Trong nhiều năm, nhiều người vẫn mặc định rằng những đứa trẻ được gọi là “thần đồng” vượt trội ngay từ rất sớm trong các lĩnh vực như cờ vua, âm nhạc, toán học hay thể thao sẽ gần như chắc chắn trở thành những nhân vật xuất sắc nhất khi trưởng thành. Tuy nhiên, phân tích khoa học gần đây lại cho thấy một thực tế hoàn toàn khác.

Một phân tích dựa trên 19 nghiên cứu với sự tham gia của gần 35.000 người có thành tích xuất sắc trong nhiều lĩnh vực khác nhau, cho thấy chỉ 10% những người nổi bật từ sớm có thể giữ vững vị thế ưu tú khi trưởng thành. Phần lớn những “ngôi sao nhí” hoặc chững lại, hoặc bị vượt qua khi bước vào giai đoạn phát triển sau này.

Ngược lại, đa số người thành công ở tuổi trưởng thành không hề nằm trong nhóm xuất sắc nhất khi còn nhỏ. Họ thường chỉ ở mức khá, trung bình khá, hoặc thậm chí không nổi bật trong giai đoạn thiếu niên.

Giáo sư Arne Güllich (Đại học RPTU Kaiserslautern, Đức), một trong những tác giả của nghiên cứu cho biết việc đa số vận động viên đẳng cấp thế giới không thực sự vượt trội trong giai đoạn đầu đời cho thấy rằng thành tích sớm không phải là yếu tố quyết định thành công lâu dài ở đẳng cấp cao nhất.

Khi đối chiếu với dữ liệu từ 66 nghiên cứu về lịch sử huấn luyện của các vận động viên trẻ và bán chuyên nghiệp, nhóm tác giả nhận thấy những đặc điểm giúp trẻ nổi bật như chuyên môn hóa sớm và luyện tập chuyên biệt cường độ cao hầu như không xuất hiện ở những người đạt đẳng cấp thế giới khi trưởng thành.

Những phát hiện này có thể phần nào giải thích tại sao một số cá nhân tài năng nhất trong lịch sử lại là những người học không giỏi ở trường, bao gồm Albert Einstein, Steve Jobs, JK Rowling, Michael Jordan và Walt Disney. Các nhà nghiên cứu cho biết việc trải nghiệm nhiều sở thích khác nhau khi còn nhỏ có thể giúp bạn tăng cơ hội tìm được lĩnh vực phù hợp nhất trong tương lai.

Giáo sư Arne Güllich cho rằng những người có khả năng đạt tới đẳng cấp thế giới thường là những người tìm được lĩnh vực phù hợp nhất với bản thân, có thể phát huy tiềm năng học tập trong dài hạn và đồng thời giảm thiểu các rủi ro cản trở sự nghiệp. Theo ông, đây mới là nền tảng quan trọng để xây dựng thành tích bền vững ở đỉnh cao.

Ngược lại, những cá nhân đạt đỉnh quá sớm có nguy cơ bị mắc kẹt trong một lĩnh vực mà họ không thực sự yêu thích, hoặc rơi vào tình trạng kiệt sức khi chưa kịp bước vào giai đoạn phát triển lâu dài. Việc tập trung quá mức vào một chuyên môn ngay từ nhỏ, đặc biệt trong lĩnh vực thể thao, còn có thể làm gia tăng nguy cơ chấn thương và suy giảm động lực.

“Nếu chuyên sâu quá sớm, nguy cơ rất lớn là bạn sẽ bị mắc kẹt trong một lĩnh vực mà mình không còn yêu thích, và cuối cùng buộc phải từ bỏ hoặc chuyển hướng khi đã quá muộn”, giáo sư Güllich nói.

Ảnh minh hoạ

Từ những phát hiện này, Güllich đưa ra các lời khuyên để có thể nuôi dưỡng người trẻ tài năng hiệu quả hơn. Theo ông, không nên ép trẻ chuyên sâu vào một lĩnh vực duy nhất quá sớm. Thay vào đó, cần khuyến khích họ khám phá những lĩnh vực mà bản thân quan tâm, đồng thời tạo điều kiện để phát triển 2-3 chuyên môn song song.

Những lĩnh vực này không nhất thiết phải liên quan trực tiếp với nhau. Chúng có thể là sự kết hợp giữa ngôn ngữ và toán học, hoặc địa lý và triết học. Güllich dẫn chứng trường hợp Albert Einstein, người không chỉ nổi bật trong khoa học mà còn nuôi dưỡng niềm đam mê âm nhạc từ khi còn nhỏ.

Theo ông, các kết quả nghiên cứu này có thể góp phần nâng cao khả năng phát hiện và phát triển những tài năng xuất chúng trong tương lai, không chỉ trong khoa học, mà còn ở thể thao, âm nhạc và nhiều lĩnh vực khác.

Theo Daily Mail, New Scientist