Chúng ta thường lo lắng nhựa tiết ra bisphenol A (BPA) hay inox kém chất lượng bị ăn mòn, nhưng lại dễ đặt niềm tin tuyệt đối vào tính lành tính của thủy tinh. Tuy nhiên, dưới góc độ y học và độc chất học, thủy tinh chỉ thực sự an toàn khi đạt chuẩn sinh học và được sử dụng đúng cách.

Thói quen mua sắm cảm tính và dùng thiếu kiến thức đang vô tình gây ra hàng loạt hệ lụy từ ngộ độc kim loại nặng đến tổn thương niêm mạc dạ dày. Đặc biệt là nếu bạn đang mắc phải một trong 5 sai lầm khi dùng cốc thủy tinh như: 

1. Dùng cốc thủy tinh giả, trôi nổi, hoa văn bong tróc sớm

Thủy tinh kém chất lượng hoặc giả mạo tiêu chuẩn chịu nhiệt thường được sản xuất từ nguyên liệu tái chế không qua lọc tạp chất. Để làm đẹp bề mặt và hạ giá thành, các cơ sở gia công trôi nổi sử dụng sơn nung nhiệt độ thấp chứa hàm lượng lớn oxit chì (PbO) và cadmi để vẽ hoa văn.

Ảnh minh họa

Khi đựng nước nóng hoặc thức uống có tính axit như nước chanh, nước cam, môi trường nhiệt và axit sẽ đẩy nhanh tốc độ thôi nhiễm chì từ lớp sơn ngoại thất vào nước uống. Chì đi vào cơ thể qua đường uống sẽ tích tụ mạn tính trong xương và máu, ức chế quá trình sản sinh hồng cầu, gây tổn thương hệ thần kinh trung ương và suy giảm chức năng thận.

Mẹo nhận biết cốc kém chất lượng tại nhà:

- Âm thanh: Dùng tay búng nhẹ vào thành cốc. Thủy tinh chứa chì cao khi gõ vào sẽ phát ra tiếng "keng" trong trẻo như kim loại hay pha lê, trong khi thủy tinh an toàn phát ra tiếng "bụp" đục và trầm.

- Thử giấm: Ngâm cốc vào dung dịch giấm ăn trong 24 giờ. Nếu bề mặt bị xỉn màu hay mờ đi, đó là dấu hiệu chứa chì vượt mức cho phép.

- Trọng lượng: Thủy tinh kém chất lượng chứa chì thường nặng tay bất thường so với kích thước thực tế.

2. Rót trực tiếp nước vừa đun sôi vào cốc thủy tinh

Định kiến "cốc thủy tinh càng dày càng bền" là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Thủy tinh thông thường có độ dẫn nhiệt kém. Khi rót trực tiếp nước nóng 100 độ C vào chiếc cốc dày, lớp thủy tinh phía trong tiếp xúc nhiệt sẽ lập tức giãn nở mạnh, trong khi lớp ngoài chưa kịp nhận nhiệt độ.

Sự chênh lệch áp suất giãn nở không đồng đều tạo ra lực xé nội bọc khổng lồ khiến cốc nổ tung. Mảnh vỡ văng ra dễ gây bỏng nhiệt nghiêm trọng vùng mặt và mắt. Đáng lo ngại hơn, vụn thủy tinh siêu nhỏ lẫn vào đồ uống nếu vô tình nuốt phải sẽ đâm xước niêm mạc thực quản và dạ dày, gây xuất huyết đường tiêu hóa.

- Cách xử lý an toàn: Nên ưu tiên cốc thủy tinh chịu nhiệt borosilicate. Khi dùng cốc thường rót nước nóng, hãy đặt một chiếc thìa inox vào lòng cốc trước để kim loại hấp thụ bớt lượng nhiệt đột ngột.

Ảnh minh họa

3. Tiếc rẻ tiếp tục dùng cốc sứt mẻ hoặc trầy xước lòng trong

Các vết trầy xước nhỏ do cọ rửa hay vết sứt dăm ở vành miệng phá hủy hoàn toàn bề mặt trôi trượt tự nhiên của thủy tinh, tạo thành vô số khe rãnh vi mô.

Đây là môi trường lưu trú hoàn hảo cho tế bào vi khuẩn, nấm mốc và cặn hữu cơ đọng lại mà bọt biển không thể lau sạch, lâu dần hình thành lớp màng sinh học (biofilm) kiên cố. Vi khuẩn từ khe xước này sẽ tái giải phóng ngược vào đồ uống mới, gia tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn E. coli hay tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus).

- Cách xử lý an toàn: Mạnh dạn loại bỏ ngay những chiếc cốc đã bị rạn nứt hay sứt mẻ vành để phòng tránh nguy cơ cắt đứt tay và tình trạng tích tụ vi khuẩn mạn tính.

4. Dùng búi sắt cọ rửa cốc thủy tinh

Để làm sạch vệt ố bám chặt, nhiều người dùng búi sắt chà xát mạnh. Việc này tạo ra hàng ngàn vết xước dăm vi mô, khiến cốc nhanh đục mờ, đồng thời làm giảm khả năng chịu lực khiến sản phẩm dễ nứt vỡ bùng phát khi gặp va chạm nhiệt.

- Cách xử lý an toàn: Ngâm cốc trong dung dịch chanh tươi, giấm ăn hoặc baking soda hòa nước ấm 15 phút, sau đó lau nhẹ bằng bọt biển mềm. Tính axit tự nhiên sẽ tự động hòa tan cặn ố mà không làm tổn hại bề mặt.

5. Để đọng cặn sữa, cà phê qua đêm mới rửa

Thủy tinh không bám mùi nhanh như đồ nhựa nên nhiều người chủ quan để nguyên cốc đọng cặn sữa, nước ngọt trong bồn rửa suốt đêm. Lượng đường và protein còn sót lại kết hợp với môi trường ẩm thấp là điều kiện nhân giống vi khuẩn cực nhanh.

Ảnh minh hoa

Chỉ sau một đêm, bào tử nấm mốc đã sinh sôi cấp số nhân. Việc cặn bẩn bị khô cứng khiến thao tác rửa lướt qua bằng nước lạnh vào sáng hôm sau không thể loại bỏ hết màng vi khuẩn bám dính, âm thầm đi vào hệ tiêu hóa ở lần uống tiếp theo.

- Cách xử lý an toàn: Tập thói quen tráng rửa cốc bằng nước sạch ngay sau khi sử dụng đồ uống có đường, sữa hay nước trái cây. Cốc mới mua nên được tiệt trùng bằng cách luộc trong nước đun sôi có thêm chút muối trong 10 phút trước khi đưa vào sử dụng.