Tiếng chuông kết thúc môn thi cuối cùng vừa vang lên, nhiều phụ huynh còn chưa kịp thở phào nhẹ nhõm thì những cuộc gọi quảng cáo, tuyển sinh đã liên tục đổ về.

Đáng lo ngại hơn, ở đầu dây bên kia không phải là những người xa lạ hoàn toàn. Họ biết rất rõ tên học sinh, trường học, lớp học, giáo viên chủ nhiệm, thậm chí cả điểm số từng môn thi. Điều khiến nhiều phụ huynh bàng hoàng là những thông tin này đôi khi còn chi tiết hơn cả những gì chính họ ghi nhớ về con mình.

Mới đây, một vụ án vừa được cảnh sát Trung Quốc triệt phá đã hé lộ đường dây mua bán dữ liệu học sinh quy mô lớn tại nước nay, với hơn 790.000 hồ sơ cá nhân bị phát tán trái phép, làm dấy lên lo ngại về tình trạng rò rỉ thông tin trong lĩnh vực giáo dục.

Một ngày nhận 17 cuộc gọi, phụ huynh bàng hoàng vì người lạ biết rõ mọi thông tin của con

Ông Ngô, sống tại thành phố Nga Mi Sơn, tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), cho biết con ông mới học lớp 9 nhưng trong kỳ nghỉ đã liên tục nhận được các cuộc gọi tuyển sinh. Có ngày gia đình nhận tới hơn chục cuộc gọi từ các cơ sở đào tạo khác nhau.

Ông liên tục chặn số, đưa hàng trăm số điện thoại vào danh sách đen nhưng các cuộc gọi vẫn không ngừng xuất hiện. Khi thì số thật, lúc lại là số ảo, khiến việc ngăn chặn gần như bất khả thi. Điều khiến ông thực sự lạnh gáy là việc những người gọi đến nắm rõ gần như toàn bộ hồ sơ học tập của con trai.

"Họ biết tên, trường đang học, lớp nào, giáo viên chủ nhiệm là ai, điểm từng môn Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ ra sao. Gần như không thiếu thông tin nào", ông kể.

Người cha này không khỏi thắc mắc: "Ngay cả tôi cũng không chắc nhớ chính xác từng chi tiết như vậy. Họ lấy những thông tin đó từ đâu?".

Hơn 790.000 hồ sơ học sinh bị phát tán

Lần theo dấu vết từ các cuộc gọi tuyển sinh bất thường, cảnh sát Nga Mi Sơn đã kiểm tra một cơ sở môi giới tuyển sinh ngoài nhà trường. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện trong một chiếc USB chứa hơn 790.000 hồ sơ thông tin cá nhân của học sinh.

Lần theo dấu vết từ các cuộc gọi tuyển sinh bất thường, cảnh sát đã kiểm tra một cơ sở môi giới tuyển sinh ngoài nhà trường

Kho dữ liệu này bao phủ 18 địa phương thuộc tỉnh Tứ Xuyên với mức độ chi tiết đáng kinh ngạc, bao gồm đầy đủ họ tên, giới tính, số căn cước công dân; thông tin hộ khẩu; trường học, lớp học đang theo học; điểm thi các môn qua nhiều kỳ kiểm tra; tên giáo viên giảng dạy; thông tin người giám hộ và số điện thoại liên hệ.

Nói cách khác, lượng dữ liệu mà các đơn vị môi giới nắm giữ thậm chí còn đầy đủ hơn hồ sơ quản lý tại nhiều trường học. Đáng nói, hơn 790.000 hồ sơ này mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Trong quá trình điều tra mở rộng, cảnh sát tiếp tục phát hiện thêm một USB khác chứa khoảng 100.000 hồ sơ học sinh tại khu vực Lương Sơn cùng nhiều dữ liệu đã bị tiêu hủy hoặc thất lạc.

Ai đã bán dữ liệu của học sinh?

Theo kết quả điều tra, nguồn rò rỉ dữ liệu không đến từ các cuộc tấn công mạng tinh vi mà xuất phát từ chính những người đang làm việc trong hệ thống giáo dục. Cảnh sát xác định một số cá nhân liên quan gồm một phó hiệu trưởng, một trưởng phòng tuyển sinh và nhân viên tuyển sinh của một trường cao đẳng nghề.

Một Phó hiệu trưởng họ Hoàng tại thành phố Đức Dương được xác định là một trong những mắt xích đầu tiên làm lộ dữ liệu. Sau khi nhận được thông tin, trưởng phòng tuyển sinh của trường tiếp tục chuyển dữ liệu cho người phụ trách tuyển sinh của một trường cao đẳng nghề khác tại Mi Sơn.

Người này sau đó trở thành "đầu mối tổng hợp dữ liệu", thu thập thông tin học sinh từ nhiều nguồn khác nhau, phân loại rồi phân phối cho các đơn vị môi giới tuyển sinh ở nhiều địa phương. Khi có dữ liệu trong tay, các trung tâm tuyển sinh lập tức triển khai hàng loạt cuộc gọi tiếp thị.

Điều đáng chú ý là việc mua bán dữ liệu không diễn ra theo hình thức trao đổi tiền trực tiếp. Thay vào đó, các bên tham gia sẽ nhận hoa hồng dựa trên số lượng học sinh tuyển được. Chính cách thức hoạt động này khiến đường dây trở nên kín đáo, khó bị phát hiện và tạo điều kiện cho dữ liệu tiếp tục bị sao chép, phát tán không giới hạn.  

Cảnh sát địa phương sau đó đã bắt giữ 5 nghi phạm liên quan đến vụ việc

Nhiều phụ huynh cho rằng các cuộc gọi tuyển sinh chỉ đơn giản là phiền phức và có thể bỏ qua, tuy nhiên, cơ quan chức năng cảnh báo đây là suy nghĩ hết sức nguy hiểm. Thông tin học sinh bị rò rỉ rất dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng cho các hành vi lừa đảo qua điện thoại.

Ví dụ, phụ huynh có thể nhận được cuộc gọi với nội dung: "Xin chào, chúng tôi là Trung tâm quản lý học bổng của Sở Giáo dục. Con anh/chị đủ điều kiện nhận khoản hỗ trợ học tập trị giá 5.000 NDT (khoảng 18 triệu đồng). Vui lòng làm theo hướng dẫn tại cây ATM để nhận tiền".

Khi đối phương có thể đọc chính xác tên học sinh, số báo danh, trường học, thậm chí điểm thi, nhiều phụ huynh rất dễ tin tưởng. Những chiêu trò tương tự còn bao gồm những quyền lợi như suất tuyển sinh nội bộ, chỉ tiêu bổ sung, tuyển thẳng đặc biệt hoặc chương trình tuyển sinh quân đội.

Lợi dụng tâm lý lo lắng của gia đình trong mùa tuyển sinh cùng lượng thông tin cá nhân chính xác, các đối tượng lừa đảo có tỷ lệ thành công rất cao. Đằng sau hơn 790.000 bộ dữ liệu bị lộ là hơn 790.000 gia đình. Không ai biết chính xác những dữ liệu này đã bị sao chép bao nhiêu lần và đang nằm trong tay bao nhiêu đối tượng khác nhau.

Cảnh sát địa phương sau đó đã bắt giữ 5 nghi phạm liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, cơ quan điều tra cho rằng đây chỉ là một mắt xích trong mạng lưới rò rỉ dữ liệu rộng lớn hơn.

Thông tin học sinh có thể bị lộ từ nhiều nguồn như nhân viên trong trường học đánh cắp dữ liệu, các trung tâm đào tạo trao đổi thông tin khách hàng, hệ thống đăng ký thi, đăng ký nguyện vọng bị khai thác trái phép và phiếu khảo sát, đơn đăng ký hoặc thậm chí cả thông tin trên bưu kiện chuyển phát.

Mùa thi vốn là khoảng thời gian nhiều áp lực với học sinh và phụ huynh. Thế nhưng bên cạnh nỗi lo điểm số, chọn trường hay chọn ngành, ngày càng có thêm một nỗi lo khác: thông tin cá nhân bị rò rỉ. Vụ việc tại Trung Quốc là lời cảnh báo rằng dữ liệu học tập của học sinh hoàn toàn có thể trở thành "món hàng" trong các đường dây mua bán thông tin trái phép.

Trong bối cảnh mọi hoạt động từ đăng ký thi, xét tuyển đến nhập học đều được số hóa, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được xem là một phần không thể thiếu của môi trường giáo dục hiện đại.

Để hạn chế rủi ro, phụ huynh được khuyến cáo:

- Không tin vào bất kỳ cuộc gọi nào đề cập đến "suất nội bộ", "xét tuyển bổ sung", "học bổng đặc biệt" hay yêu cầu chuyển tiền.

- Tuyệt đối không cung cấp số tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc thông tin cá nhân qua điện thoại.

- Bảo quản cẩn thận giấy báo điểm, giấy báo trúng tuyển, số báo danh và các tài liệu liên quan đến kỳ thi.

- Không đăng tải công khai những giấy tờ này lên mạng xã hội nếu chưa che mờ thông tin cá nhân.

- Khi nhận được cuộc gọi đáng ngờ, cần báo ngay cho cơ quan chức năng hoặc đường dây nóng chống lừa đảo.

- Cần nhắc nhở học sinh không tùy tiện cung cấp thông tin bạn bè, lớp học hoặc giáo viên cho người lạ.

Theo Sohu