Tốt nghiệp đại học, đi thực tập và sau đó trở thành nhân sự chính thức của một công ty - đây từng là lộ trình mà nhiều người mặc định là hiển nhiên. Với các thế hệ trước, “chẳng gì ổn định và tốt hơn là làm văn phòng”. Tuy nhiên với Gen Z thì khác.

Thay vì nhanh chóng tìm một công việc ổn định sau khi tốt nghiệp, ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc lựa chọn thử nghiệm nhiều hướng đi khác nhau: Làm tự do, kinh doanh cá nhân, học tiếp lên cao,... Với họ, những năm đầu sau khi rời khỏi giảng đường không nhất thiết phải là giai đoạn chạy theo một lộ trình có sẵn, mà có thể là khoảng thời gian để khám phá bản thân và tìm ra công việc phù hợp hơn.

Thế hệ không vội ổn định

Chen Yuxin (26 tuổi) là một trong số nhiều Gen Z từ chối đời sống công sở. Trước đó, Chen từng có một công việc ổn định tại một trung tâm tư vấn tâm lý ở Thượng Hải (Trung Quốc). Tuy nhiên, sau một thời gian làm việc, cô nhận ra nhịp sống này không còn phù hợp với bản thân. Hiện tại, cô đang làm tự do với 2 công việc chính: Dạy IELTS trực tiếp, làm sáng tạo nội dung trên MXH.

“Tôi đang ở trong những năm tháng Odyssey của mình” - Chen nói trong 1 video chia sẻ trên Xiaohongshu.

Chen Yuxin

Một trường hợp khác cũng có lựa chọn tương tự như Chen, là Malabeiguo. Sau khi tốt nghiệp, Malabeiguo từng tìm được một công việc văn phòng, nhưng không cảm thấy hài lòng với cuộc sống lúc đó. Thay vì tiếp tục đi theo con đường quen thuộc, cô quyết định học thêm chương trình thạc sĩ bán thời gian.

Với Malabeiguo, việc dành tiền để học thêm chứng chỉ và nhiều ngày vùi mình trong sách vở có thể bị người khác xem là lãng phí thời gian. Tuy nhiên, cô lại cho đó là lựa chọn phù hợp nhất với bản thân trong giai đoạn “những năm Odyssey”.

“Odyssey years” (những năm Odyssey) là cụm từ ngày càng phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc, mô tả giai đoạn một người vẫn đang thử nghiệm các lựa chọn về nghề nghiệp, các mối quan hệ và định hình bản sắc cá nhân. Giai đoạn này thường rơi vào khoảng từ 20 đến 30 tuổi, khi nhiều người chưa muốn vội vàng ổn định theo những tiêu chuẩn truyền thống.

Khái niệm này bắt nguồn từ năm 2007, khi nhà bình luận David Brooks sử dụng hình ảnh từ sử thi “Odyssey” của Hy Lạp để mô tả hành trình mà người trẻ phải trải qua trước khi tìm được điểm đến của riêng mình. Trong câu chuyện, nhân vật Odysseus phải mất nhiều năm lênh đênh trên biển trước khi trở về quê nhà. Ngày nay, hình ảnh ấy được nhiều người trẻ sử dụng để nói về hành trình thử nghiệm, sai lầm và tự tìm hiểu chính mình.

Tại Trung Quốc, thuật ngữ này nhanh chóng thu hút sự chú ý trong thời gian gần đây. Một bài đăng trên Xiaohongshu giải thích về “những năm Odyssey” đã nhận được hơn 100.000 lượt thích, cho thấy nhiều người trẻ đồng cảm với cảm giác chưa tìm được hướng đi rõ ràng trong những năm đầu sự nghiệp.

Ding Yifan cũng là 1 Gen Z đang tận hưởng "những năm Odyssey" với công việc làm bánh cho thú cưng

Yan Chaogan - Giáo sư thuộc Khoa Khoa học Tâm lý và Nhận thức của Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), nhận định thuật ngữ này phù hợp với trải nghiệm của thế hệ trẻ hiện nay bởi nó mang đến một góc nhìn nhẹ nhàng hơn là khái niệm “lông bông”, hay “thiếu sự ổn định”.

Theo ông, trong quá khứ, xã hội thường kỳ vọng mọi người đi theo một lộ trình rõ ràng: Tốt nghiệp, đi làm, kết hôn, mua nhà rồi sinh con. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của nhiều ngành nghề mới và sự thay đổi trong quan niệm về thành công, ngày càng nhiều người trẻ có xu hướng trì hoãn việc ổn định để tìm hiểu bản thân.

“Giới trẻ ngày nay không còn chỉ hài lòng với việc có một công việc và đó là tín hiệu tốt” - Ông Yan nói.

Giới trẻ không lông bông, họ chỉ muốn hiểu bản thân rõ hơn

Sự thay đổi trong tư duy của Gen Z Trung Quốc về sự nghiệp, cuộc sống cũng được phản ánh qua các số liệu trong thị trường lao động. Một báo cáo về các hình thức việc làm mới, được công bố vào cuối năm 2025 cho thấy: Số lượng công việc trong các lĩnh vực mới nổi tăng 15,1%, bao gồm những nghề như tư vấn y tế trực tuyến, người đồng hành chăm sóc bệnh nhân hay chuyên gia chăm sóc thú cưng.

Peng Kaiping - Giáo sư tâm lý học tại Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) cho rằng thời gian học tập kéo dài hơn cùng sự xuất hiện của nhiều vai trò nghề nghiệp chuyên biệt, đã khiến giai đoạn chuyển tiếp trước khi ổn định cuộc sống của người trẻ trở nên dài hơn. Điều này khiến con đường sự nghiệp không còn đơn giản là tốt nghiệp rồi tìm một công việc cố định, mà trở thành quá trình thử nghiệm với nhiều lựa chọn khác nhau.

Bên cạnh đó, Gen Z Trung Quốc lớn lên trong giai đoạn nền kinh tế phát triển nhanh chóng, khi quốc gia này trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vào năm 2010. Khác với các thế hệ trước vốn ưu tiên một công việc ổn định lâu dài, nhiều người trẻ hiện nay cởi mở hơn với việc có nhiều nguồn thu nhập, làm việc linh hoạt hoặc thay đổi nghề nghiệp nhiều lần.

Ảnh minh họa

Xie Mi - Nhà nghiên cứu tại Viện Hợp tác Kinh tế Quốc tế thuộc Đại học Tài chính và Kinh tế Thượng Hải (Trung Quốc), cho rằng sự khác biệt trong môi trường trưởng thành, quá trình giáo dục và trải nghiệm xã hội đã ảnh hưởng mạnh đến cách thế hệ trẻ lựa chọn công việc. Từ đó hình thành nhiều góc nhìn mới về nghề nghiệp, không còn bó hẹp trong những tiêu chuẩn truyền thống.

Sự phát triển của mạng xã hội cũng khiến những câu chuyện như của Chen Yuxin hay Malabeiguo được chia sẻ rộng rãi hơn. Những trải nghiệm cá nhân không còn là những cuộc đấu tranh âm thầm của từng người, mà trở thành một phần trong cuộc trò chuyện chung của giới trẻ.

Theo giáo sư Yan Chaogan, việc “những năm Odyssey” trở thành một từ khóa phổ biến cho thấy nhiều người trẻ vẫn đang trong quá trình tự tìm hiểu chính mình. Họ không muốn hoàn toàn từ bỏ việc phát triển bản thân, nhưng cũng không muốn mù quáng bước theo một lối đi đã được định sẵn.

Với một số người, hành trình khám phá ấy cuối cùng cũng dẫn đến một điểm đến rõ ràng hơn. Wu Zishuo tốt nghiệp năm 2012 và từng khiến nhiều bạn bè bất ngờ khi lựa chọn trở thành phiên dịch viên tự do thay vì gia nhập các công ty lớn như số đông. Những năm đầu sự nghiệp, anh phải làm quen với thu nhập không ổn định và những thay đổi liên tục trong công việc.

Wu từng trải qua giai đoạn hoang mang về tài chính cũng như định hướng cá nhân, khi xã hội xung quanh vẫn đề cao con đường thăng tiến trong môi trường doanh nghiệp truyền thống. Nhưng chính những trải nghiệm đó sau này lại trở thành nền tảng để anh xây dựng một công ty giáo dục, hỗ trợ những người trẻ đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nghề nghiệp và phát triển kỹ năng ngôn ngữ.

“Nếu bạn chỉ làm theo số đông và không quan tâm đến việc mình thích gì hoặc muốn sống một cuộc đời như thế nào, bạn sẽ luôn trong trạng thái hoài nghi với chính những gì bạn chọn và điều đó thực sự đáng tiếc” - Wu chia sẻ.

Thế nên có lẽ cũng không có gì khó hiểu khi nhiều người trẻ hiện nay thay đổi lộ trình sự nghiệp. Với họ, con đường này không còn là “một đường thẳng” theo kiểu rời giảng đường - làm văn phòng - thăng tiến. Đó có thể là một hành trình vòng vèo hơn, với nhiều lần thử sức, thay đổi và học hỏi. Nhưng chính quá trình ấy lại giúp họ hiểu rõ hơn mình muốn gì trước khi thực sự bước vào chặng đường dài của cuộc đời.

(Nguồn: People’s Daily Online)