Trong những năm gần đây, không khó để bắt gặp câu chuyện về nhiều bậc phụ huynh sẵn sàng nghỉ việc để toàn tâm toàn ý kèm cặp con học. Họ tin rằng chỉ cần mình theo sát từng bài tập, từng kỳ thi, con cái nhất định sẽ tiến bộ.

Có những bậc cha mẹ lo lắng đến mức kiệt sức, nhưng kết quả học tập của con chỉ ở mức trung bình. Ngược lại, có những phụ huynh dường như khá “nhẹ nhàng”, nhưng con cái họ lại đạt điểm số vượt trội. Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Tống Thiệu Vĩ, chuyên gia khoa học giáo dục của Đại học Thanh Hoa - ngôi trường danh giá được mệnh danh là “Harvard châu Á” từng thực hiện khảo sát với 106 sinh viên xuất sắc của trường. Ông nhận thấy cha mẹ của những sinh viên này có một số điểm chung.

Nuôi dưỡng động lực nội tại thay vì dựa vào thưởng - phạt

Nhiều phụ huynh thường than phiền rằng con mình không tự giác học. Họ đặt ra mục tiêu điểm số cụ thể, kèm theo phần thưởng vật chất hoặc hình phạt rõ ràng. Nếu con không đạt yêu cầu, trẻ có thể bị mắng mỏ, cấm đoán hoặc mất đi quyền lợi.

Ảnh minh hoạ

Cha mẹ của Tiểu Huy từng quy định rằng điểm trung bình cuối kỳ của con phải đạt 95/100 điểm, nếu không cậu bé sẽ không được tham gia chuyến du lịch mùa đông. Ban đầu, Tiểu Huy học rất chăm chỉ vì phần thưởng đó và kết quả có cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, theo thời gian, sự hào hứng của cậu dần suy giảm.

Thưởng - phạt có thể tạo hiệu ứng ngắn hạn, nhưng nếu đứa trẻ không thực sự yêu thích việc học, động lực ấy khó có thể duy trì lâu dài. Khi kích thích bên ngoài giảm đi, kết quả cũng suy giảm theo.

Triết gia Socrates từng nói: “Giáo dục không phải là đổ đầy một chiếc bình rỗng, mà là thắp lên một ngọn lửa”. Những bậc cha mẹ khôn ngoan hiểu rằng họ cần giúp con tìm thấy ý nghĩa của việc học.

Sinh viên Tiểu Bội ngày nhỏ là một cậu bé tò mò về khoa học nhưng lại không hứng thú với sách giáo khoa. Thay vì ép con học lý thuyết, người cha đã cùng cậu làm thí nghiệm nhỏ với giấm và bột nở. Khi bong bóng khí nổi lên, cậu bé hào hứng đặt câu hỏi. Người cha không trả lời ngay mà khuyến khích con tự suy nghĩ và tra cứu.

Thông qua trải nghiệm thực tế, Tiểu Bội dần hiểu rằng kiến thức trong sách có thể giải thích những hiện tượng thú vị quanh mình. Ấn tượng của cậu về việc học vì thế thay đổi tích cực, từ đó Tiểu Bội có đam mê để lựa chọn theo đuổi ngành Khoa học.

Cha mẹ biết liên kết việc học với sở thích và ước mơ của con, động lực nội tại sẽ được kích hoạt. Khi trẻ thực sự muốn học, gia đình sẽ không còn phải thúc ép liên tục.

Cùng con xây dựng phương pháp học tập hiệu quả

Ảnh minh hoạ

Nhiều phụ huynh chỉ cảm thấy yên tâm khi thấy con ngồi vào bàn học. Nếu con xem phim hay tham gia các bộ môn theo đam mê, họ lại lo lắng rằng con đang “lãng phí thời gian”.

Theo chuyên gia Tống Thiệu Vĩ, cha mẹ của những học sinh giỏi không quá chú trọng số giờ học mà tập trung vào phương pháp. Họ cùng con phân tích lỗi hệ thống trong bài thi, hướng dẫn vẽ sơ đồ tư duy để ghi nhớ, và yêu cầu con xác định chính xác sai ở bước nào: đọc nhầm đề, hiểu sai khái niệm hay sai quy trình.

Họ cũng khuyến khích trẻ sử dụng công cụ công nghệ như một trợ thủ học tập, thay vì chỉ coi đó là nguồn gây xao nhãng. Nếu chỉ dựa vào việc tiêu hao năng lượng thể chất và tinh thần để học, trẻ khó có thể duy trì lâu dài. Phương pháp đúng mới là chìa khóa.

Tạo môi trường học tập tự nhiên và ổn định

Sinh viên ĐH Thanh Hoa tên Đồng Đồng lớn lên trong gia đình mà cha mẹ đều yêu thích đọc sách. Sách xuất hiện ở khắp nơi trong nhà, và các thành viên thường trao đổi về nội dung đã đọc ngay trong bữa ăn. Trong môi trường ấy, việc học trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống.

Ngoài ra, mối quan hệ hòa thuận giữa cha mẹ giúp trẻ cảm nhận được sự yêu thương và chấp nhận. Khi trẻ thi không tốt, cha mẹ không trách móc mà động viên và cùng tìm giải pháp. 

Một yếu tố quan trọng khác mà giáo sư Tống đề cập đến là giấc ngủ. Nhiều gia đình hiểu rằng ngủ đủ giấc giúp não bộ phục hồi và duy trì khả năng tập trung. Nền tảng thể chất tốt là điều kiện cần cho hiệu quả học tập bền vững.

Theo Toutiao