Nếu từng đi qua những khu phố cũ hay những làng quê Việt Nam, hẳn không ít lần bạn bắt gặp trên mặt tiền của một ngôi nhà dòng số như 1974, 1982, 1991, 2005,... được đắp nổi hoặc sơn rất nổi bật. Các con số thường được đặt ở vị trí cân đối, ngay chính giữa mặt tiền, dưới mái hiên hoặc phía trên cửa chính để vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa dễ nhìn.

(Ảnh: @bb_trann)

Theo thời gian, những dãy số ấy trở thành một đặc điểm rất riêng của nhà ở Việt Nam. Chúng gắn với hình ảnh những căn nhà ba gian, khoảng sân rộng, giếng nước, hàng cau... - những ký ức quen thuộc trong tâm trí nhiều người. 

Vậy vì sao ngày xưa xây nhà thường ghi năm lên mặt tiền?

Lý do đầu tiên cũng là ý nghĩa quan trọng nhất: con số ấy chính là năm hoàn thành ngôi nhà, hay nhiều người vẫn gọi một cách gần gũi là “năm sinh” của ngôi nhà.

Khác với việc ghi ngày khởi công hay ngày động thổ trong hồ sơ xây dựng, con số xuất hiện ở mặt tiền được đặt ở vị trí trang trọng để bất kỳ ai nhìn vào cũng biết ngôi nhà được dựng lên vào năm nào.

Theo thời gian, đây trở thành một cách lưu giữ dấu mốc của cả gia đình. Chỉ cần nhìn vào con số ấy, nhiều thế hệ có thể nhớ lại những cột mốc quan trọng: ngôi nhà được xây khi con đầu lòng mới chào đời, khi bố mẹ vừa lập nghiệp hay khi cả gia đình lần đầu có được mái ấm của riêng mình.

Ngày nay, việc xây dựng thuận lợi hơn rất nhiều nhờ nguồn vật liệu đa dạng, các hình thức vay vốn hay dịch vụ xây dựng trọn gói. Nhưng vài chục năm trước, xây nhà là câu chuyện hoàn toàn khác.

Người Việt từ lâu vẫn có quan niệm “an cư mới lạc nghiệp”, song để có thể “an cư”, nhiều gia đình phải dành dụm hàng chục năm, thậm chí cả đời mới đủ điều kiện dựng nên một căn nhà.

Bởi vậy, khi ngôi nhà hoàn thành, đó không đơn thuần là một công trình xây dựng mà còn là thành quả của biết bao năm lao động, tích góp. Việc đắp nổi năm xây nhà lên mặt tiền giống như cách chủ nhà ghi lại dấu mốc đáng tự hào nhất trong cuộc đời mình, đồng thời để con cháu về sau luôn nhớ thời điểm gia đình bắt đầu một chương mới.

(Ảnh: Internet)

Sau cùng, với người Việt ngôi nhà luôn mang ý nghĩa vượt xa chức năng che mưa che nắng. Đó là nơi chứng kiến những đứa trẻ lớn lên, những bữa cơm sum họp, những cuộc chia ly, những niềm vui và cả những biến cố của mỗi gia đình. Chính vì vậy, nhiều người xem ngôi nhà như một “thành viên” đặc biệt trong nhà.

Khi ngôi nhà cũng có “năm sinh”, việc nhìn lại con số ấy sau hàng chục năm dễ gợi nên những câu chuyện rất quen thuộc: "Ngôi nhà này bằng tuổi anh cả", "Hồi xây nhà thì em út mới vào lớp 1" hay "Vậy mà đã hơn 30 năm, cả ba thế hệ đều từng sống dưới mái nhà này".

Vì vậy có thể nói, con số trên mặt tiền không chỉ đánh dấu tuổi của ngôi nhà mà còn lưu giữ ký ức của cả một gia đình.

Ngày nay, việc ghi năm xây lên mặt tiền không còn phổ biến.

Một phần là bởi kiến trúc nhà ở đã thay đổi đáng kể. Bên cạnh nhà truyền thống còn có chung cư, biệt thự song lập, nhà liền kề hay các khu đô thị được thiết kế theo quy hoạch đồng bộ. Những công trình này ưu tiên tính thống nhất về thẩm mỹ nên việc đắp nổi một con số lớn trên mặt tiền không còn phù hợp.

Ngoài ra, thông tin về năm xây dựng hiện cũng được lưu trong hồ sơ thiết kế, giấy phép xây dựng hoặc dữ liệu quản lý công trình, thay vì cần thể hiện trực tiếp trên mặt tiền như trước.

Dẫu vậy những con số 1974, 1982, 1991,... vẫn mang một giá trị đặc biệt. Chúng không chỉ cho biết tuổi của ngôi nhà, mà còn nhắc về thời điểm một gia đình bắt đầu gây dựng tổ ấm - một cột mốc đủ quan trọng để được lưu lại ngay ở nơi dễ nhìn nhất như một “giấy khai sinh” của chính ngôi nhà.