Ở Hưng Yên, không hiếm những ngôi nhà có cây nhãn đã đồng hành cùng gia đình hàng chục năm, thậm chí lâu hơn. Mỗi mùa hè, cây lại sai trĩu quả, vừa mang lại giá trị kinh tế, vừa trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Chính vì vậy, với không ít người dân địa phương, cây nhãn không đơn thuần là cây ăn quả mà còn là "của để dành" cho con cháu. Dù cải tạo sân vườn hay xây nhà mới, nhiều gia đình vẫn tìm cách giữ lại những cây nhãn lâu năm thay vì chặt bỏ.

Thương hiệu làm nên tên tuổi Hưng Yên

Nhắc đến Hưng Yên, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến nhãn lồng - loại quả từ lâu đã trở thành biểu tượng của vùng đất Phố Hiến. Nhãn lồng Hưng Yên đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2017. Vùng trồng tập trung chủ yếu tại thành phố Hưng Yên cùng các huyện Khoái Châu, Kim Động và Tiên Lữ. Danh tiếng của loại quả này gắn liền với điều kiện thổ nhưỡng phù sa màu mỡ ven sông Hồng và kinh nghiệm canh tác được người dân tích lũy qua nhiều thế hệ. Điểm tạo nên sự khác biệt của nhãn lồng Hưng Yên là cùi dày, giòn, hạt nhỏ, vị ngọt thanh và hương thơm đậm. Chính chất lượng ổn định đã giúp loại quả này nhiều năm liền giữ vị trí là một trong những đặc sản nổi tiếng nhất của miền Bắc.

Vì sao nhiều người ví trồng nhãn như "chôn hũ vàng"?

Cách ví von này không phải vì một cây có thể mang lại giá trị ngay lập tức, mà bởi đây là loại cây có tuổi thọ rất cao. Nếu được chăm sóc đúng cách, cây nhãn có thể sinh trưởng hàng chục năm, thậm chí lâu hơn và vẫn cho năng suất ổn định. Khi cây bước vào thời kỳ trưởng thành, mỗi mùa đều có thể cho lượng quả lớn, tạo nguồn thu đáng kể cho nhiều hộ gia đình. Khác với nhiều loại cây ăn quả phải thay mới sau một thời gian ngắn, cây nhãn càng lớn tán càng rộng, bộ rễ càng khỏe và khả năng ra hoa, đậu quả cũng ổn định hơn. Vì vậy, nhiều người coi việc trồng một cây nhãn giống như đầu tư cho tương lai lâu dài của cả gia đình. Không ít cây nhãn cổ còn trở thành tài sản có giá trị, được truyền từ đời này sang đời khác cùng với khu vườn của gia đình.

Không chỉ có giá trị kinh tế, còn gắn với ý nghĩa sum vầy

Trong quan niệm dân gian, những cây ăn quả sai trĩu cành thường tượng trưng cho cuộc sống đủ đầy, con cháu đông vui và gia đình hưng thịnh. Riêng cây nhãn, mỗi mùa kết thành từng chùm lớn với hàng chục, thậm chí hàng trăm quả nên từ lâu được nhiều người xem là hình ảnh của sự sung túc và đoàn viên. Đây là quan niệm dân gian được lưu truyền trong đời sống, không phải cơ sở để khẳng định cây có thể mang lại tài lộc hay thay đổi vận mệnh. Tuy nhiên, ý nghĩa tốt đẹp ấy vẫn khiến nhiều gia đình yêu thích trồng nhãn trong vườn nhà, đặc biệt ở những khu đất rộng.

Cây càng lâu năm càng đáng quý

Đối với nhiều gia đình ở Hưng Yên, giá trị của cây nhãn không chỉ nằm ở sản lượng quả. Một cây nhãn lâu năm thường gắn với nhiều kỷ niệm của cả gia đình, từ những mùa thu hoạch đông vui đến những lần con cháu sum họp dưới tán cây. Chính yếu tố tinh thần ấy khiến nhiều người lựa chọn giữ lại cây ngay cả khi cải tạo nhà cửa hay chuyển đổi khu vườn. Ở nhiều vùng trồng nhãn nổi tiếng, những cây cổ thụ vẫn được chăm sóc cẩn thận, vừa tiếp tục cho quả, vừa trở thành nét đặc trưng của khu vườn và là niềm tự hào của gia chủ.

Muốn cây phát triển tốt cần lưu ý điều gì?

1. Chọn nơi nhiều nắng

Nhãn là cây ưa ánh sáng. Để sinh trưởng tốt và ra hoa ổn định, nên trồng ở vị trí thông thoáng, có nắng trực tiếp ít nhất 6-8 giờ mỗi ngày. Nếu trồng ở nơi bị che bóng lâu ngày, cây vẫn phát triển nhưng khả năng ra hoa, đậu quả sẽ giảm đáng kể.

2. Đất phải thoát nước tốt

Cây nhãn thích hợp với đất thịt pha cát hoặc đất phù sa tơi xốp, giàu hữu cơ và có khả năng thoát nước nhanh. Không nên trồng ở nơi thường xuyên ngập úng vì bộ rễ khá nhạy cảm, dễ bị thối nếu đất giữ nước quá lâu. Khi mới trồng, nên đào hố rộng, trộn thêm phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ để tăng độ màu mỡ cho đất.

3. Cắt tỉa sau mỗi vụ thu hoạch

Sau khi thu hoạch xong, người trồng nên cắt bỏ những cành sâu bệnh, cành già hoặc mọc quá dày để cây thông thoáng hơn. Việc tạo tán hợp lý giúp ánh sáng phân bố đều, hạn chế sâu bệnh và tạo điều kiện cho cây ra lộc mới chuẩn bị cho vụ tiếp theo. Đây cũng là một trong những khâu quan trọng quyết định khả năng ra hoa của cây vào năm sau.

4. Bón phân, tưới nước đúng thời điểm

Trong giai đoạn cây nuôi lộc, ra hoa và phát triển quả, cần bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và duy trì độ ẩm cho đất, nhất là vào mùa khô. Ngược lại, khi cây chuẩn bị phân hóa mầm hoa, người trồng thường điều chỉnh lượng nước tưới phù hợp để hỗ trợ quá trình ra hoa theo đúng chu kỳ sinh trưởng. Ngoài ra, nên thường xuyên theo dõi các đối tượng gây hại như sâu đục thân, sâu ăn lá, rệp sáp hay bệnh sương mai để xử lý sớm, giúp cây duy trì năng suất và chất lượng quả ổn định qua nhiều năm.