“Có con đi học ở Nhật rồi em mới biết, từ 4 tuổi trở đi các bé sẽ tập làm quen với việc không ngủ trưa. Thay vào đó các cô trò sẽ ra sân chơi hoặc chơi đồ chơi trong lớp. Ở Nhật tạo thói quen này cho trẻ sớm vì khi vào lớp 1, trẻ sẽ học từ 8h30 sáng đến khoảng 15h chiều, buổi trưa chỉ nghỉ ăn khoảng 1 tiếng, hoàn toàn không có thời gian ngủ. Mà em thấy con em không ngủ trưa nhưng lúc nào cũng nhiều năng lượng. Còn em mà không ngủ trưa thì chiều làm việc như sắp... sập nguồn!”

Lời chia sẻ hài hước nhưng đầy thực tế của chị Z.C – một phụ huynh có con đang theo học mầm non tại Nhật Bản đã khiến nhiều cha mẹ Việt ngỡ ngàng. 

Trong khi tại nhiều quốc gia châu Á, giấc ngủ trưa được xem là "nghĩa vụ" bắt buộc để đảm bảo sức khỏe cho trẻ, thì tại Nhật Bản, xu hướng "cai ngủ trưa" cho trẻ từ 4 - 5 tuổi lại là một chiến lược giáo dục được tính toán kỹ lưỡng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tế chuyển cấp.

Sự khác biệt từ bản chất của hai hệ thống mầm non 

Để hiểu đúng về câu chuyện ngủ trưa của trẻ em Nhật Bản, trước hết cần cái nhìn toàn diện về hệ thống giáo dục mầm non tại đây. 

Theo quy định từ Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) và Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, hệ thống này được chia làm hai loại hình chính: Yochien (Trường mẫu giáo) và Hoikuen (Trường nhà trẻ/mầm non). 

Tại các trường Yochien, do thời gian học ngắn (thường từ 9 giờ sáng đến 2 giờ chiều), việc không ngủ trưa là quy định áp dụng cho mọi lứa tuổi từ khi nhập học. Trẻ sẽ vui chơi, học tập liên tục và trở về nhà sinh hoạt cùng gia đình vào đầu giờ chiều. 

Ngược lại, tại các trường Hoikuen – nơi trông giữ trẻ cả ngày dành cho bố mẹ đi làm, giấc ngủ trưa là bắt buộc đối với nhóm tuổi từ 0 đến 3 để đảm bảo sự phát triển thể chất. 

Tuy nhiên, bước ngoặt lớn sẽ xảy ra khi trẻ bước sang tuổi thứ 4 và 5 (năm cuối trước khi vào tiểu học). Lúc này, các trường sẽ thực hiện lộ trình cắt giảm dần và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn giờ ngủ trưa vào khoảng nửa năm cuối trước khi tốt nghiệp. 

Chiến lược "bước đệm" được chứng minh bằng khoa học

Quy định có phần "khắt khe" này thực chất lại chứa đựng triết lý giáo dục sâu sắc và thực tế của người Nhật, hướng tới hai mục tiêu cốt lõi: 

1. Xóa bỏ "cú sốc" chuyển cấp lên

Tiểu học Giống như chị Z.C đã chia sẻ, học sinh tiểu học tại Nhật sẽ bước vào một nhịp sống hoàn toàn khác: Học liền mạch từ 8h30 sáng đến khoảng 15h chiều và chỉ có vỏn vẹn 1 tiếng nghỉ trưa để ăn uống. 

Nhịp điệu này không chỉ kéo dài suốt thời đi học mà còn kéo dài đến tận khi trưởng thành, bởi các công ty Nhật Bản hiện nay cũng áp dụng khung nghỉ trưa ngắn tương tự. 

Các nhà giáo dục Nhật Bản nhận thấy rằng, nếu một đứa trẻ duy trì thói quen ngủ trưa đến tận 6 tuổi, chúng sẽ gặp phải "cú sốc thể chất" rất lớn khi chuyển cấp. Trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, ngủ gật vào tiết học đầu giờ chiều, giảm khả năng tập trung và sợ đi học. 

Việc "cai ngủ trưa" từ sớm chính là bước đệm để đồng hồ sinh học của trẻ thích nghi hoàn hảo với áp lực và nhịp sống của xã hội.  

2. Tối ưu hóa giấc ngủ ban đêm theo khuyến cáo y tế 

Theo các cuộc khảo sát từ Hiệp hội Nghiên cứu Giấc ngủ Nhật Bản, việc trẻ lớn (4 - 5 tuổi) ngủ trưa quá dài tại trường (từ 1,5 đến 2 tiếng) là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng trằn trọc, thức khuya vào buổi tối (thường sau 22h hoặc 23h). 

Điều này vô tình làm đảo lộn giờ giấc sinh hoạt của cả gia đình và làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu ban đêm của chính đứa trẻ. Việc cắt ngủ trưa giúp trẻ tiêu hao năng lượng tối đa vào ban ngày, từ đó giúp trẻ dễ ngủ hơn, có được giấc ngủ dài và chất lượng vào ban đêm – thời điểm vàng để cơ thể tiết ra hormone tăng trưởng. 

Giờ "sinh hoạt tĩnh" và vận động thay thế giấc ngủ trưa 

Tại các trường mầm non Nhật Bản, khi tiếng chuông giờ ngủ trưa giữ sức vang lên dành cho các em nhỏ, các lớp học của trẻ 4 - 5 tuổi vẫn tràn đầy năng lượng. Tùy thuộc vào thời tiết và mô hình trường, giáo viên sẽ linh hoạt tổ chức các hoạt động phù hợp: 

Vận động giải phóng năng lượng: Vào những ngày thời tiết đẹp, cô trò sẽ cùng ra sân chơi, tham gia các trò chơi vận động nhẹ nhàng để rèn luyện thể lực. 

Nuôi dưỡng tư duy và sáng tạo: Khi ở trong lớp, trẻ được hướng dẫn tự đọc sách tranh (Ehon), vẽ tranh, hoặc chơi các trò chơi tĩnh như xếp hình, gài nút để tránh làm ảnh hưởng đến các phòng bên cạnh. 

Chuẩn bị hành trang kiến thức và kỹ năng tự lập: Đây là khoảng thời gian lý tưởng để trẻ tập làm quen với bảng chữ cái Hiragana, các con số cơ bản hoặc nghệ thuật gấp giấy tư duy Origami. 

Trẻ cũng được giao các nhiệm vụ nhỏ như tự sắp xếp cặp sách, dọn dẹp bàn ghế hoặc tự thay trang phục để sẵn sàng tâm lý bước vào lớp 1. 

Lời kết

Việc tập cho trẻ mầm non không ngủ trưa từ 4 - 5 tuổi tại Nhật Bản không đơn thuần là một quy định sinh hoạt, mà là minh chứng cho tư duy giáo dục "nhìn xa trông rộng" của quốc gia này. 

Thay vì bảo bọc bừa bãi, họ chọn cách rèn luyện cho đứa trẻ sự bền bỉ về thể chất, tính chủ động và khả năng thích nghi cao, giúp các em có những bước đi vững vàng và không bị "sập nguồn" khi bước ra xã hội tương lai.