Không ít cha mẹ cho rằng trẻ nói chậm là do "quý nhân nói muộn", lớn lên tự khắc sẽ nói tốt. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết quan niệm này không phải lúc nào cũng đúng. Trong nhiều trường hợp, trẻ nói chậm hoặc phát âm không rõ có thể là dấu hiệu cho thấy kỹ năng ngôn ngữ của trẻ đang phát triển chậm và cần được hỗ trợ.

Khi nào trẻ được xem là nói chậm?

Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, nhưng nhìn chung khả năng ngôn ngữ sẽ phát triển theo các mốc sau:

Khoảng 1 tuổi: Trẻ biết gọi "ba", "mẹ" có chủ đích, hiểu những yêu cầu đơn giản như vẫy tay chào hoặc đưa đồ vật.

Khoảng 2 tuổi: Trẻ nói được khoảng 50 từ và bắt đầu ghép hai từ thành cụm ngắn như "mẹ bế", "uống nước".

Khoảng 3 tuổi: Trẻ có thể nói câu ngắn từ 3-4 từ, vốn từ tăng lên khoảng 200 từ và người lạ có thể hiểu phần lớn lời trẻ nói.

Từ 4-5 tuổi: Trẻ nói rõ ràng hơn, biết kể những câu chuyện đơn giản và sử dụng câu dài.

Nếu trẻ chậm hơn nhiều so với các mốc trên, cha mẹ nên đưa con đi kiểm tra thay vì tiếp tục chờ đợi.

Vì sao trẻ nói chậm hoặc phát âm chưa rõ?

Theo các chuyên gia, tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

1. Cơ miệng chưa được rèn luyện

Để phát âm rõ, môi, lưỡi, hàm và vòm miệng phải phối hợp nhịp nhàng. Nếu trẻ ăn dặm quá muộn hoặc thường xuyên ăn thức ăn xay nhuyễn, ít phải nhai, các cơ vùng miệng có thể phát triển chưa tốt, khiến việc phát âm gặp khó khăn.

2. Ít được trò chuyện

Một số trẻ dành quá nhiều thời gian xem tivi hoặc điện thoại, trong khi cha mẹ ít giao tiếp trực tiếp với con.

Việc nghe âm thanh từ thiết bị điện tử không thể thay thế những cuộc trò chuyện hai chiều. Chính quá trình được nghe, được đáp lại và được bắt chước mới giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.

3. Khó phân biệt âm thanh

Có trẻ vẫn nghe bình thường nhưng não bộ xử lý âm thanh chưa tốt, khiến trẻ khó phân biệt những âm gần giống nhau. Điều này ảnh hưởng đến cả việc nghe hiểu lẫn phát âm.

4. Ít có nhu cầu giao tiếp

Nếu chỉ cần chỉ tay hoặc khóc là người lớn đáp ứng ngay, trẻ sẽ ít có động lực sử dụng lời nói để diễn đạt mong muốn.

Cha mẹ có thể giúp con như thế nào?

Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên dành khoảng 10-15 phút mỗi ngày để luyện ngôn ngữ cho trẻ thông qua những hoạt động đơn giản.

Trò chuyện trong mọi hoạt động hằng ngày: Khi mặc quần áo, tắm hoặc ăn, hãy mô tả những gì đang diễn ra để trẻ được nghe nhiều từ ngữ hơn. 

Khuyến khích trẻ nói: Khi trẻ muốn lấy một món đồ, đừng đáp ứng ngay mà hãy chờ trẻ cố gắng phát âm hoặc nói từ đơn giản trước, sau đó khen ngợi và đáp lại.

Cho trẻ chơi các trò luyện cơ miệng: Thổi bong bóng, thổi giấy, uống bằng ống hút, bắt chước tiếng kêu của con vật... đều giúp tăng khả năng phối hợp môi và lưỡi.

Đọc sách cùng con mỗi ngày: Vừa chỉ vào tranh vừa kể chuyện, khuyến khích trẻ lặp lại những từ đơn giản. Thay vì liên tục hỏi "Đây là gì?", cha mẹ nên mô tả sự vật để trẻ tiếp thu ngôn ngữ một cách tự nhiên. Khi nào nên đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia âm ngữ trị liệu nếu

3 tuổi vẫn chỉ nói được từng từ đơn hoặc từ lặp, chưa nói được câu ngắn.

Sau 4 tuổi phát âm quá khó hiểu, ảnh hưởng đến giao tiếp hằng ngày. Trẻ ít chủ động giao tiếp, vốn từ rất hạn chế hoặc có những biểu hiện bất thường khác về phát triển.

Các chuyên gia nhấn mạnh, 3 năm đầu đời là giai đoạn "vàng" để phát triển ngôn ngữ. Việc phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp nhiều trẻ cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp và bắt kịp các bạn cùng trang lứa.

Lưu ý: Không phải mọi trẻ nói chậm đều mắc bệnh. Một số trẻ chỉ phát triển ngôn ngữ chậm hơn bình thường. Tuy nhiên, nếu trẻ chậm nói kèm theo các dấu hiệu như không đáp lại khi được gọi tên, ít giao tiếp bằng mắt, không hiểu những yêu cầu đơn giản hoặc có biểu hiện chậm phát triển ở nhiều lĩnh vực khác, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để được đánh giá toàn diện. Đây là điểm quan trọng giúp bài viết cân bằng hơn và phù hợp với khuyến cáo của các bác sĩ nhi khoa.

Nguồn: Sohu