Tôi bắt đầu kể câu chuyện này từ những buổi sáng tháng Tư khi Hà Nội bắt đầu vào hè, cũng là lúc tôi bắt đầu phát hiện ra mình đang chi tiêu một khoản tiền rất lạ trong tài khoản của mình.

Tôi vốn là người đi làm sớm. Không phải vì siêng mà vì tôi thích cái khoảng thời gian 7h30 sáng ở văn phòng. Lúc đó điều hòa vừa được bật, không khí còn mát rượi, bàn ghế còn sạch tinh tươm, và quan trọng nhất là yên tĩnh. Tôi có thể giải quyết được 70% công việc của cả ngày trong hai tiếng buổi sáng ấy trước khi đám đông tràn vào và bắt đầu những cuộc họp lê thê. Đó vốn là khoảng thời gian "vàng" của tôi, là lý do tôi đã chọn ở lại công ty này suốt nhiều năm dù có vài cơ hội đi nơi khác.

Cho đến cái ngày một đồng nghiệp nam mới được chuyển từ chi nhánh khác về và ngồi ngay phía sau lưng tôi.

Tôi sẽ không kể tên, không kể phòng ban, không kể tuổi tác. Vì câu chuyện này không phải để "bóc phốt" một con người. Nó là câu chuyện về một tình huống mà tôi tin rất nhiều phụ nữ đi làm văn phòng đã, đang và sẽ gặp phải. Tôi chỉ kể những gì tôi đã trải qua để xem có ai đồng cảm không. Và quan trọng hơn, để xem chúng ta có thể làm gì với những tình huống như thế này.

Anh ấy có mùi. Không phải mùi mồ hôi bình thường mà ai đi ngoài nắng về đều có. Đó là mùi hôi nách rất nặng, cái mùi mà mọi người vẫn gọi vui là "mùi tỏi cháy trộn với hành phi". Và điều khiến tôi sốc nhất là: Nó không phải kiểu mùi liên tục đều đều để mình có thể "quen mũi" sau một lúc. Nó đến theo từng đợt. Cứ vài phút, mỗi lần anh giơ tay lên trả lời điện thoại, mỗi lần anh đứng dậy đi lấy nước, mỗi lần anh duỗi tay vươn vai là một đợt mùi mới phả ra. Và cái đợt mới ấy luôn nặng hơn đợt cũ vì lúc này nó đã được "ủ" thêm vài giờ.

Tuần đầu, tôi cố chịu. Tôi nghĩ chắc do ngày hôm đó anh đi vội, quên xịt khử mùi, hoặc đêm hôm trước ăn nhiều đồ cay. Tuần thứ hai, tôi vẫn cố chịu vì nghĩ đến cảnh phải nói chuyện về vấn đề này với một người đàn ông trưởng thành là điều khiến tôi rùng mình. Tuần thứ ba, tôi đeo khẩu trang cả ngày, nói với mọi người là bị viêm mũi dị ứng (mà thực ra thì cũng đúng phần nào, vì mũi tôi đang dị ứng với một thứ rất cụ thể).

Đến tuần thứ tư, tôi không chịu được nữa. Tôi nhờ một chị đồng nghiệp lớn tuổi, người ai cũng quý và ai cũng nể góp ý nhẹ nhàng. Chị đã làm điều đó một cách rất tinh tế, không nhắc tên ai, chỉ "thông báo chung" trong cuộc họp đầu tuần rằng "mùa hè đến rồi, mọi người nhớ chú ý vệ sinh cá nhân, dùng lăn khử mùi, mặc áo thoáng nhé". Sau cuộc họp, chính chị còn ghé qua bàn anh, vui vẻ tặng anh một chai lăn khử mùi mới còn nguyên seal, nói rằng "chị mua nhầm size, tặng em dùng".

Tôi đã hy vọng. Tôi đã thực sự hy vọng. Vì cách góp ý ấy nếu là tôi nhận, tôi sẽ về nhà tắm ngay, dùng lăn khử mùi đó ngay, và sáng mai đi làm với một bộ trang phục sạch sẽ thơm tho nhất có thể.

Nhưng không. Sáng hôm sau, mùi vẫn đó. Tuần sau, mùi vẫn đó. Tháng sau, mùi vẫn đó. Chai lăn khử mùi mà chị tặng, tôi không biết anh đã làm gì với nó. Có thể anh để quên ở nhà. Có thể anh nghĩ chị "đùa". Có thể anh nghĩ vấn đề là của người khác, không phải của mình.

Và đây là lúc tôi bắt đầu trả phí.

Tôi không thể đi làm sớm để tận hưởng hai tiếng vàng của mình nữa vì hai tiếng ấy giờ trở thành hai tiếng hít mùi đặc nhất trong ngày, khi gió điều hòa vừa thổi vào là một làn mùi mới ập đến. Tôi đổi sang đi muộn hơn, đến công ty chấm công xong, vác laptop ra quán cà phê gần đó ngồi làm việc. Một ly cà phê: 45 nghìn. Một bữa trưa: 60 nghìn (vì không thể ăn trưa trong văn phòng nữa, mùi đồ ăn trộn với mùi kia là cực hình). Một ly nước chiều: 35 nghìn. Có hôm trời nóng, tôi gọi thêm một ly trà mát, thêm 30 nghìn nữa.

Tổng cộng: Hơn 150 nghìn một ngày. Nhân với 22 ngày làm việc, tôi đang mất hơn 3 triệu một tháng. Chỉ vì cái nách của một con người.

Chưa kể tiền xăng đi lại nhiều hơn (vì phải di chuyển giữa văn phòng và quán cà phê). Chưa kể cảm giác mệt mỏi mỗi sáng khi nghĩ đến chuyện đi làm. Chưa kể những hôm có cuộc họp bắt buộc phải ngồi trong phòng và tôi phải uống một viên thuốc đau đầu trước đó. Chưa kể cảm giác bất công đến phát khóc: Tại sao tôi người không làm gì sai lại phải chịu chi phí này?

Sẽ có người bảo: "Mùi cơ thể là chuyện riêng tư, sao em không thông cảm? Có khi bạn ấy bị bệnh, có khi tuyến mồ hôi quá mạnh, có khi do di truyền". Tôi đồng ý. Mùi cơ thể nặng có thể là do nhiều nguyên nhân y học: Hội chứng bromhidrosis (hôi nách bệnh lý), hyperhidrosis (đổ mồ hôi quá mức), hoặc các vấn đề về tuyến apocrine ở vùng nách. Đây đều là những tình trạng có thật, không phải do người ta lười tắm. Y học hiện đại có rất nhiều phương pháp điều trị: Lăn khử mùi y khoa, tiêm botox, can thiệp tuyến mồ hôi, phẫu thuật cắt tuyến apocrine. Một số phương pháp giá vài triệu, một số chỉ vài trăm nghìn.

Nhưng đây mới là điểm mấu chốt: Vấn đề không phải là anh ấy có mùi. Vấn đề là anh ấy không làm gì để giải quyết nó ngay cả khi đã được góp ý rất tế nhị, đã được tặng cả lăn khử mùi miễn phí. Đó không còn là chuyện sức khỏe nữa. Đó là chuyện ý thức.

Bởi mùi cơ thể của bạn là chuyện riêng tư nhưng ảnh hưởng của mùi cơ thể bạn lên người khác thì không còn là chuyện riêng tư nữa. Nó là chuyện của cả tập thể. Khi bạn ngồi trong một văn phòng kín, hít chung một bầu không khí với 20-30 con người, mọi thứ bạn phả ra như mùi mồ hôi, mùi hơi thở, mùi nước hoa quá nồng, mùi thuốc lá còn bám trên áo đều là thứ mà người khác bị buộc phải chịu. Họ không có quyền chọn. Họ không thể đứng dậy đi chỗ khác (vì còn KPI, còn deadline, còn sếp ngồi đối diện). Họ phải ngồi đó, hít vào, và cố gắng làm việc.

Và một người trưởng thành, nhất là một người đàn ông trưởng thành, đã đi làm, có thu nhập, có thể tự lo cho bản thân, có gia đình cần phải hiểu điều này. Vệ sinh cá nhân không phải là quyền riêng tư mà bạn có thể tùy chọn làm hay không. Nó là nghĩa vụ tối thiểu khi bạn bước vào một không gian công cộng. Bạn không phải tắm hai lần một ngày, không phải xịt nước hoa hàng hiệu, không phải bôi serum đắt tiền. Bạn chỉ cần: Tắm sạch trước khi đi làm, dùng một chai lăn khử mùi 50 nghìn đồng (giá rẻ hơn một ly cà phê), mặc áo sạch sẽ. Vậy thôi. Đó là mức sàn của việc làm người đi làm văn phòng.

Tôi đã từng đọc đâu đó một câu rất hay: "Sự tự do của bạn kết thúc ở chỗ bắt đầu mũi của tôi". Câu này nói về mùi thuốc lá nhưng tôi nghĩ nó áp dụng được cho cả mùi cơ thể. Bạn có quyền có cơ thể của bạn, có mùi của bạn, có cách sống của bạn. Nhưng khi bạn bước vào một văn phòng dùng chung điều hòa với người khác, quyền tự do ấy phải được điều chỉnh để không xâm phạm vào không gian thở của những người xung quanh.

Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về việc có nên đi thẳng đến HR phản ánh không. Nhưng tôi do dự vì sợ bị coi là "khó tính", sợ bị nghĩ là "đàn bà nhỏ mọn", sợ bị đánh giá là "không hòa đồng với đồng nghiệp". Đây cũng là một dạng áp lực xã hội rất quen thuộc với phụ nữ đi làm: Chúng ta được dạy phải dễ chịu, phải thông cảm, phải im lặng chịu đựng những điều khó chịu mà nam giới gây ra vì nếu lên tiếng, chúng ta sẽ là người gây chuyện. Và rồi tôi tự hỏi: Tại sao một người làm ra vấn đề lại được hưởng sự "thông cảm", còn người chịu đựng hậu quả lại phải im lặng để không bị "tai tiếng"?

Đến nay, sau gần bốn tháng, tôi vẫn chưa có giải pháp dứt điểm. Tôi vẫn đi làm muộn hơn. Vẫn ngồi quán cà phê nhiều hơn. Vẫn đeo khẩu trang trong văn phòng. Vẫn âm thầm trừ 3 triệu/tháng vào ngân sách sinh hoạt cá nhân. Vẫn tự hỏi: Liệu mình có nên đổi chỗ không? Đổi chỗ vì cái nách của một người nghe thì buồn cười nhưng nếu cộng tất cả những gì tôi đang chi trả (thời gian, tiền bạc, sự dễ chịu mỗi ngày, hai tiếng vàng buổi sáng) có khi đó lại là quyết định kinh tế nhất.

Viết những dòng này, tôi không có ý gì với riêng anh đồng nghiệp ấy. Tôi tin anh là người tốt, làm việc giỏi, có gia đình. Có thể anh không nhận ra mức độ ảnh hưởng. Có thể anh nghĩ chai lăn khử mùi chị đồng nghiệp tặng chỉ là "quà vô tình". Có thể anh không hề biết rằng trong phòng có người đang phải đeo khẩu trang vì anh. Đó cũng là vấn đề sự thiếu nhận thức về ảnh hưởng của mình lên người khác và đây là phẩm chất mà người trưởng thành cần phải tự rèn luyện chứ không thể chờ ai đó nói thẳng vào mặt.

Tôi chỉ muốn nói thế này, với tất cả những người đi làm văn phòng đang đọc bài viết này: Nếu bạn đang là người gây ra tình huống tương tự (về mùi cơ thể, về thói quen hắng giọng to, về việc ăn đồ nặng mùi tại bàn, về bất kỳ thứ gì khác có thể ảnh hưởng đến không gian chung), hãy chủ động để ý. Hãy hỏi vài người bạn tin tưởng. Hãy nhìn vào ánh mắt né tránh của đồng nghiệp, nó nói cho bạn nhiều hơn lời nói. Và quan trọng nhất: Đừng chờ đến khi có ai đó phải lên tiếng mới chịu thay đổi. Bởi lúc đó, dù bạn có thay đổi, hình ảnh của bạn trong mắt mọi người đã bị tổn thương.

Còn nếu bạn đang là người chịu đựng, tôi xin lỗi vì không có một câu trả lời thần kỳ. Nhưng tôi muốn bạn biết bạn không cô đơn. Có rất nhiều phụ nữ ở các văn phòng Việt Nam đang trả những khoản phí ngầm rất lớn chỉ để giữ được sự "hòa đồng" với đồng nghiệp mà thực ra, sự "hòa đồng" ấy đôi khi chỉ là một hình thức bóc lột tinh thần được khoác cái áo lịch sự. Bạn có quyền nói với HR. Bạn có quyền yêu cầu đổi chỗ ngồi. Bạn có quyền đặt câu hỏi: "Trong công ty này, ai đang trả phí cho ai?".

Nói thật, đôi khi tôi mơ thấy một ngày anh đồng nghiệp ấy bước vào công ty với chiếc áo vừa giặt thơm tho, hành lang văn phòng tỏa hương thơm dịu của một loại lăn khử mùi rẻ tiền nào đó, và tôi có thể quay lại ngồi tại bàn của mình lúc 7h30 sáng, mở laptop, hít thở thật sâu, và bắt đầu hai tiếng vàng của mình. Đó là tất cả những gì tôi muốn. Không nhiều đâu. Chỉ là một chai lăn khử mùi giá 50 nghìn mà tôi đang phải trả gấp 60 lần số tiền ấy mỗi tháng để né tránh hậu quả của nó.

Mong là ai đó đọc được bài này không phải để giận, không phải để cười mà để soi lại chính mình. Bởi rất có thể, ở một góc văn phòng nào đó, đang có một đồng nghiệp khác đang âm thầm trả tiền cà phê quán mỗi sáng chỉ vì bạn.