Nhóm nghiên cứu do Phó Giáo sư Musallam R. Al-Rawahneh, Đại học Mu’tah (Jordan), dẫn đầu đã phát hiện tàn tích của khu định cư Tharais, nằm gần làng El-Irāq, thuộc vùng Ain Al-Qala’a, nhờ vào chỉ dẫn từ bản đồ khảm Madaba nổi tiếng.

Trong quá trình khai quật, nhóm khảo cổ đã tìm thấy nhiều hiện vật như mảnh gốm, công cụ đá, mảnh thủy tinh, hóa thạch và đặc biệt là tàn tích kiến trúc của một nhà thờ Byzantine. Công trình này được xây theo kiểu basilica (vương cung thánh đường) với nền khảm mosaic tinh xảo, phần khung cửa chính cùng mặt tiền vẫn còn nguyên vẹn một phần.

Theo Phó Giáo sư Al-Rawahneh, nhà thờ và hệ thống ép dầu ôliu cổ đại là 2 di tích tiêu biểu nhất phản ánh vai trò tôn giáo và kinh tế của Tharais trong vùng. “Thiết kế của nhà thờ thể hiện mỹ thuật Byzantine, với phần lối vào nổi bật và có thể còn sót lại nhiều chi tiết trang trí”, ông cho biết.

Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn tìm thấy nhiều dòng chữ khắc cổ, bước đầu được cho là liên quan đến nghi thức tang lễ và chứa các biểu tượng Kitô giáo. Những phân tích chi tiết hơn sẽ được tiến hành để làm rõ nội dung và giá trị của chúng.

Các tài liệu lịch sử cùng bằng chứng khảo cổ cho thấy Tharais từng đóng vai trò là điểm trung chuyển quan trọng kết nối các tuyến thương mại hướng về Đông Nam Biển Chết. Tuy nhiên, khu định cư này đã bị bỏ hoang vào thế kỷ thứ 7, có thể do động đất, biến đổi môi trường, sự suy giảm giao thương và sự chuyển giao quyền lực từ Đế chế Byzantine sang người Hồi giáo.

Hình ảnh đại diện của thành phố đã mất Tharais

Phó Giáo sư Al-Rawahneh bày tỏ hy vọng những nghiên cứu tiếp theo sẽ làm sáng tỏ hơn vai trò của Tharais trong bối cảnh khảo cổ học Byzantine tại Jordan. Nhóm dự kiến sẽ khảo sát thêm các khu vực lân cận và phân tích sâu hơn các hiện vật vừa khai quật.

Thời kỳ Byzantine (330–1453) từng để lại dấu ấn sâu đậm trên khắp Trung Đông. Gần đây, nhiều phát hiện khác cùng thời đại cũng được công bố, như bức tranh khảm 1.600 năm tuổi ở Israel và một khu mộ Byzantine được phát hiện tại Syria.