Sự kiện do Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài, Đại sứ quánCộng hòa Azerbaijan tại Việt Nam và Viện Phim Việt Nam phối hợp tổ chức. Không chỉ đơn thuần là buổi giới thiệu sách, sự kiện còn là dịp để nhìn lại vai trò đặc biệt của Ajdar Ibrahimov, người đã góp phần đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn đầy gian khó.

Sinh năm 1919 tại Ashgabat, Ajdar Ibrahimov sớm tiếp xúc với nghệ thuật từ khi còn nhỏ, từng tham gia biểu diễn tại nhà hát nhân dân địa phương. Ông được đào tạo bài bản tại VGIK, trường điện ảnh danh tiếng của Liên Xô, nơi sản sinh nhiều tên tuổi lớn của điện ảnh thế giới. Trước khi đến Việt Nam, ông đã có một hành trình nghề nghiệp phong phú: làm việc tại Nhà hát Kịch Nhạc kịch Azerbaijan ở Ashgabat (1937–1942), các xưởng phim Ashgabat (1952–1954) và Baku (1954–1959). Ông cũng tham gia đạo diễn nhiều tập phim trong loạt phim tài liệu “Turkmenistan Xô Viết”, đồng thời thực hiện các tác phẩm như “Chiến sĩ vì hòa bình” (1952), “Firuza” (1953), “Phía Đông Biển Caspi” (1953).

Đạo diễn, nhà văn Ajdar Ibrahimov

Ajdar Ibrahimov không chỉ là một đạo diễn mà còn là một nghệ sĩ đa năng. Ông từng tham gia diễn xuất trong phim “Những bông hoa tulip đỏ của Issyk-Kul” (1971), viết kịch bản cho phim “Cần phải yêu” (1973), đồng thời đạo diễn nhiều tác phẩm đáng chú ý như “Những vấn đề của trái tim” (1973), “Tình yêu của tôi, nỗi buồn của tôi” (1978) hay “Người đàn ông không yên” (1985). Sự nghiệp của ông trải dài qua nhiều quốc gia và nền điện ảnh, từ Turkmenistan, Azerbaijan đến Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, tạo nên một nền tảng nghề nghiệp vững chắc cả về kỹ thuật lẫn tư duy nghệ thuật.

Tuy nhiên, dấu ấn sâu đậm nhất của ông đối với Việt Nam lại nằm trong khoảng thời gian từ 1959 đến 1962, khi ông sang công tác theo lời mời của Hồ Chí Minh và sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa Liên Xô. Trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam còn ở giai đoạn sơ khai, Ajdar Ibrahimov không chỉ giảng dạy mà còn trực tiếp tham gia định hình tư duy làm phim cho thế hệ đầu tiên.

Ông phụ trách đào tạo tại Trường Điện ảnh Việt Nam, nơi những khái niệm cơ bản về ngôn ngữ điện ảnh, cách kể chuyện bằng hình ảnh và phương pháp làm việc chuyên nghiệp lần đầu được hệ thống hóa. Dưới sự hướng dẫn của ông, nhiều tác phẩm đầu tiên của điện ảnh Việt Nam đã ra đời và nhanh chóng ghi dấu ấn quốc tế. Bộ phim “Con chim vành khuyên” giành giải đặc biệt của Ban giám khảo tại Liên hoan phim Karlovy Vary năm 1962; “Chung một dòng sông” và “Một ngày đầu thu” cũng lần lượt đạt giải tại các liên hoan phim quốc tế. Những thành tựu này không chỉ là niềm tự hào mà còn là bước khẳng định vị thế ban đầu của điện ảnh Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Nhữn hình ảnh quý giá của Ajdar Ibrahimov tại Việt Nam

Ảnh hưởng của Ajdar Ibrahimov không dừng lại ở các tác phẩm cụ thể, mà còn lan tỏa qua các thế hệ học trò. Nhiều nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú của Việt Nam từng được ông trực tiếp giảng dạy, trong đó có NSND Trà Giang. Nhắc lại bài thi đầu vào Trường Điện ảnh Việt Nam, NSND Trà Giang từng kể rằng đề bài do Ajdar Ibrahimov đưa ra là: “Diễn tả tâm trạng của một người nhận thư gia đình”. Trong phần thể hiện, bà vào vai một cô gái đang giặt đồ, nghe gọi nhận thư liền vội vã chạy ra, chưa kịp lau sạch tay. Niềm vui thoáng qua khi thấy tên người gửi nhanh chóng nhường chỗ cho xúc động nghẹn ngào khi đọc nội dung bức thư. Bài thi không chỉ thuyết phục ban giám khảo mà còn cho thấy cách Ajdar Ibrahimov tìm kiếm ở học trò không phải kỹ xảo, mà là khả năng chạm tới chiều sâu cảm xúc, một tiêu chí đã ảnh hưởng lâu dài tới phong cách diễn xuất của điện ảnh Việt Nam.

Sau khi rời Việt Nam, Ajdar Ibrahimov tiếp tục giảng dạy tại Viện Văn hóa Quốc gia Moscow trong hơn 20 năm, đồng thời sáng tác nhiều tác phẩm viết về Việt Nam như “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” (1964), “Nghệ thuật điện ảnh của cuộc chiến tranh Việt Nam” (1968), “Cô gái bộ tộc Thái” (1970), “Mặt trời đang khóc” (1971). Những cuốn sách này không chỉ mang giá trị tư liệu mà còn thể hiện sự gắn bó sâu sắc của ông với đất nước và con người Việt Nam.

Với những đóng góp to lớn, ông được trao tặng nhiều danh hiệu cao quý như Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô, Nghệ sĩ Nhân dân Azerbaijan, cùng Huân chương Lao động của Việt Nam. Ông qua đời năm 1993 tại Moscow, nhưng di sản mà ông để lại vẫn tiếp tục sống trong dòng chảy của điện ảnh Việt Nam.

Buổi giới thiệu tập truyện “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” vì thế không chỉ là một hoạt động văn hóa mang tính tưởng niệm. Đó còn là dịp để khẳng định lại một sự thật: điện ảnh Việt Nam, ngay từ những ngày đầu, đã được hình thành không chỉ bởi nội lực dân tộc mà còn bởi những đóng góp quốc tế quan trọng và Ajdar Ibrahimov chính là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của sự kết nối ấy.

Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, có những cái tên được nhắc đến thường xuyên, nhưng cũng có những người đứng phía sau, âm thầm nhưng quyết định. Ajdar Ibrahimov thuộc về nhóm thứ hai và chính điều đó khiến vai trò của ông trở nên đặc biệt, bền vững và không thể thay thế.