Siết chặt an toàn thực phẩm, hướng tới kiểm soát toàn chuỗi. Ảnh minh họa: ITN

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) thông tin, hoạt động kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm (ATTP) đang được tăng cường trên phạm vi cả nước, tập trung vào những khu vực tiềm ẩn rủi ro cao như bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố.

Số liệu năm 2025 cho thấy quy mô kiểm tra đã được mở rộng đáng kể với 334.764 cơ sở được rà soát. Qua đó, cơ quan chức năng phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm, chiếm 6,21%. Hơn 6.000 cơ sở bị xử lý, 40 cơ sở bị đình chỉ hoạt động và hàng trăm loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng bị tiêu hủy do chứa chất cấm, không rõ nguồn gốc hoặc quá hạn sử dụng. Tổng mức xử phạt vượt 33,83 tỷ đồng, đồng thời hai vụ việc nghiêm trọng đã được chuyển sang cơ quan điều tra.

So với năm 2024, số cơ sở vi phạm có xu hướng giảm, nhưng mức xử phạt lại tăng nhẹ. Điều này phản ánh cách tiếp cận ngày càng nghiêm khắc hơn trong thực thi pháp luật, thay vì dàn trải như trước. Các chế tài được áp dụng theo hướng tăng tính răn đe, tập trung vào những hành vi có nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng.

Ở chiều ngược lại, tình hình ngộ độc thực phẩm ghi nhận tín hiệu tích cực trong năm 2025 khi số vụ và số người mắc đều giảm mạnh, lần lượt 37,8% và 53,4%. Tuy nhiên, diễn biến trong quý I/2026 cho thấy áp lực vẫn còn hiện hữu khi số vụ tăng lên 36, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Theo cơ quan quản lý, việc gia tăng này một phần bắt nguồn từ việc kiểm tra được đẩy mạnh, giúp phát hiện kịp thời những vi phạm vốn dễ bị bỏ sót.

Theo Bộ Y tế Việt Nam, các vụ ngộ độc gần đây chủ yếu xảy ra tại bếp ăn tập thể, trường học và khu vực kinh doanh thức ăn đường phố, đặc biệt ở đô thị lớn. Đây cũng là những nơi tồn tại nhiều “điểm mù” trong quản lý, nhất là khi chuỗi cung ứng nguyên liệu chưa minh bạch.

Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu truy xuất nguồn gốc. Với các cơ sở nhỏ lẻ hoặc hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử, việc xác định xuất xứ thực phẩm còn hạn chế, làm giảm hiệu quả phòng ngừa. Trong khi đó, kiến thức về ATTP của một bộ phận người kinh doanh vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, cộng với điều kiện buôn bán chật hẹp, lưu động, khiến nguy cơ mất an toàn gia tăng. Áp lực lợi nhuận cũng khiến một số cơ sở sử dụng nguyên liệu không bảo đảm chất lượng.

Trước thực trạng này, “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” (15/4 – 15/5) được triển khai với trọng tâm là kiểm soát dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Các đoàn kiểm tra liên ngành ở Trung ương đồng loạt xuống địa bàn trọng điểm, trong khi chính quyền địa phương tăng cường giám sát từ cấp tỉnh đến cơ sở. Song song với đó là các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, cảnh báo nguy cơ từ thực phẩm giả, kém chất lượng.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng dự thảo Luật ATTP (sửa đổi), đặt trọng tâm vào quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến đến phân phối và tiêu dùng. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng “đứt gãy” trong quản lý, vốn là nguyên nhân khiến nhiều vi phạm lọt qua các khâu kiểm soát.

Cùng với đó, các quy định về kiểm soát dư lượng hóa chất trong nguyên liệu, điều kiện kinh doanh, trách nhiệm của chính quyền các cấp cũng sẽ được siết chặt. Một hệ thống dữ liệu tập trung về an toàn thực phẩm đang được xây dựng, nhằm phục vụ truy xuất nguồn gốc nhanh chóng và hỗ trợ thu hồi kịp thời sản phẩm không an toàn.

Dự kiến trong tháng 5, Bộ Y tế sẽ trình đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về ATTP lên Bộ Chính trị. Mục tiêu không chỉ là tăng hiệu quả quản lý, mà còn thiết lập một cơ chế kiểm soát đồng bộ, giảm thiểu rủi ro ngay từ gốc, thay vì xử lý khi sự cố đã xảy ra.