Trong phòng thí nghiệm, có những công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn đặc biệt. Một thí nghiệm có thể phải lặp lại nhiều lần, một đề tài có thể kéo dài vài năm, còn kết quả nghiên cứu đôi khi chỉ đến sau rất nhiều giờ làm việc thầm lặng. Với những nữ trí thức tại Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Đại học Quốc gia Hà Nội, đó là một phần quen thuộc của công việc mỗi ngày.

Giám đốc ĐHQGHN Lê Quân trao Giải thưởng ĐHQGHN về Khoa học & Công nghệ năm 2024 cho PGS.TS Đinh Thúy Hằng - đại diện nhóm tác giả của Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học.

Đến tháng 6/2026, Chi hội Nữ trí thức Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học có 30 hội viên, trong đó 27 người là nhà khoa học. Đội ngũ hội viên gồm 1 Giáo sư, 1 Phó Giáo sư, 8 Tiến sĩ, 20 Thạc sĩ và cử nhân, hiện đang công tác trong lĩnh vực vi sinh vật và công nghệ sinh học.

Điểm đặc biệt của Chi hội là hoạt động Hội gần như không tách rời công việc chuyên môn. Những đề tài khoa học, những giờ trong phòng thí nghiệm, các công bố, sáng chế và nhiệm vụ chuyên môn chính là nơi những nữ hội viên thể hiện năng lực và đóng góp của mình.

Những công trình bắt đầu từ những câu hỏi trong phòng thí nghiệm

Một trong những dấu ấn đáng chú ý của các nữ trí thức Viện là công trình “Nghiên cứu xử lý đồng thời amoni và COD trong nước thải bằng quá trình Feammox” do PGS.TS. Đinh Thúy Hằng đại diện. Công trình đã vinh dự trở thành công trình duy nhất nhận Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2024, giải thưởng được xét trao định kỳ 3 năm một lần.

Đằng sau giải thưởng là quá trình nghiên cứu lâu dài với những câu hỏi không dễ trả lời: làm thế nào để xử lý đồng thời các chất ô nhiễm trong nước thải, giảm chi phí năng lượng và hướng tới những công nghệ xử lý thân thiện hơn với môi trường? Từ những câu hỏi đó, các nhà khoa học kiên trì tìm kiếm lời giải thông qua nghiên cứu về vi sinh vật và các quá trình sinh học. Đây cũng là tinh thần chung trong nhiều nghiên cứu mà các nữ trí thức của Viện đang theo đuổi.

Viện trưởng Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học trao giải thưởng Khoa học năm 2025 cho các nữ trí thức của Chi hội

Trong giai đoạn 2022-2026, các hội viên đã chủ trì thực hiện 22 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp. Trong đó có 2 nhiệm vụ cấp nhà nước đã nghiệm thu đạt; 3 nhiệm vụ do Quỹ NAFOSTED tài trợ đang thực hiện; 14 nhiệm vụ cấp Đại học Quốc gia Hà Nội, với 11 nhiệm vụ đã nghiệm thu đạt và 3 nhiệm vụ đang triển khai; cùng 3 nhiệm vụ cấp cơ sở. Các hướng nghiên cứu khá đa dạng, từ bảo tồn nguồn gen vi sinh vật, ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp và bảo vệ môi trường đến chế biến, sản xuất thực phẩm an toàn và các nghiên cứu liên quan đến sức khỏe con người.

Các hội viên Chi hội NTT Viện tham gia công tác bảo tồn nguồn gen vi sinh vật tại Trung tâm Nguồn gen Vi sinh vật Quốc gia

Một dấu ấn trong hoạt động chuyên môn của các nữ trí thức tại Viện là sự tham gia xây dựng và phát triển Trung tâm Nguồn gen Vi sinh vật Quốc gia. TS. Hoàng Thị Lan Anh, hội viên của Chi hội, hiện là Giám đốc Trung tâm. Trung tâm có vai trò bảo tồn, lưu giữ, khai thác và phát triển nguồn gen vi sinh vật, cung cấp nguồn vật liệu quan trọng cho nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học.

Công việc bảo tồn nguồn gen không chỉ đơn thuần là lưu giữ các chủng vi sinh vật. Đằng sau mỗi nguồn gen là quá trình thu thập, định danh, đánh giá đặc tính, bảo quản và xây dựng dữ liệu để các nguồn tài nguyên này có thể tiếp tục được khai thác cho nghiên cứu. Sự tham gia của các nữ trí thức trong lĩnh vực này góp phần tạo dựng một nền tảng khoa học có giá trị lâu dài, kết nối nguồn tài nguyên vi sinh vật với các nhu cầu thực tiễn.

Chi hội NTT Viện tham gia giới thiệu sản phẩm tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư ĐHQGHN tháng 11/2022

Ở cấp nhà nước, TS. Nguyễn Huỳnh Minh Quyên chủ trì nhiệm vụ nghiên cứu các yếu tố nguy cơ, đáp ứng miễn dịch và đặc điểm di truyền của Burkholderia pseudomallei và Burkholderia thailandensis tại Việt Nam, thuộc nhiệm vụ Nghị định thư Việt - Anh.  Một hướng nghiên cứu khác do TS. Nguyễn Thị Hải chủ trì tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn gen vi sinh vật chất lượng cao và phát triển sản phẩm công nghệ sinh học từ vi sinh vật phục vụ trồng trọt, chăn nuôi và bảo vệ môi trường.

Trong những nghiên cứu đang triển khai, PGS.TS. Đinh Thúy Hằng tiếp tục theo đuổi nhiệm vụ NAFOSTED về phát triển kỹ thuật đưa vi khuẩn nội sinh vào cây và hạt lúa nhằm phòng, trị bệnh bạc lá ở giống lúa Bắc Thơm. TS. Phạm Thị Thúy Vân nghiên cứu hệ vi sinh vật nội sinh trong sâm Việt Nam và khả năng ứng dụng trong trồng sâm hữu cơ. TS. Nguyễn Thị Hải nghiên cứu quá trình phân hủy sinh học keratin, hướng tới phát triển công nghệ xử lý chất thải tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường.

Những nghiên cứu này cho thấy một đặc điểm rõ nét của đội ngũ nữ trí thức tại Viện: nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng luôn có sự gắn kết. Từ thế giới rất nhỏ của vi sinh vật, các nhà khoa học tìm kiếm lời giải cho những vấn đề lớn hơn của nông nghiệp, môi trường và sức khỏe.

Từ thế giới vi sinh vật đến sức khỏe con người

Bên cạnh các hướng nghiên cứu về nông nghiệp, môi trường và nguồn gen, những năm gần đây, các hội viên còn mở rộng sang những vấn đề liên quan đến hệ vi sinh vật ở người.

Một số nghiên cứu tập trung phân tích hệ vi sinh vật trong khoang mũi ở trẻ em; nghiên cứu hệ vi sinh vật ở sản phụ và trẻ sơ sinh theo hướng kết hợp culturomics và metagenomics. Những phương pháp này giúp các nhà khoa học nhìn sâu hơn vào thế giới vi sinh vật, không chỉ xác định những vi khuẩn đang hiện diện mà còn tìm hiểu đặc điểm và vai trò của chúng trong cơ thể.

Hai hội viên của Chi hội NTT Viện nhận học bổng ươm tạo tài năng trẻ dành cho thực tập sinh sau tiến sĩ có năng lực nghiên cứu xuất sắc của Đại học Quốc Gia Hà Nội (năm 2022)

Tổng cộng 27 hội viên tham gia các đề tài, dự án khoa học và công nghệ với vai trò chủ trì hoặc thành viên. Con số này cho thấy nghiên cứu khoa học thực sự là hoạt động chuyên môn chủ đạo của Chi hội.

Nhưng phía sau những con số ấy là một công việc đòi hỏi sự bền bỉ. Một kết quả nghiên cứu có thể cần nhiều tháng thu thập mẫu, nuôi cấy, phân tích, xử lý số liệu, lặp lại thí nghiệm, viết bài và chờ đợi phản biện. Với các nhà khoa học nữ, quỹ thời gian còn phải được chia sẻ cho nhiều trách nhiệm khác trong cuộc sống.

Hoạt động Hội trong nhịp sống của người làm khoa học

Trong nhịp sống đặc thù ấy, Chi hội vẫn duy trì các hoạt động hướng tới nâng cao trình độ nghề nghiệp, kết nối hội viên và chăm lo đời sống tinh thần.

Trong giai đoạn 2022-2026, Chi hội đã tổ chức các cuộc gặp gỡ, trao đổi vào các dịp đặc biệt như 8/3 và 20/10; đồng thời tổ chức hoạt động tôn vinh và biểu dương hội viên.

Công tác nghiên cứu khoa học trong phòng thí nghiệm của các nữ trí thức Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học

Đối với một tập thể mà phần lớn hội viên đều làm công tác nghiên cứu, việc tập hợp đông đủ trong các hoạt động định kỳ không phải lúc nào cũng dễ dàng. Lịch phòng thí nghiệm, tiến độ đề tài, hội nghị, công bố khoa học và nhiều nhiệm vụ chuyên môn luôn đòi hỏi sự ưu tiên về thời gian. Việc duy trì kết nối, hỗ trợ nhau và cùng tham gia các hoạt động chung vì thế đòi hỏi sự chủ động và tinh thần trách nhiệm của mỗi hội viên.

Tuy nhiên, hoạt động Hội không đứng ngoài công việc khoa học. Ngược lại, chính chuyên môn là một trong những cách các hội viên đóng góp cho cộng đồng.

Đại diện Chi hội tham dự và nhận bằng khen tại Lễ tôn vinh và biểu dương hội viên Nữ trí thức Việt Nam tiêu biểu năm 2026

Các hội viên tham gia tư vấn, phản biện xã hội thông qua các hội đồng, tổ thẩm định đề tài, dự án và nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Không chỉ đóng góp trong các hoạt động chuyên môn, các nữ trí thức của Chi hội còn từng bước mở rộng hoạt động tư vấn và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Đây cũng là hướng hoạt động được Chi hội xác định lâu dài, nhằm phát huy thế mạnh về chuyên môn, kinh nghiệm nghiên cứu và năng lực công nghệ của đội ngũ nữ trí thức.

Những đóng góp ấy được ghi nhận qua nhiều hình thức. 8 hội viên xuất sắc đã được nhận Bằng khen của Hội Nữ trí thức Việt Nam qua các năm; 8 hội viên được Hội, Chi hội tuyên dương, bình quân 2 hội viên mỗi năm.

Bền bỉ với khoa học, tạo nên sức sống cho Chi hội

Nhìn vào hành trình của Chi hội Nữ trí thức Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, có thể thấy hoạt động Hội không phải một phần việc tách biệt khỏi đời sống nghề nghiệp của các hội viên.

Họ vẫn ở trong phòng thí nghiệm, theo đuổi những câu hỏi khoa học, thực hiện những đề tài kéo dài nhiều năm và đối mặt với những yêu cầu ngày càng cao về công bố, sở hữu trí tuệ và chất lượng nghiên cứu. Đồng thời, họ kết nối với nhau qua các hoạt động Hội, chia sẻ kinh nghiệm, ghi nhận những đóng góp của đồng nghiệp và cùng xây dựng một môi trường làm việc tích cực.

Chi hội Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học tổ chức gặp mặt dịp 8/3 (2026)

22 đề tài, 27 hội viên tham gia nghiên cứu cùng những giải thưởng, bằng khen là những con số có thể nhìn thấy. Nhưng phía sau những con số ấy là hàng nghìn giờ làm việc, những thí nghiệm lặp đi lặp lại, những kết quả chưa đạt như kỳ vọng và sự kiên trì để tiếp tục tìm kiếm câu trả lời.

Từ những nghiên cứu về nguồn gen vi sinh vật đến công nghệ xử lý nước thải, từ nông nghiệp xanh đến những nghiên cứu về hệ vi sinh vật ở người, các nữ trí thức tại Viện đang từng ngày đưa tri thức khoa học vào giải quyết những vấn đề của thực tiễn. Có thể họ không phải lúc nào cũng xuất hiện ở vị trí nổi bật, nhưng chính sự bền bỉ và tinh thần cống hiến trong những phòng thí nghiệm, công trình nghiên cứu và hoạt động chuyên môn đang góp phần tạo nên sức sống cho khoa học và cho Chi hội Nữ trí thức của Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học.

Ảnh: Chi hội cung cấp