Ngày 28/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC công bố triển khai vắc xin cúm dạng xịt mũi của AstraZeneca (Anh), dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Đây là vắc xin cúm sống giảm độc lực, sử dụng qua đường mũi thay vì tiêm bắp như các vắc xin cúm truyền thống, mở rộng lựa chọn phòng bệnh cho trẻ, đặc biệt là những em sợ kim tiêm.

Theo thông tin chia sẻ, vắc xin đã được sử dụng tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều được phân phối trên toàn cầu. Sự xuất hiện của loại vắc xin này tại Việt Nam đặt ra nhiều câu hỏi: Xịt mũi có gì khác biệt so với tiêm thông thường, hiệu quả phòng bệnh ra sao và những trẻ nào có thể sử dụng?

Không cần kim tiêm, vắc xin cúm dạng xịt hoạt động thế nào?

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất của vắc xin cúm dạng xịt là cách đưa vắc xin vào cơ thể. Thay vì sử dụng kim tiêm để đưa kháng nguyên vào mô cơ, vắc xin được xịt trực tiếp vào niêm mạc mũi, giúp quá trình chủng ngừa nhẹ nhàng hơn về mặt trải nghiệm.

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết vắc xin cúm công nghệ mới dạng xịt đánh dấu bước tiến trong phát triển các giải pháp phòng cúm không cần kim tiêm. Vắc xin có hơn 20 năm giám sát an toàn trên thế giới. Đến nay, vắc xin này đã được triển khai tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều được phân phối trên toàn cầu.

Vắc xin cúm công nghệ mới dạng xịt là vắc xin cúm sống giảm độc lực, giúp phòng ba chủng virus cúm gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. 

"Không chỉ khác biệt về phương thức sử dụng không cần kim tiêm, vắc xin cúm công nghệ mới dạng xịt còn có khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch theo ba cơ chế bổ trợ nhau, có thể ví như "miễn dịch 3 lớp", gồm miễn dịch niêm mạc mũi họng, góp phần bảo vệ cơ thể ngay tại cửa ngõ virus cúm thường xâm nhập; miễn dịch toàn thân, tạo kháng thể chống lại virus; và miễn dịch tế bào, giúp nhận diện và loại bỏ các tế bào nhiễm virus. Theo dữ liệu nghiên cứu, vắc xin ghi nhận hiệu quả phòng cúm lên đến 88% đối với các chủng virus tương đồng với chủng trong vắc xin", BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết.

Trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi cần sử dụng bao nhiêu liều?

Theo thông tin được VNVC công bố, lịch sử dụng vắc xin cúm dạng xịt phụ thuộc vào độ tuổi và tiền sử tiêm phòng cúm của trẻ.

Cụ thể, trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm cần sử dụng hai liều, cách nhau ít nhất 4 tuần. Với trẻ trong độ tuổi này đã có tiền sử tiêm phòng cúm, số liều cần thiết được xác định dựa trên lịch sử chủng ngừa và hướng dẫn áp dụng. Trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi sử dụng một liều theo thông tin công bố.

Vắc xin cúm cần được sử dụng hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ, bởi virus cúm liên tục biến đổi và các chủng lưu hành có thể thay đổi theo mùa.

Dù có cách sử dụng thuận tiện, vắc xin cúm dạng xịt là vắc xin sống giảm độc lực, không phải lựa chọn phù hợp cho tất cả trẻ em. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ căn cứ vào độ tuổi để tự quyết định cho trẻ sử dụng mà cần thông báo đầy đủ với bác sĩ về tiền sử bệnh, tình trạng miễn dịch, thuốc đang sử dụng và các vấn đề sức khỏe liên quan.

Bác sĩ sẽ đánh giá những trường hợp cần thận trọng hoặc không phù hợp với loại vắc xin này, đồng thời tư vấn lựa chọn thay thế khi cần thiết.

Vì sao cần chủ động phòng cúm hằng năm?

Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt trong môi trường tập thể như trường học và nhà trẻ. Bệnh có thể gây sốt, ho, sổ mũi, đau mỏi cơ và mệt mỏi, nhưng ở một số trường hợp, cúm có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm nặng thêm các bệnh lý nền.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng một tỷ ca cúm mùa, trong đó có 3-5 triệu ca bệnh nặng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính là những nhóm cần đặc biệt lưu ý trước nguy cơ biến chứng.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), trong một tuần giữa tháng 10/2026, thành phố ghi nhận gần 35.000 ca viêm đường hô hấp cấp, trong các mẫu xét nghiệm dương tính với cúm, chủng virus A/H1N1 chiếm gần 77%.

BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM, cho biết cúm mùa không phải bệnh hô hấp thông thường và có thể gây biến chứng nghiêm trọng, kể cả ở trẻ khỏe mạnh như viêm phổi, viêm não, viêm cơ tim hoặc bội nhiễm vi khuẩn dẫn đến nhiễm trùng huyết, sốc, suy đa cơ quan và tử vong.

Trẻ em thường xuyên tiếp xúc gần với bạn bè tại trường học, nhà trẻ, dễ mắc cúm và có thể lây virus cho người thân, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền dễ có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc cúm.

Theo bác sĩ Khanh, vaccine cúm dạng xịt mũi bổ sung lựa chọn dự phòng cho trẻ, nhất là những trẻ sợ kim tiêm, qua đó tạo thuận lợi để gia đình chủ động phòng cúm hằng năm.

Trong bối cảnh đó, việc bổ sung vắc xin cúm dạng xịt mang đến thêm một lựa chọn phòng bệnh cho trẻ, nhất là những em sợ kim tiêm. Dù vậy, hiệu quả phòng cúm không chỉ phụ thuộc vào hình thức sử dụng vắc xin mà còn liên quan đến việc chủng ngừa đúng lịch, lựa chọn vắc xin phù hợp và duy trì các biện pháp vệ sinh hô hấp.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường như khó thở, thở nhanh, li bì, co giật, không uống được hoặc có biểu hiện mất nước. Không nên chủ quan khi cho rằng các triệu chứng ban đầu chỉ là cảm lạnh thông thường.

Vắc xin cúm dạng xịt không phải giải pháp thay thế mọi hình thức phòng bệnh, nhưng là bước mở rộng đáng chú ý trong các lựa chọn chủng ngừa tại Việt Nam. Với bất kỳ loại vắc xin nào, điều quan trọng nhất vẫn là sử dụng đúng đối tượng, đúng chỉ định và được tư vấn bởi nhân viên y tế có chuyên môn.