Rất nhiều phụ huynh liều mạng ép con học, nhồi nhét bài tập, nhưng lại không nhận ra rằng: Thứ quyết định sau này con có kiếm được tiền hay không hoàn toàn không nằm ở bảng điểm.

Nghiên cứu Grant của Đại học Harvard kéo dài từ năm 1938 đến nay, theo dõi 268 sinh viên Harvard và 456 thanh thiếu niên ở khu ổ chuột Boston. Nghiên cứu này đưa ra một phát hiện đi ngược lại với nhận thức thông thường: Một người khi trưởng thành có bước đi vững vàng hay không, thì việc hồi nhỏ có làm những công việc nhà "vô thưởng vô phạt" hay không chính là một trong những chỉ số dự báo then chốt. Trong suốt 20 năm theo dõi, tỷ lệ có việc làm khi trưởng thành giữa nhóm trẻ chăm làm việc nhà và nhóm không làm việc nhà là 15:1, và mức thu nhập bình thường cao hơn khoảng 20%.

Nói cách khác, những đứa trẻ quá ngoan ngoãn, bị chìm nghỉm trong biển đề thi và sách vở, khi trưởng thành lại rất dễ bị mắc kẹt trong sự "tầm thường". Trong khi đó, những người lớn lên cực kỳ giỏi kiếm tiền và làm việc uy tín, lúc nhỏ đa phần đều sở hữu 5 đặc điểm dưới đây.

1. Có chính kiến, không mù mịt tuân theo

Trong mắt nhiều phụ huynh, "đứa trẻ ngoan" là phải biết nghe lời, người lớn nói gì làm nấy. Nhưng quan sát xã hội lâu dài sẽ thấy: Những đứa trẻ quá nghe lời thường có thói quen thụ động chấp nhận sự sắp đặt. Khi bước ra xã hội, chúng không dám thử sức, chỉ biết trôi theo dòng đời và chỉ làm được những công việc cơ bản, ổn định.

Những đứa trẻ sau này có năng lực kiếm tiền mạnh mẽ từ nhỏ đã không mù quáng tuân theo. Lời người lớn nói hay kiến thức trong sách vở, chúng sẽ không nuốt trọn gói mà tự mình nghiền ngẫm đúng sai.

Ảnh minh họa

Ở Hàng Châu, Trung Quốc có một bé trai 11 tuổi vô tình làm vỡ màn hình tivi ở nhà. Chẳng đợi bố mẹ mắng, cậu bé tự lập một danh sách dịch vụ: "Kèm học bài 40 tệ/giờ, kèm luyện piano 45 tệ/giờ", rồi nhờ mẹ gửi vào nhóm chat cư dân. Chỉ trong một kỳ nghỉ hè, cậu bé đã kiếm đủ 6.000 Tệ (khoảng 20 triệu VNĐ) để thay màn hình mới.

Cốt lõi kiếm tiền trong kinh doanh và chốn công sở chưa bao giờ là đi lại con đường cũ của người khác, mà là độc lập nhận định và giải quyết vấn đề một cách chuẩn xác. Bố mẹ không cần ép buộc sửa đổi chính kiến của con. Cho phép con có tư duy riêng và bao dung những thắc mắc hợp lý chính là đang nuôi dưỡng bản lĩnh kiếm sống sau này cho con.

2. Tiếp xúc với tiền từ sớm, có tư duy tài chính (FQ)

Đa số các gia đình phổ thông đều có một điểm mù trong nuôi dạy con: Cho rằng con còn nhỏ, không cần hiểu về tiền. Kết quả là tạo ra hai cực đoan: hoặc là tiêu xài hoang phí tiêu sạch tiền lương, hoặc là cực kỳ tự ti không dám tiêu dùng.

Dự án Money as You Grow do Cục Bảo vệ Tài chính Cung cấp Dịch vụ Người tiêu dùng Hoa Kỳ ra mắt đã đưa ra lộ trình phân theo độ tuổi rất rõ ràng:

• 3 - 5 tuổi: Nhận biết tiền tệ, hiểu sự khác biệt giữa "cần" và "muốn", học cách chờ đợi.

• 6 - 12 tuổi: Tham gia mua sắm cùng gia đình, so sánh giá cả, học về lãi suất ngân hàng và ghi chép chi tiêu hàng ngày.

• 13 - 21 tuổi: Mở tài khoản độc lập, hiểu về thẻ tín dụng, khoản vay, thuế, so sánh các lựa chọn đại học và nghề nghiệp.

Đọc sách quyết định ngưỡng cửa việc làm, nhưng tư duy tài chính mới quyết định giới hạn trên của sự giàu có.

3. Năng lực hành động cực cao, nói là làm

Khác biệt cốt lõi giữa giàu và nghèo nhiều khi không nằm ở chỉ số IQ, mà nằm ở năng lực hành động.

Cơ hội kinh doanh hay thời cơ thăng tiến không bao giờ đứng chờ ai. Tất cả những người thành công đều có một điểm chung: Hành động nhanh hơn người khác một bước, vừa làm vừa điều chỉnh, chứ không lãng phí thời gian vào sự do dự. Trì hoãn là gốc rễ của nghèo khó, và hao tổn nội tâm chính là sự lãng phí lớn nhất của đời người.

4. Biết cách làm người khác dễ chịu (EQ cao)

Nhiều phụ huynh nhầm tưởng kiếm tiền dựa vào thực lực cứng, còn EQ có cũng được mà không có cũng chẳng sao. Nhưng một con số trong Nghiên cứu Grant của Harvard lại khá "chát": Những người đàn ông có mối quan hệ ấm áp với mẹ từ thời thơ ấu, khi trưởng thành trung bình kiếm được nhiều hơn 87.000 USD mỗi năm (quy đổi theo dữ liệu lịch sử).

Điều này không có nghĩa là cứ "khéo ăn khéo nói" là sẽ giàu, mà đằng sau khả năng đồng cảm là cả một hệ thống kỹ năng xã hội (social skill) - biết quan sát sắc mặt, biết đặt mình vào vị trí người khác và nói năng có chừng mực.

Người biết cách làm cho người khác cảm thấy dễ chịu tự nhiên sẽ nhận được nhiều sự tin tưởng và nhiều cơ hội hơn. Sự chừng mực được rèn luyện từ nhỏ này chính là một "vũ khí ngầm" trên con đường kiếm tiền.

5. Độ bền trí chí cao, không sợ thất bại

Đây là đặc điểm cốt lõi nhất của tất cả những đứa trẻ có thể làm nên chuyện.

Nghiên cứu của nhà tâm lý học Angela Duckworth (Đại học Pennsylvania) xuất bản năm 2007 trên Tạp chí Tâm lý học Nhân cách và Xã hội đã chứng minh: Sự "đam mê và kiên trì" đối với các mục tiêu dài hạn (bà gọi là Grit - Bền chí) dự báo sự thành công một cách ổn định ở sinh viên Ivy League, học viên Học viện Quân sự West Point, hay các thí sinh cuộc thi Đánh vần Toàn mỹ. Hiệu quả dự báo này vượt xa cả chỉ số IQ và tính trách nhiệm. Trong kỳ huấn luyện "Beast Barracks" nổi tiếng của West Point, thang đo 12 điểm Grit của bà dự báo chính xác ai sẽ hoàn thành khóa huấn luyện tốt hơn cả hệ thống đánh giá tổng hợp của chính trường.

Những đứa trẻ "trái tim thủy tinh" (dễ vỡ) thì không thể thắng nổi cuộc đời.

Một người mẹ nọ chia sẻ: "Tôi từ nhỏ đã ép đứa lớn phải thi đứng nhất, đứa thứ hai thì tôi lười chẳng buồn quản, kết quả đứa thứ hai lại sống thành dáng vẻ mà tôi mong muốn nhất". Cô hỏi tại sao lại như vậy?

Thực ra câu trả lời nằm ngay ở 5 đặc điểm trên. Đứa lớn cái gì cũng giỏi nhưng lại "quá nghe lời", sợ thua, chưa từng chạm vào tiền; đứa thứ hai không bị gò bó, ngược lại lại rèn luyện được chính kiến, năng lực hành động và khả năng chịu đựng va đấp.

Vậy câu hỏi đặt ra là: Theo bạn, đối với việc kiếm tiền của con trẻ trong tương lai, năng khiếu quan trọng hơn hay thói quen quan trọng hơn? Là gen di truyền quyết định trần nhà, hay tư duy tài chính, năng lực hành động và bản lĩnh vượt khó sau này có thể viết lại số phận?