Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng. Ảnh: VGP

Phát biểu về chiến lược phát triển trong giai đoạn mới, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành trụ cột quyết định năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tinh thần này được cụ thể hóa trong Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các nghị quyết, chính sách pháp luật liên quan. Bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, tăng trưởng của Việt Nam được đặt trên nền tảng tạo ra tri thức và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, khoa học và công nghệ tạo ra tri thức, công cụ và giải pháp mới, đổi mới sáng tạo giúp chuyển hóa những tri thức đó thành sản phẩm, dịch vụ còn chuyển đổi số cho phép lan tỏa nhanh trên quy mô toàn xã hội. Sự kết hợp này tạo nên giá trị gia tăng và động lực tăng trưởng mới, thay cho mô hình chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sản xuất như trước đây.

Một trong những đóng góp rõ nét nhất của khoa học và công nghệ là hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, blockchain, IoT và các công nghệ số tiên tiến. Tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay không chỉ đến từ mở rộng đầu tư hay khai thác tài nguyên, mà phụ thuộc vào năng lực làm chủ và ứng dụng công nghệ. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, khả năng “biến vấn đề thành thị trường, thành cơ hội kinh doanh thay vì coi là gánh nặng” chính là biểu hiện của tư duy tăng trưởng dựa trên sáng tạo.

Thực tiễn cho thấy các lĩnh vực công nghệ chiến lược đang trở thành động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế. Riêng năm 2025, doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đạt khoảng 198 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước; đóng góp vào GDP khoảng 1,075 triệu tỷ đồng (tương đương gần 40,9 tỷ USD), tăng 10% so với năm 2024. Xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 178 tỷ USD, tăng 35%, tiếp tục giữ vai trò là nguồn thu ngoại tệ chủ lực.

Những con số này phản ánh sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của nền kinh tế, từ mô hình dựa vào lao động chi phí thấp và gia công lắp ráp sang mô hình dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Ở lĩnh vực bán dẫn và điện tử, Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu với sự hiện diện của các tập đoàn như Intel, Samsung và Amkor cùng nhiều đối tác quốc tế. Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030, đồng thời xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, thiết kế và sản xuất chip trong nước.

Tháng 1/2026, tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Tập đoàn Viettel đã khởi công nhà máy sản xuất chip đầu tiên theo tiến trình 32nm, dự kiến sản xuất thử nghiệm từ năm 2028. Đây được xem là bước tiến quan trọng, góp phần chuyển vai trò của Việt Nam từ lắp ráp sang tham gia sâu hơn vào thiết kế và phát triển công nghệ lõi.

Song song với đó, trí tuệ nhân tạo nổi lên như lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về năng suất. Tập đoàn FPT đã triển khai dự án trung tâm AI trị giá khoảng 174 triệu USD và kế hoạch xây dựng “nhà máy AI” trị giá 200 triệu USD, hướng tới phát triển ứng dụng AI, trung tâm dữ liệu và đào tạo nhân lực công nghệ cao. Sự gia tăng nhanh số lượng doanh nghiệp công nghệ cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang hình thành rõ nét, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Trong mô hình tăng trưởng mới, chuyển đổi số giữ vai trò lan tỏa thành quả khoa học và công nghệ. Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, chuyển đổi số là quá trình tạo ra phiên bản số của thế giới thực, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành và mở ra giá trị mới. Đổi mới sáng tạo đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu và thị trường, giúp kết quả nghiên cứu được thương mại hóa và ứng dụng rộng rãi.

Để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, yếu tố then chốt là hoàn thiện thể chế. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng cần chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra, từ cấp kinh phí sang đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu. Cách tiếp cận này nhằm gắn hoạt động khoa học với nhu cầu thực tiễn, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW là trao quyền tự chủ trong nghiên cứu, chấp nhận rủi ro và khuyến khích sáng tạo, qua đó giải phóng nguồn lực đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ mở ra các không gian tăng trưởng mới, mà còn là nền tảng nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực tự chủ quốc gia. Đây được xem là con đường then chốt để Việt Nam tiến nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.