Mới đây, chị Thu Huyền, 39 tuổi (phường Đống Đa, Hà Nội), kể lại câu chuyện mà đến giờ nghĩ lại chị vẫn thấy "vừa lo lắng vừa… quê". Con gái chị, đang học lớp 7 tại một trường THCS tư thục, vốn là đứa trẻ thông minh, nhanh nhẹn. Nhưng dạo gần đây, chị bắt đầu nhận ra con làm bài tập ngày càng qua loa, nộp bài rất nhanh và hầu như không hỏi han gì thêm.

Mọi chuyện chỉ vỡ lở sau bài dự án môn Ngữ văn nộp link drive cho cô giáo. Cô giáo gọi điện, nhẹ nhàng thông báo: bài làm của con quá… tròn trịa, văn phong không giống thường ngày, và đặc biệt, cuối bài còn nguyên câu hỏi từ chatbot: "Nếu bạn muốn, mình sẽ chỉnh sửa bài viết chi tiết hơn nữa. Bạn có muốn mình chỉnh sửa thêm không?". Chị H. nghe xong vừa ngượng vừa sốc. Con không chỉ dùng AI làm hộ bài, mà còn "ẩu" đến mức bê nguyên cả lời gợi ý cuối bài mà không thèm đọc lại.

Tối hôm đó, chị gọi con ra nói chuyện. Nhưng trái ngược với hình dung của chị về một cuộc trò chuyện hối lỗi, con lại bật lại ngay, giọng bình thản đến khó tin:

- "Bố mẹ ngày nào chả dùng AI. Bố còn mua cả tài khoản pro để hỏi suốt. Nhà mình nhờ AI làm đủ thứ việc. Sao bố mẹ được dùng còn con thì không?".

Câu nói ấy khiến chị H. đứng hình. Một khoảnh khắc mà, theo lời chị, "cảm giác như con vừa soi một cái gương rất thật vào cách mình đang sống". Chị nhận ra mình đã quá quen với việc sử dụng AI để giải quyết công việc nhanh hơn, trả lời email, làm báo cáo, thậm chí soạn cả kế hoạch học tập cho con. Nhưng chị chưa từng nghĩ điều đó cũng đang vô hình gửi đi thông điệp rằng: chỉ cần hỏi máy là xong.

Ảnh minh hoạ

Khi cả con, cả bố mẹ cùng lạm dụng AI

Không ít phụ huynh hiện nay cũng rơi vào tình huống tương tự. AI trở thành công cụ hữu ích đến mức ai cũng dùng, nhưng ranh giới giữa "hỗ trợ" và "lạm dụng" lại mờ nhạt dần, nhất là với trẻ ở lứa tuổi THCS, nơi kĩ năng tư duy, khả năng diễn đạt và thói quen tự học đang trong giai đoạn hình thành.

Sau cuộc tranh luận hôm đó, chị H. quyết định bình tĩnh hơn để nói chuyện lại với con. Chị không cấm đoán tuyệt đối, vì hiểu rằng AI đã là một phần của cuộc sống. Nhưng chị đặt ra nguyên tắc mới: con được dùng AI để tham khảo, tìm ý, học thêm, nhưng bài nộp cho cô phải do chính con viết. Quan trọng hơn, chị dành thời gian hướng dẫn con cách nhận biết đâu là kiến thức nền tảng cần tự xử lý, đâu là phần AI chỉ nên hỗ trợ.

Câu chuyện của chị H. phản ánh một thực tế lớn hơn nhiều: Công nghệ đang thay đổi tốc độ học tập của trẻ, nhưng người lớn mới là những người cần thay đổi đầu tiên, thay đổi cách làm gương, cách sử dụng AI có trách nhiệm, và cách dạy con hiểu rằng trí tuệ nhân tạo không thay thế được tư duy của chính mình.

"Con nói đúng, bố mẹ cũng dùng AI thật", chị H. chia sẻ. "Nhưng điều con chưa hiểu là người lớn dùng để tiết kiệm thời gian làm việc, còn trẻ con thì đang phải học cách suy nghĩ. Đó là điều mà mình cần giải thích với con, thay vì chỉ cấm". 

Một câu nói khiến người mẹ cứng họng, nhưng cũng mở ra cuộc đối thoại cần thiết: làm sao để thế hệ trẻ bước vào thời đại AI mà không đánh mất khả năng tự học và tự nghĩ, những điều mà không công nghệ nào có thể làm hộ.