Bà Nga, 66 tuổi, đã gắn bó với vỉa hè phố Đinh Lễ suốt 41 năm. Trước bà là mẹ, trước mẹ là bà ngoại. Ba thế hệ, một mảnh vỉa hè, một nghề mưu sinh.

Kể từ khi thành phố Hà Nội đẩy mạnh quản lý trật tự vỉa hè, phần lớn các hộ buôn bán nhỏ quanh khu vực này đã tự dẹp hoặc được yêu cầu chuyển đi. Hàng trà đá của bà Nga là một trong số hiếm hoi còn cầm cự, nhưng cách bà làm việc mỗi ngày đã phải đổi thay.

"Thà trả phí để dùng vỉa hè đàng hoàng, còn hơn vừa buôn bán vừa thấp thỏm"

Từ tháng 4 đến nay, bà gửi nhờ đồ đạc trong cổng một cơ quan bên cạnh, không bày ghế ra ngoài, khách mua xong tự tìm chỗ ngồi. Trà đá được rót vào cốc nhựa dùng một lần - gọn, nhanh, sẵn sàng thu dọn bất cứ lúc nào nếu lực lượng chức năng xuất hiện. Đó là cách bà mô tả bằng hai chữ "du kích".

Thu nhập theo đó cũng giảm hơn một nửa. Buổi trưa trước đây khách ngồi kín vỉa hè, nhiều lúc phải chờ chỗ, nay vắng hoe.

Vì thế, khi nghe tin Hà Nội đang xây dựng dự thảo cho phép thuê vỉa hè để kinh doanh với mức phí dự kiến tối đa 45.000 đồng/m2/tháng, bà Nga nói bà sẽ là một trong những người đầu tiên đăng ký.

"Được thuê vỉa hè để buôn bán ổn định là điều tôi mong từ lâu. Mức 45.000 đồng/m2 ở khu vực này theo tôi là hợp lý. Nếu được, tôi sẵn sàng thuê khoảng 10m2 để tiếp tục bán trà đá", bà Nga nói.

Cách đó không xa, trên phố Phùng Hưng, vợ chồng bà Nguyễn Thị Minh cũng đang xoay xở với quán cà phê chừng 10m2 - nguồn thu nhập chính của cả gia đình trong nhiều năm. Từ đầu năm, toàn bộ bàn ghế được kéo vào trong nhà, bà Minh ngồi đón khách trước cửa. Đúng lúc đó, tuyến phố lại thi công đường nước sạch, bụi mù suốt ngày. Kết quả, doanh thu gần như không còn.

Để xoay sở, bà Minh phải dùng tới khoản tiết kiệm, cũng như nhận thêm việc làm để trang trải sinh hoạt. Hai vợ chồng tính nếu tình hình tiếp tục, sẽ chuyển hẳn sang bán trong nhà, được đồng nào hay đồng đó.

Dù vậy, bà Minh vẫn kỳ vọng vào chính sách cho thuê vỉa hè. Phần vỉa hè trước nhà bà rộng chừng 4m2. Với mức phí 45.000 đồng/m2 tại khu vực trung tâm, bà thấy không rẻ nhưng chấp nhận được. Với vợ chồng bà, quan trọng hơn là được mưu sinh một cách đàng hoàng, không còn cảnh nơm nớp lo bị xử phạt.

Cách trung tâm quận Hoàn Kiếm khoảng 2km, quán bún đậu của chị Dung nằm đối diện Sân vận động Hàng Đẫy, phường Ô Chợ Dừa, cũng chịu tác động tương tự. Hơn một tháng trước, toàn bộ bàn ghế ngoài vỉa hè được dọn vào trong nhà sau khi lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra. Khách quen vẫn lui tới, nhưng lượng khách vãng lai, những người thích ngồi ngoài thoáng mát, thưa hẳn.

Chồng chị Dung cho biết gia đình anh không thuộc khu vực thí điểm theo đề xuất, nhưng rất mong chính sách sớm được mở rộng. Với anh, vỉa hè không chỉ là không gian kinh doanh, mà còn là yếu tố quyết định trải nghiệm của khách hàng, đặc biệt ở một thành phố mà văn hóa ăn uống vỉa hè đã ăn sâu vào đời sống đô thị.

Ngay kế bên, ông Ngọc, chủ một quán cà phê nhỏ cùng tuyến phố, do hai gia đình luân phiên bán mỗi bên nửa tháng cũng có cùng quan điểm. Doanh thu của quán giảm khoảng 20% trong hai tháng qua. Vợ chồng ông Ngọc nhận định: "Thà trả phí để dùng vỉa hè đàng hoàng còn hơn vừa bán vừa thấp thỏm".

Mức phí và điều kiện thí điểm

Theo dự thảo nghị quyết về thí điểm cho thuê vỉa hè, lòng đường tại Hà Nội, khung giá được phân theo từng khu vực. Tại 4 quận nội thành cũ gồm Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Đống Đa và các tuyến phố văn hóa ẩm thực, chợ đêm, mức phí dự kiến là 45.000 đồng/m2/tháng. Các quận như Thanh Xuân, Cầu Giấy, Tây Hồ, Long Biên, Hoàng Mai, Hà Đông, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm áp dụng mức 40.000 đồng/m2/tháng. Thị xã Sơn Tây và các tuyến phố còn lại trong các quận trên là 25.000 đồng, khu vực ngoại thành là 20.000 đồng/m2/tháng.

Để được đưa vào danh sách thí điểm, một tuyến phố phải đáp ứng các tiêu chí: không nằm trong vùng bảo tồn di tích, không có điểm thường xuyên ùn tắc giao thông, vỉa hè rộng tối thiểu 3m và đảm bảo lối đi cho người đi bộ ít nhất 1,5m. Ngoài ra, ít nhất 50% tổ chức, hộ gia đình và hộ kinh doanh trên tuyến phố đó phải đồng thuận thì việc thí điểm mới có thể tiến hành.