“Có hôm dọn hàng lúc 5 giờ sáng, tôi ngồi thẫn thờ cả buổi vì không biết mai làm gì để sống”, chị Hồng (47 tuổi, Hà Nội) kể lại khoảng thời gian đầu năm nay, khi khu vực chị bán xôi bị tăng cường kiểm tra trật tự đô thị.

Hơn 15 năm bán hàng rong quanh khu văn phòng, chị quen với cảnh dậy từ 3 giờ sáng, đạp xe chở đồ ăn đi bán rồi trưa lại tất tả về nhà. Thu nhập mỗi tháng khoảng 8–10 triệu đồng, đủ nuôi hai con ăn học. Nhưng khi nhiều tuyến phố siết việc lấn chiếm vỉa hè, công việc quen thuộc bỗng trở nên bấp bênh.

Điều bất ngờ là chỉ sau vài tháng, chị lại tìm được một hướng đi khá, không cần thuê mặt bằng, không phải thấp thỏm mỗi lần thấy lực lượng chức năng đi qua.

Từ bán vỉa hè sang “bán trong điện thoại”

Ban đầu, chị Hồng được một người quen rủ bán đồ ăn qua các hội nhóm cư dân chung cư. Không cần xe đẩy, không cần bày bàn ghế, chị chỉ nấu tại nhà rồi đăng ảnh lên mạng xã hội.

“Lúc đầu tôi còn không biết livestream là gì. Con gái phải chỉ cách chụp ảnh món ăn, trả lời tin nhắn khách”, chị cười.

Hiện tại, mỗi ngày chị bán khoảng 40–50 suất xôi và bún qua ứng dụng giao hàng và các nhóm cư dân quanh khu vực Cầu Giấy. Thu nhập dao động 12–15 triệu đồng/tháng, cao hơn thời bán vỉa hè, lại đỡ áp lực chuyện thời tiết hay kiểm tra.

Không chỉ chị Hồng, nhiều người từng mưu sinh trên vỉa hè đang dần chuyển sang những mô hình kiếm tiền mới, nhỏ nhưng linh hoạt hơn.

Những nghề “ít vốn nhưng sống được” đang lên ngôi

Điểm chung của các công việc này là không yêu cầu bằng cấp cao, vốn ban đầu thấp và đặc biệt phù hợp với người trung niên hoặc lao động phổ thông từng quen buôn bán tự do.

Nhận nấu ăn theo đơn nhỏ

Nhiều phụ nữ từng bán hàng ăn vỉa hè chuyển sang nhận cơm văn phòng, đồ ăn healthy, nấu cỗ mini hoặc làm đồ ăn online.

Khác với trước đây phải thuê chỗ ngồi, mô hình này tận dụng chính căn bếp gia đình để kiếm tiền.

Một số người chỉ nhận 20–30 đơn/ngày nhưng doanh thu đã ổn định hơn nhiều so với cảnh bán phụ thuộc khách qua đường.

Giao hàng nội khu chung cư

Ở các khu đô thị lớn, nhu cầu giao đồ ăn, lấy hàng hộ, mua giúp đồ ngày càng nhiều.

Nhiều người từng bán trà đá hoặc nước vỉa hè chuyển sang làm “shipper nội khu” bằng xe máy hoặc xe đạp điện. Công việc này không cần chạy đường dài, phù hợp với người lớn tuổi hơn.

Làm nghề chăm sóc nhà cửa

Dọn nhà theo giờ, giặt sofa, vệ sinh máy lạnh, chăm cây cảnh ban công… đang trở thành nhóm nghề tăng nhu cầu mạnh ở đô thị.

Một số người trước đây bán hàng rong nay học thêm kỹ năng đơn giản rồi nhận việc qua ứng dụng hoặc hội nhóm dân cư.

Thu nhập mỗi ngày có thể dao động 300.000–700.000 đồng nếu chăm chỉ.

Bán hàng livestream quy mô nhỏ

Không ít người từng ngại công nghệ giờ lại kiếm tiền từ chính chiếc điện thoại cũ.

Từ bán trái cây, đồ khô đến quần áo giá rẻ, nhiều tiểu thương chuyển từ “bán ngoài đường” sang “bán trong màn hình”.

Có người chỉ livestream 2 tiếng buổi tối nhưng lượng khách ổn định hơn trước nhờ quen tệp khách cũ.

Không còn là chuyện “kiếm tạm”

Điều đáng chú ý là nhiều công việc mới không còn mang tâm lý “làm đỡ qua ngày” như trước.

Anh Tuấn (52 tuổi, từng bán nước mía gần bến xe ở TP.HCM) hiện chuyển sang nhận sửa điện dân dụng và lắp thiết bị gia đình.

“Ngày xưa bán nước mía đông thì có tiền, mưa là coi như nghỉ. Bây giờ khách gọi đều hơn, mình chủ động thời gian”, anh nói.

Thu nhập hiện tại khoảng 13 triệu đồng/tháng, chưa kể mùa nóng cao điểm còn nhiều việc hơn.

Theo nhiều chuyên gia lao động, xu hướng này phản ánh sự thay đổi rất rõ trong thị trường việc làm đô thị: thay vì phụ thuộc vào mặt bằng nhỏ lẻ ngoài đường, lao động phổ thông đang dần dịch chuyển sang các công việc dịch vụ linh hoạt, gắn với nhu cầu thực tế của cư dân thành phố.

Người trung niên không còn “bị bỏ lại”

Một điểm đáng chú ý khác là nhiều nghề mới không đòi hỏi tuổi trẻ hay bằng cấp cao.

Chỉ cần chịu học cách dùng điện thoại, biết chăm sóc khách hàng hoặc có một kỹ năng nhỏ như nấu ăn, sửa đồ, làm sạch nhà cửa…, nhiều người trung niên vẫn có thể tạo nguồn thu nhập ổn định.

Không ít phụ nữ ngoài 40 tuổi từng nghĩ mình “khó xin việc” nay lại kiếm được tiền nhờ bán hàng online hoặc làm dịch vụ tại nhà.

Sự thay đổi này cũng khiến nhiều gia đình bớt áp lực hơn. Thay vì vay mượn hoặc cố bám trụ với mô hình cũ ngày càng khó khăn, họ bắt đầu học cách thích nghi với một kiểu lao động mới: nhỏ hơn, linh hoạt hơn nhưng thực tế hơn.

“Vỉa hè đóng lại, nhưng không phải mọi cánh cửa đều khép”

Chị Hồng giờ vẫn nhớ cảm giác hoang mang những ngày đầu phải nghỉ bán.

Nhưng sau gần một năm chuyển sang bán online, chị nói điều mình tiếc nhất là… không học cách làm sớm hơn.

“Ngày trước cứ nghĩ chỉ có bán ngoài đường mới kiếm được tiền. Giờ tôi thấy miễn mình chịu thay đổi thì vẫn sống được”, chị nói.

Có thể, với nhiều người, việc siết bán hàng vỉa hè là một cú sốc mưu sinh. Nhưng ở một góc khác, nó cũng đang buộc nhiều lao động tự do bước sang một cách kiếm tiền mới, ổn định hơn, ít phụ thuộc hơn và đôi khi mở ra cơ hội mà trước đây họ chưa từng nghĩ tới.