Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025, Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia về phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược đã nhanh chóng được Bộ Khoa học và Công nghệ cụ thể hóa thành các nhiệm vụ triển khai. Trong tổng thể 11 nhóm công nghệ chiến lược với 35 sản phẩm ưu tiên, Bộ lựa chọn trước mắt 6 sản phẩm có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh, vừa giải quyết bài toán cấp thiết của thực tiễn, vừa mở đường cho việc làm chủ công nghệ lõi.

Quá trình triển khai không dừng ở việc xác lập danh mục, mà tiếp tục đi sâu vào cấu trúc kỹ thuật của từng sản phẩm. Các cấu phần công nghệ được bóc tách, nhận diện rõ những “điểm nghẽn” cần tập trung nghiên cứu, từ đó làm cơ sở giao nhiệm vụ cụ thể cho các tổ chức khoa học, doanh nghiệp và địa phương. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy “liệt kê công nghệ” sang “làm chủ công nghệ”.

Một thay đổi đáng chú ý nằm ở cách thức tổ chức nhiệm vụ. Nếu trước đây các đề tài khoa học chủ yếu hình thành từ đề xuất của giới nghiên cứu, thì nay chương trình được thiết kế theo hai chiều tương tác. Bên cạnh dòng đề xuất từ viện, trường, nhà khoa học, các nhiệm vụ còn xuất phát trực tiếp từ nhu cầu của Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm các sản phẩm công nghệ không chỉ dừng ở nghiên cứu mà phải gắn với bài toán thực tế, có khả năng ứng dụng và tạo giá trị.

Tuy nhiên, phát triển công nghệ chiến lược không phải là con đường ít rủi ro. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi mức độ làm chủ cao, chi phí lớn và thời gian dài. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là chọn đúng hướng mà còn phải có cơ chế kiểm soát rủi ro hiệu quả. Những nhiệm vụ không còn khả năng triển khai hoặc không đạt mục tiêu cần được đánh giá lại và có thể dừng kịp thời để tránh lãng phí nguồn lực. Song song với đó, việc hoàn thiện các quy định về cơ chế tài chính, quy trình đặt hàng và tổ chức thực hiện cũng được đặt ra như một điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự thống nhất trong toàn hệ thống.

Trong giai đoạn đầu, 6 sản phẩm công nghệ chiến lược được ưu tiên triển khai bao gồm mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo, hệ thống camera AI xử lý tại biên, robot di động tự hành, thiết bị và hệ thống mạng 5G, nền tảng blockchain cùng các ứng dụng truy xuất nguồn gốc và tài sản số, cũng như thiết bị bay không người lái UAV. Đây đều là những công nghệ có tính ứng dụng rộng, có thể tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực từ sản xuất, dịch vụ đến quản trị công và quốc phòng, an ninh, đồng thời phù hợp với điều kiện để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Mục tiêu đến năm 2030 được đặt ra theo hướng nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị trong nước và từng bước thay thế sản phẩm nhập khẩu. Xa hơn, các sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ hướng tới thị trường quốc tế, góp phần nâng vị thế công nghệ của Việt Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình được triển khai thông qua hai cơ chế chính là tài trợ và đặt hàng. Với cơ chế tài trợ, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có thể chủ động đề xuất và đăng ký thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu hoặc phát triển các module công nghệ cụ thể. Trong khi đó, cơ chế đặt hàng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phải xác định rõ nhu cầu, mục tiêu, sản phẩm đầu ra và hiệu quả dự kiến, đồng thời làm rõ phương án sử dụng và khả năng thương mại hóa kết quả. Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tổ chức tuyển chọn hoặc giao trực tiếp cho các đơn vị đủ năng lực triển khai.

Cách tiếp cận này hướng tới việc khắc phục tình trạng dàn trải, đồng thời bảo đảm các nhiệm vụ khoa học và công nghệ thực sự xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và có khả năng tạo ra sản phẩm cụ thể. Đặc biệt, mô hình hợp tác “ba nhà” giữa Nhà nước, viện – trường và doanh nghiệp được nhấn mạnh như một trụ cột, với kỳ vọng hình thành các liên minh nghiên cứu và phát triển gắn chặt với thị trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc tập trung nguồn lực cho các sản phẩm chiến lược không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là bước đi dài hạn nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ. Nếu được triển khai hiệu quả, chương trình sẽ góp phần hình thành các sản phẩm “Make in Vietnam” có sức cạnh tranh, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.