Quang cảnh buổi giới thiệu bản dịch tiếng Việt tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của đạo diễn Ajdar Ibrahimov

Không dừng lại ở một buổi ra mắt sách, chương trình trở thành dịp nhìn lại vai trò đặc biệt của một đạo diễn nước ngoài đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho nền điện ảnh cách mạng Việt Nam trong giai đoạn đầy gian khó.

Phát biểu tại sự kiện, bà Lê Thị Hà, Viện trưởng Viện Phim Việt Nam, cho biết việc xuất bản bản dịch cuốn sách là hoạt động mang ý nghĩa tri ân những đóng góp quan trọng của Ajdar Ibrahimov, đồng thời góp phần thúc đẩy hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Azerbaijan.

Bà Lê Thị Hà, Viện trưởng Viện Phim Việt Nam

Theo bà, trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam còn ở giai đoạn sơ khai, Ajdar Ibrahimov đã sang Việt Nam theo lời mời của Hồ Chí Minh và sự điều động của Bộ Văn hóa Liên Xô. Ông trực tiếp tham gia xây dựng nền tảng đào tạo, góp phần thành lập Trường Điện ảnh Việt Nam cái nôi của đội ngũ làm phim chuyên nghiệp đầu tiên.

Một dấu ấn đặc biệt là việc ông tham gia tuyển chọn 53 học viên khóa đầu tiên. Đây chính là lực lượng diễn viên, đạo diễn tiên phong, đặt nền móng cho sự phát triển của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Không chỉ giảng dạy, ông còn trực tiếp định hình tư duy sáng tạo, hướng dẫn các tác phẩm tốt nghiệp đầu tiên của nhà trường.

Ba bộ phim “Con chim vành khuyên”, “Hai người lính” và “Một ngày đầu thu” ra đời dưới sự hướng dẫn của ông đã trở thành những cột mốc quan trọng. Đáng chú ý, hai tác phẩm đầu tiên đã giành giải thưởng tại Liên hoan phim Karlovy Vary 1962, đánh dấu lần đầu tiên điện ảnh Việt Nam được ghi nhận trên trường quốc tế.

Các đại biểu tham dự sự kiện

Dù chỉ làm việc tại Việt Nam trong giai đoạn 1959–1962, những đóng góp của Ajdar Ibrahimov được đánh giá có ý nghĩa lâu dài, không chỉ đối với ngành điện ảnh mà còn trong việc thắt chặt quan hệ văn hóa giữa hai quốc gia.

Cuốn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” gồm 25 tác phẩm được viết dưới dạng hồi ký, nhật ký và truyện ngắn, tái hiện những con người và câu chuyện có thật trong thời kỳ chiến tranh. Qua góc nhìn của một nghệ sĩ nước ngoài, tác phẩm khắc họa rõ nét tinh thần kiên cường, ý chí chiến đấu và khát vọng hòa bình của người Việt Nam.

Tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của Ajdar Ibrahimov - đạo diễn, biên kịch, nhà văn nổi bật của Azerbaijan.

Đây là cuốn sách đầu tiên của Ajdar Ibrahimov về Việt Nam được dịch sang tiếng Việt. Đại diện Viện Phim Việt Nam cho biết, các tác phẩm khác của ông dự kiến sẽ tiếp tục được chuyển ngữ trong thời gian tới nhằm giới thiệu rộng rãi hơn di sản văn hóa mà ông để lại.

Sự kiện ra mắt sách cũng nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, hướng tới lan tỏa thói quen đọc sách và giúp công chúng tiếp cận lịch sử, văn hóa dân tộc qua nhiều góc nhìn, trong đó có góc nhìn của những người bạn quốc tế.

Ngài Fuad Muradov, Chủ tịch Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài của nước Cộng hòa Azerbaijan

Ngài Fuad Muradov, Chủ tịch Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài của nước Cộng hòa Azerbaijan khẳng định, việc xuất bản cuốn sách là hoạt động có ý nghĩa trong bảo tồn ký ức lịch sử và thúc đẩy hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia.

Theo ông, quan hệ Azerbaijan – Việt Nam có nền tảng lịch sử vững chắc, được hình thành từ các chuyến thăm của Hồ Chí Minh (1959) và Heydar Aliyev (1983). Trong thời kỳ Liên Xô, hơn 5.000 sinh viên Việt Nam từng học tập tại Azerbaijan, cùng khoảng 2.000 chuyên gia nước này sang hỗ trợ Việt Nam phát triển ngành dầu khí.

Quan hệ song phương hiện tiếp tục phát triển tích cực dưới sự lãnh đạo của Ilham Aliyev và Tô Lâm, đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược. Hai bên cũng tăng cường hợp tác nhân đạo, từ hỗ trợ xây dựng trường học tại các tỉnh miền núi phía Bắc đến khắc phục hậu quả thiên tai tại miền Trung.

Trong bối cảnh đó, việc xuất bản cuốn sách không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn được kỳ vọng góp phần lan tỏa hiểu biết lịch sử, tạo động lực để thế hệ trẻ hai nước tiếp tục vun đắp quan hệ hữu nghị truyền thống.

Ngài Shovgi Mehdizada, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa Azerbaijan tại nước CHXHCN Việt Nam

Ngài Shovgi Mehdizada, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa Azerbaijan tại nước CHXHCN Việt Nam cho biết việc xuất bản cuốn sách đánh dấu hoàn thành một dự án văn hóa quan trọng giữa hai nước.

Theo ông, Việt Nam và Azerbaijan đều trải qua những giai đoạn lịch sử khó khăn trong thế kỷ XX, song quan hệ hữu nghị đã được hình thành và củng cố qua các thế hệ lãnh đạo. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, các hoạt động giao lưu văn hóa được thúc đẩy, trong đó chuyến thăm Azerbaijan của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1959 được xem là dấu mốc mở ra nhiều hợp tác song phương.

Ajdar Ibrahimov sau đó đã sang Việt Nam sinh sống, làm việc, đi nhiều vùng miền và trực tiếp tham gia hỗ trợ thành lập Trường Điện ảnh Việt Nam. Những đóng góp của ông được xem là nền tảng cho sự phát triển ban đầu của điện ảnh Việt Nam.

Đại sứ cũng nhấn mạnh vai trò của các đối tác trong việc hoàn thành dự án, đặc biệt là sự hỗ trợ tư liệu từ gia đình cố đạo diễn. Theo chia sẻ, đến cuối đời, Ajdar Ibrahimov vẫn dành tình cảm sâu nặng và luôn hướng về Việt Nam.

GS.TS Nguyễn Văn Chiến

Đánh giá về giá trị tác phẩm, GS.TS Nguyễn Văn Chiến cho rằng cuốn sách là sự kết hợp giữa hiện thực và lãng mạn, đan xen các yếu tố du ký, nhật ký và bình luận cá nhân. Điểm đặc sắc của tác phẩm nằm ở “ngôn ngữ điện ảnh” cách viết giàu hình ảnh, nhịp điệu ngắn gọn như các khuôn hình được cắt dựng, phản ánh tư duy của một đạo diễn.

Ông cũng chỉ ra thách thức lớn trong quá trình chuyển ngữ là giữ được chiều sâu văn hóa và góc nhìn đặc trưng của tác giả một người Azerbaijan quan sát Việt Nam đồng thời đảm bảo tính chân thực của bối cảnh Việt Nam.

Theo ông, tác phẩm không chỉ ghi lại hiện thực chiến tranh mà còn khắc họa vẻ đẹp con người Việt Nam trong hoàn cảnh khắc nghiệt, từ người nông dân, học sinh đến những nhân vật lịch sử. “Giá trị của cuốn sách không chỉ nằm ở tư liệu lịch sử mà còn ở góc nhìn nhân văn, giúp người đọc hôm nay hiểu rõ hơn về một Việt Nam kiên cường, giàu sức sống,” ông nhận định.

Bà Hà Việt Anh

Một điểm nhấn đáng chú ý của dự án là sự tham gia minh họa của các học sinh. Theo bà Hà Việt Anh, đây là yếu tố góp phần làm phong phú thêm giá trị của cuốn sách.

Lấy cảm hứng từ thông điệp về khát vọng hòa bình và sự quan tâm tới thế hệ trẻ trong tác phẩm, các em đã thực hiện 27 bức tranh minh họa trong thời gian ngắn. Những bức vẽ không chỉ tái hiện nội dung mà còn thể hiện cảm xúc, trí tưởng tượng và tình yêu đối với quê hương.

“Qua từng trang sách, có thể cảm nhận rõ tình yêu chân thành mà tác giả dành cho Việt Nam. Việc các em tham gia minh họa cũng là một cách tiếp nối tinh thần đó,” bà Hà Việt Anh chia sẻ.

Theo đại diện nhóm thực hiện, quá trình tham gia dự án không chỉ là hoạt động sáng tạo mà còn là hành trình học hỏi, giúp học sinh tiếp cận lịch sử và văn hóa Việt Nam từ một góc nhìn mới. Dự án được xem là minh chứng cho vai trò của nghệ thuật trong việc kết nối con người, vượt qua rào cản ngôn ngữ và địa lý, đồng thời góp phần tăng cường giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Azerbaijan.

Thứ trưởng Tạ Quang Đông cùng các Đại sứ tặng bằng khen cho học sinh và chụp ảnh lưu niệm tại sự kiện.

Từ một cuốn sách, câu chuyện về Ajdar Ibrahimov mở ra nhiều lớp nghĩa: ký ức lịch sử, hành trình của điện ảnh Việt Nam, và hơn hết là sự gắn kết giữa những con người đến từ hai nền văn hóa khác biệt nhưng đồng điệu về lý tưởng và khát vọng.

Trong dòng chảy ấy, “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” không chỉ là hồi ức của một cá nhân, mà còn là một phần ký ức chung nơi nghệ thuật trở thành cầu nối bền bỉ giữa các dân tộc.

Trình chiếu lại những thước phim tư liệu về đạo diễn, nhà biên kịch, nhà văn Ajdar Ibrahimov.

Ba bộ phim “Con chim vành khuyên”, “Hai người lính” và “Một ngày đầu thu” ra đời dưới sự hướng dẫn của ông đã trở thành những cột mốc quan trọng.

Công chúng tham quan không gian trưng bày ảnh tư liệu về đạo diễn, biên kịch, nhà văn Ajdar Ibrahimov.