Không chỉ là một thức uống quen thuộc trong đời sống thường nhật, trà còn là một phần của bản sắc văn hóa Việt Nam, gắn với nếp sống, lễ nghi và triết lý ứng xử của người Việt qua nhiều thế hệ. Việc ra mắt Liên Chi hội Văn hóa Trà Việt Nam cùng hai chi hội tại TP.HCM và Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ mở ra một mạng lưới kết nối rộng khắp, góp phần bảo tồn di sản, nâng tầm giá trị trà Việt và đưa văn hóa trà trở thành một trong những trụ cột của văn hóa ẩm thực quốc gia.

Ngày 28/7, tại TP.HCM, Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam (VCCA) tổ chức lễ công bố và ra mắt Liên Chi hội Văn hóa Trà Việt Nam, Chi hội Văn hóa Trà TP.HCM và Chi hội Văn hóa Trà Đà Nẵng, đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình xây dựng hệ thống tổ chức chuyên môn về văn hóa trà trên phạm vi cả nước.

Ra mắt Liên Chi hội Văn hóa Trà Việt Nam cùng hai chi hội tại TP.HCM và Đà Nẵng.

Sự kiện thu hút hơn 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, thương hiệu trà, nghệ nhân, nhà nghiên cứu và cộng đồng yêu trà. Đồng hành cùng lễ ra mắt là Ngày hội “Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Trà Việt” với nhiều hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn hóa, giới thiệu sản phẩm, kết nối thương hiệu và hội thảo chuyên đề “Việt Nam - Cái nôi của trà thế giới”.

Biểu diễn trà tại sự kiện.

Theo Ban tổ chức, việc thành lập đồng thời ba tổ chức không chỉ mang ý nghĩa về mặt tổ chức mà còn thể hiện quyết tâm xây dựng một mạng lưới liên kết văn hóa trà từ trung ương đến địa phương, từng bước mở rộng tới các vùng nguyên liệu chè trọng điểm trên cả nước.

Xây dựng hệ sinh thái văn hóa trà từ giá trị truyền thống

Việt Nam là một trong những quốc gia có lịch sử lâu đời về trồng, chế biến và thưởng trà. Từ những đồi chè ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La đến Lâm Đồng, cây trà không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn gắn với đời sống tinh thần, phong tục tập quán và tri thức bản địa của nhiều cộng đồng.

Thế nhưng, trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nhiều giá trị văn hóa trà vẫn đang tồn tại rời rạc. Hoạt động nghiên cứu, bảo tồn, truyền dạy và quảng bá còn phân tán; nhiều kỹ thuật chế biến truyền thống, nghệ thuật thưởng trà và phong tục liên quan đứng trước nguy cơ mai một nếu không được hệ thống hóa và phát huy phù hợp với đời sống hiện đại.

Rất nhiều thương hiệu trà góp mặt tại sự kiện.

Việc ra mắt Liên Chi hội Văn hóa Trà Việt Nam cùng hai chi hội đầu tiên tại TP.HCM và Đà Nẵng được xem là bước đi nhằm khắc phục thực trạng đó. Trong mô hình này, Liên Chi hội giữ vai trò điều phối, kết nối và triển khai các chương trình chung trên phạm vi cả nước; các chi hội địa phương sẽ là đầu mối tập hợp nghệ nhân, doanh nghiệp, vùng nguyên liệu, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng yêu trà tại từng khu vực.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, nhấn mạnh: “Sự kiện này không chỉ đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hệ sinh thái của Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam mà còn là một dấu mốc lịch sử đối với cộng đồng những người làm nghề trà và yêu trà nước nhà.”

Theo ông, mạng lưới mới sẽ tạo nền tảng để các chủ thể trong ngành trà cùng chia sẻ tri thức, kinh nghiệm, kết nối nguồn lực, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của văn hóa trà Việt trong giai đoạn mới.

Sự kiện thu hút nhiều nghệ nhân trà đến tham dự và biểu diễn.

Ở góc độ chuyên môn, nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Quang Dũng, Chủ tịch Liên Chi hội Văn hóa Trà Việt Nam, cho rằng muốn ngành trà phát triển bền vững thì văn hóa phải đi trước.

“Muốn ngành trà Việt Nam phát triển thì văn hóa trà phải đi trước và định hướng. Chỉ có như vậy mới nâng tầm trà Việt Nam không chỉ ở sản lượng mà còn ở giá trị trên thị trường trong nước và quốc tế”, ông nói.

Quan điểm này cũng phản ánh xu hướng phát triển của nhiều quốc gia sản xuất trà trên thế giới, khi giá trị văn hóa, câu chuyện bản địa và trải nghiệm thưởng trà ngày càng trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của sản phẩm.

Đưa văn hóa trà trở thành thương hiệu quốc gia

Điểm nhấn của chương trình là Ngày hội “Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Trà Việt”, nơi quy tụ người trồng chè, doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, nhà phân phối, cơ sở đào tạo cùng đông đảo người yêu trà.

Không gian ngày hội mang đến nhiều hoạt động trải nghiệm pha trà, thưởng trà, giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của nhiều vùng miền, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận gần hơn với những giá trị đặc sắc của trà Việt.

Song song với đó, hội thảo “Việt Nam - Cái nôi của trà thế giới” tập trung trao đổi nhiều vấn đề từ nguồn gốc cây chè, lịch sử phát triển trà Việt, tri thức bản địa, kỹ thuật chế biến, phong tục thưởng trà đến định hướng xây dựng thương hiệu trà Việt trong thời kỳ hội nhập.

Nhiều gian hàng trà và các loại trà được giới thiệu đến người tiêu dùng.

Các chuyên gia cũng dành nhiều thời gian thảo luận về việc bảo tồn giống trà bản địa, gìn giữ tri thức truyền thống, đào tạo thế hệ kế cận, nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển du lịch văn hóa trà và quảng bá trà Việt ra thị trường quốc tế.

Theo ông Lã Quốc Khánh, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, trà đã hiện diện trong mọi mặt đời sống của người Việt từ hàng nghìn năm nay.

Từ bữa cơm gia đình, những ngày lễ, Tết, các nghi thức truyền thống đến những cuộc gặp gỡ, tri ân, trà luôn là cầu nối giữa con người với con người. Không chỉ là thức uống, trà còn phản ánh sự hiếu khách, nét tinh tế, lòng bao dung và triết lý sống hài hòa của người Việt.

Ông cho rằng, từ những vùng trà nổi tiếng như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La hay Lâm Đồng, nhiều thế hệ người Việt đã tạo dựng nên kho tàng văn hóa trà đặc sắc, kết tinh giữa thiên nhiên, lao động và giá trị tinh thần.

Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng lớn, văn hóa trà Việt vẫn còn nhiều dư địa để nghiên cứu, bảo tồn và phát huy. Chính vì vậy, việc tổ chức Ngày hội Văn hóa Trà Việt lần thứ nhất không chỉ nhằm giới thiệu các sản phẩm trà tiêu biểu hay nghệ thuật pha trà, thưởng trà mà còn hướng đến xây dựng một hệ sinh thái kết nối các địa phương, doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà khoa học, cơ quan quản lý, báo chí và cộng đồng yêu trà trên cả nước.

Theo ông Lã Quốc Khánh, sự phát triển của ngành trà trong tương lai không thể chỉ dựa vào sản lượng hay xuất khẩu nguyên liệu mà cần được nâng đỡ bằng giá trị văn hóa. Đó cũng là con đường để gia tăng giá trị sản phẩm, phát triển du lịch, giáo dục, đổi mới sáng tạo và cải thiện sinh kế cho người trồng trà.

Đáng chú ý, VCCA xác định trà là một trong những trụ cột quan trọng của văn hóa ẩm thực Việt Nam, cùng với phở, cà phê, nước mắm, rượu Việt và nhiều di sản ẩm thực khác. Bởi vậy, việc xây dựng thương hiệu trà Việt không chỉ là câu chuyện của ngành nông nghiệp mà còn gắn với chiến lược quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.

Thông qua mạng lưới các liên chi hội và chi hội vừa được thành lập, VCCA kỳ vọng sẽ tạo dựng một nền tảng kết nối cộng đồng yêu trà, thúc đẩy nghiên cứu, bảo tồn giá trị truyền thống, hỗ trợ xây dựng thương hiệu trà Việt và phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch mang bản sắc riêng.

Xa hơn, Hiệp hội mong muốn Ngày hội Văn hóa Trà Việt sẽ trở thành hoạt động thường niên có uy tín, góp phần đưa văn hóa trà lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội và từng bước khẳng định vị thế của trà Việt trên bản đồ văn hóa thế giới.

Việc hình thành mạng lưới chuyên môn về văn hóa trà không chỉ mở ra cơ hội để kết nối các nguồn lực trong nước mà còn đặt nền móng cho một chiến lược dài hạn, trong đó trà được nhìn nhận như một giá trị văn hóa, một tài sản quốc gia và một sản phẩm mang bản sắc Việt Nam. Khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển, cây trà sẽ không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn trở thành cầu nối đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.