắp xếp để giúp hoàn thành bài viết và ngủ đúng giờ. Nếu chưa ổn, hãy đặt lại bên bàn.

Qua những việc như vậy, trẻ hiểu rằng được tự quyết định cũng đi cùng trách nhiệm, chứ không có nghĩa là mọi người phải làm theo ý mình.

Ba việc cha mẹ có thể bắt đầu ngay trong gia đình

1. Cho con số lựa chọn từ những chuyện nhỏ

Muốn con biết quyết định, trước hết cần có cơ hội để lựa chọn.

hôm nay mặc chiếc áo nào? Protein sáng uống sữa hay sữa đậu nành? Cuối tuần bạn muốn đi công viên hay ở nhà đọc sách, chơi cùng gia đình?

Với trẻ lớn hơn, có thể chọn cuốn sách muốn đọc, môn học có thể muốn thử hoặc sắp xếp thứ tự làm bài tập.

Cha mẹ có thể đưa ra những phương án phù hợp với độ tuổi và điều kiện gia đình. Khi đã chọn con lựa chọn, hãy tôn trọng điểm lựa chọn ấy, tránh vừa hỏi ý kiến xong đã gạt đi vì những mong muốn khác của mình.

Những điều xác định nhỏ giúp trẻ cảm nhận rằng ý kiến của mình có giá trị. Con cũng tăng dần cách cân nhắc: Chọn điều này thì có thể bỏ qua điều kia.

2. Đừng ngâm giải quyết thay thế mỗi khi con gặp khó

Thấy con quên đồ, làm chậm hoặc sắp xếp công việc chưa tốt, nhiều cha mẹ lập tức giúp cho xong. Người lớn làm nhanh hơn, tránh bị cảnh buồn hay chịu thiệt.

Tuy nhiên, nếu ai cũng có người đứng đầu nhóm thì trẻ sẽ có ít cơ hội tìm cách xử lý.

Trong những tình huống hoàn toàn phù hợp với khả năng của con, hãy chậm lại một chút. Có thể hỏi: “Bây giờ con định làm thế nào?”, “Có cách nào khác không?”, “Con cần bố mẹ giúp phần nào?”.

Sau đó, cùng nhìn lại sự việc. Nếu quên sơ đồ, lần sau có thể chuẩn bị từ tối hôm trước? Nếu dành quá nhiều thời gian cho một công việc, bạn cần thay đổi kế hoạch nào?

Để thử và không có nghĩa là bỏ mặc định. Cha mẹ vẫn ở bên cạnh, hỗ trợ khi cần thiết, đồng thời cho cơ hội nhận hệ thống và tự động sửa chữa.

3. Nghe hết suy nghĩ của con trước khi nhận xét

“Có thế mà cũng buồn”, “Con biết gì mà chọn”, “Cứ nghe lời bố mẹ đi” là những câu người lớn có thể nói rất nhanh, nhưng lại dễ tạo ra cuộc trò chuyện kết thúc ngay lập tức.

Một công việc cha mẹ thấy nhỏ có thể đang tạo ra bối rối thực sự. Khi cảm xúc vừa nói ra đã bị gạt đi, con sẽ sẵn sàng chia sẻ ở những lần sau.

Thay vì xông kết luận, hãy thử hỏi: “Điều gì làm con buồn nhất?”, “Vì sao con muốn chọn cách này?”.

Ngay cả khi không đồng ý, cha mẹ vẫn có thể nói: “Mẹ hiểu vì sao con muốn như vậy. Nhưng mẹ còn lo điều này, hai mẹ con cùng bàn thêm nhé”.

Yên nghe không có nghĩa là chấp thuận mọi yêu cầu. Cha mẹ vẫn cần đặt giới hạn, nhưng có cơ hội được trình bày và hiểu lý do đằng sau giới hạn đó.

Nuôi dưỡng tính tự chủ bắt đầu từ những người lớn chịu lắng nghe, cho con lựa chọn và hiển thị để tự làm. Qua từng việc nhỏ, trẻ tăng dần có thêm sự tự tin để nói lên mong muốn, đưa ra quyết định và cam kết đảm bảo cuộc sống của mình.