Câu hỏi tưởng chừng xa xôi ấy thực ra lại ngày càng gần gũi với nhiều người, đặc biệt là những người đã bước qua tuổi 40-50. Cuộc sống thay đổi nhanh, gia đình hạt nhân phổ biến hơn, nhiều người rời quê lên thành phố lập nghiệp, ly hôn cũng không còn hiếm. Tất cả khiến một vấn đề từng rất rõ ràng trong quá khứ - nơi an nghỉ cuối đời - bỗng trở nên… không còn đơn giản.

Khi quê nhà không còn là lựa chọn hiển nhiên

Trước đây, câu trả lời gần như mặc định: người ta sinh ra ở đâu thì khi qua đời sẽ trở về đó. Nghĩa trang gia tộc, mảnh đất tổ tiên, khu mộ của dòng họ… luôn sẵn chỗ cho các thế hệ sau.

Nhưng với nhiều người sống ở đô thị hiện nay, câu chuyện ấy đã khác.

Chị Lan (47 tuổi, sống tại Hà Nội) rời quê ở Nam Định (cũ) từ khi học đại học. Sau đó chị ở lại thành phố, lập gia đình và làm việc hơn 20 năm. Bố mẹ chị ở quê đã già, anh em mỗi người một nơi. Khi nhắc đến chuyện quê quán, chị thừa nhận: “Mấy năm rồi tôi mới về quê vài lần. Nghĩ đến chuyện sau này mình sẽ nằm ở đâu, thật ra cũng thấy mơ hồ”.

Ở thành phố, đất nghĩa trang gần như không có. Còn ở quê, đất mộ tổ tiên của gia đình chị đã kín sau nhiều thế hệ. “Bố tôi từng nói sau này có thể phải mua thêm đất nghĩa trang bên ngoài. Nghe vậy tôi mới nhận ra: hóa ra chuyện này cũng cần tính toán từ trước”, chị kể.

Không chỉ chị Lan, nhiều người sống xa quê cũng bắt đầu đối diện câu hỏi tương tự. Khi cuộc đời gắn bó chủ yếu với thành phố, việc trở về quê sau khi qua đời đôi khi không còn là lựa chọn tự nhiên như trước.

Những người bắt đầu nghĩ sớm hơn

Tại một nghĩa trang ở ngoại ô TP.HCM, anh Hoàng – nhân viên quản lý khu vực – cho biết vài năm gần đây, ngày càng nhiều người đến tìm hiểu trước.

“Trước kia chủ yếu là gia đình đi mua đất cho người thân vừa mất. Nhưng bây giờ có nhiều người đến xem trước, hỏi giá, hỏi vị trí, thậm chí đặt mua cho chính mình khi vẫn còn khỏe mạnh”, anh nói.

Theo anh Hoàng, phần lớn những người này ở độ tuổi 45–60. Họ thường đi cùng vợ hoặc chồng, có người đi cùng con cái. Không ít người chia sẻ rằng họ muốn chuẩn bị trước để sau này gia đình đỡ vất vả.

Một số người khác lại có lý do rất riêng.

Anh Minh (52 tuổi, sống tại Bình Dương) từng làm việc nhiều năm ở nước ngoài. Khi trở về Việt Nam, anh nhận ra cuộc sống của mình gắn bó với thành phố hơn là quê cũ ở miền Trung. “Nếu sau này có chuyện gì xảy ra, con cái tôi đều sống ở đây. Việc có một nơi gần gũi để thăm viếng cũng hợp lý hơn”, anh nói.

Sau nhiều lần suy nghĩ, anh và vợ đã mua hai vị trí trong một khu nghĩa trang sinh thái. “Không phải vì bi quan hay sợ chết, mà chỉ là chuẩn bị trước. Cũng giống như mua bảo hiểm vậy”, anh chia sẻ.

Khi câu chuyện hậu sự không còn là điều kiêng kỵ

Trong văn hóa truyền thống, nói về cái chết thường được xem là điều không may. Nhiều gia đình tránh nhắc đến chuyện hậu sự khi người thân vẫn còn khỏe mạnh.

Tuy nhiên, quan niệm này đang dần thay đổi.

Bà Thu (58 tuổi, sống tại TP.HCM) cho biết trước đây bà cũng ngại nói chuyện này với con cái. Nhưng sau khi chứng kiến đám tang của một người họ hàng, bà bắt đầu suy nghĩ khác.

“Gia đình họ rất lúng túng, từ việc chọn nơi an táng đến chi phí tổ chức. Mọi thứ đều gấp gáp và căng thẳng”, bà nhớ lại.

Sau đó, bà chủ động bàn với hai con về mong muốn của mình: khi qua đời sẽ hỏa táng và gửi tro cốt tại một chùa gần nhà. Ban đầu các con khá bất ngờ, nhưng cuối cùng đều đồng ý.

“Chuẩn bị trước như vậy giúp mọi người nhẹ lòng hơn. Tôi cũng thấy yên tâm”, bà nói.

Theo một số chuyên gia xã hội học, việc người trung niên chủ động nghĩ đến nơi an nghỉ cuối đời phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn về cuộc sống và cái chết. Thay vì tránh né, nhiều người muốn chủ động sắp xếp để giảm gánh nặng cho gia đình.

Một câu hỏi ngày càng phổ biến

Sự dịch chuyển dân cư, nhịp sống đô thị và cấu trúc gia đình thay đổi đang khiến nhiều vấn đề truyền thống phải nhìn lại – trong đó có chuyện hậu sự.

Ngày nay, không ít người sinh ra ở một nơi, học tập ở nơi khác, làm việc ở thành phố và con cái lại định cư tại một địa phương khác. Khi cuộc đời trải dài qua nhiều vùng đất, câu hỏi “sau này sẽ nằm ở đâu” không còn có câu trả lời đơn giản.

Trong các cuộc trò chuyện của bạn bè cùng tuổi, chị Lan cho biết chủ đề này đôi khi được nhắc đến một cách rất tự nhiên. Có người muốn trở về quê, có người chọn nghĩa trang ở thành phố, có người dự định hỏa táng.

“Trước đây tôi chưa bao giờ nghĩ tới. Nhưng càng lớn tuổi, mình càng nhận ra đó cũng là một phần của cuộc sống”, chị nói.

Có thể, câu hỏi “sau này chúng ta sẽ nằm ở đâu?” vẫn khiến nhiều người ngập ngừng khi nhắc đến. Nhưng với không ít người trung niên hiện nay, đó không còn là điều xa vời – mà là một suy nghĩ thực tế, xuất hiện khi họ bắt đầu nhìn lại hành trình của mình và chuẩn bị cho những năm tháng phía trước.