Không qua trường lớp kiến trúc, một người thợ đá ở Ninh Bình đã tự tay phác thảo, thiết kế và cùng hàng chục nghệ nhân dựng nên tòa lâu đài bằng đá lớn nhất Việt Nam. Công trình sử dụng khoảng 3.000 tấn đá, mất 14 năm để hoàn thiện và được ví như một "bảo tàng sống" lưu giữ lịch sử, văn hóa dân tộc.

Lâu đài đá 3.000 tấn nổi bật giữa cửa ngõ Tam Cốc - Bích Động

Nằm trên vùng đất cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), ngay cạnh tuyến đường dẫn vào khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, một công trình kiến trúc đồ sộ bằng đá luôn khiến du khách không khỏi tò mò mỗi khi đi ngang qua. Đó là tòa lâu đài đá được xem là lớn nhất Việt Nam, tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 3.000 m².

Tòa lâu đài được xây dựng từ 3.000 tấn đá. Ảnh: Người Lao Động.

Chủ nhân của công trình là ông Lương Văn Quang (SN 1973, tỉnh Ninh Bình), người sinh ra trong gia đình có 12 đời làm nghề chế tác đá mỹ nghệ. Không chỉ là một công trình để ở, tòa nhà còn được ông kỳ vọng sẽ trở thành không gian lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật truyền thống của dân tộc.

Toàn bộ công trình được xây dựng chủ yếu từ đá xanh Ninh Vân, kết hợp cùng gỗ, bê tông, ngói đỏ và một số loại đá trang trí mang từ miền Trung, Tây Nguyên. Từ phần móng, hệ thống cột, dầm cho đến các mảng tường đều được ghép bằng những khối đá lớn theo kỹ thuật mộng - ngõng truyền thống. Đặc biệt, các nghệ nhân còn sử dụng hỗn hợp vôi và mật mía làm chất kết dính, giúp công trình vừa bền chắc vừa mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ.

Nhà được xây dựng chủ yếu bằng đá xanh Ninh Vân kết hợp với lượng nhỏ đồ gỗ, bêtông và ngói đỏ

Tự vẽ thiết kế vì không bản vẽ nào đáp ứng được ý tưởng

Điều khiến công trình trở nên đặc biệt hơn cả là người thiết kế không phải kiến trúc sư chuyên nghiệp.

Theo chia sẻ của ông Lương Văn Quang, ban đầu ông từng thuê nhiều kiến trúc sư lên bản vẽ nhưng không phương án nào thể hiện được đúng ý tưởng về một công trình vừa mang bản sắc Việt, vừa tôn vinh nghề đá truyền thống. Cuối cùng, ông quyết định tự mình thiết kế, vừa làm vừa chỉnh sửa dựa trên hơn 40 năm kinh nghiệm trong nghề cùng sự hỗ trợ của các nghệ nhân làng đá Ninh Vân.

Xuất phát từ niềm đam mê với nghề gia truyền và mong muốn gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử dân tộc, ông dành tới 14 năm, từ năm 2006 đến năm 2020, để hoàn thiện công trình. Trong suốt quá trình thi công, nhóm thợ thường xuyên có từ 20-30 người, thời điểm cao nhất lên tới gần 100 người cùng làm việc.

Tòa nhà được xây dựng trong suốt 14 năm, từ năm 2006 đến 2020, trên tổng diện tích đất 3.000m². Ảnh: Người Lao Động

Để hoàn thiện tòa lâu đài, ông Quang sử dụng khoảng 1.000 m³ đá, tương đương gần 3.000 tấn. Công trình cao 27 m (chưa tính tháp chuông), gồm 3 tầng chính cùng hệ thống tháp và vọng gác phía trên, mỗi tầng có diện tích khoảng 450 m².

Ngay từ lối vào, hai bức tường dài gần 200 m, cao khoảng 3 m được chạm khắc thành những bức phù điêu bằng đá, tái hiện tiến trình lịch sử Việt Nam qua nhiều thời kỳ.

Kiến trúc đồ sộ với 21 cột đá nguyên khối và hàng loạt chi tiết chạm khắc tinh xảo

Tầng hầm của công trình rộng khoảng 410 m², cao 2,65 m và được xây âm xuống mặt đất khoảng 1 m.

Điểm nhấn nổi bật nhất là tầng hai, nơi ông Quang bố trí không gian sinh hoạt của gia đình. Tầng này rộng khoảng 410 m², cao 5 m, được bao quanh bởi 21 cột đá nguyên khối cùng 20 tấm vách đá lớn. Mỗi cột có đường kính khoảng 0,5 m, cao 4,6 m; còn mỗi tấm đá dày tới 35 cm, cao 4,6 m và rộng khoảng 1,2 m.

Không gian bên trong nhà

Bốn mặt tường được bố trí 18 cửa sổ với khung và song cửa đều làm bằng đá trắng, vừa tạo sự thông thoáng vừa góp phần chịu lực cho toàn bộ kết cấu. Chính giữa trần là hình tượng trống đồng và chim Lạc, gợi nhắc nền văn hóa Văn Lang thời các Vua Hùng.

Bên trong công trình còn tái hiện nhiều dấu mốc lịch sử như hình tượng vua Đinh Bộ Lĩnh cưỡi trâu, phất cờ lau tập trận, dẹp loạn 12 sứ quân và lập nên nhà nước Đại Cồ Việt trên vùng đất Hoa Lư.

Bao quanh tầng hai là lan can đá cao gần 0,9 m. Phần hiên được lát đá theo hình đồng tiền cổ "Thái Bình Hưng Bảo" thời nhà Đinh. Hệ thống 28 cột hiên bằng đá cùng các dầm đá được mài nhẵn, chạm chỉ tỉ mỉ, tạo nên vẻ bề thế cho toàn bộ công trình.

Tầng ba tiếp tục sử dụng kết cấu đá nguyên khối với bốn cột lớn đặt ở bốn góc. Mặt tiền nổi bật nhờ bức phù điêu đá cao khoảng 7,5 m, được xem là điểm nhấn quan trọng nhất của tòa nhà. Riêng khối phù điêu đặt trên nóc đại sảnh nặng tới hàng chục tấn, thuộc nhóm những khối đá lớn nhất của toàn bộ công trình.

Tháp đá cao 27 m và kỳ vọng trở thành bảo tàng văn hóa

Phần thi công trên cao được đánh giá là khó khăn nhất. Tầng trên cùng được xây dựng ở độ cao hơn 12 m nên phải sử dụng cần cẩu cỡ lớn để vận chuyển từng khối đá.

Bên trên tòa lâu đài được xây dựng nhà khung gỗ, mái ngói kiểu truyền thống tinh hoa văn hóa Việt.

Công trình sở hữu tháp Nghênh Phong được thiết kế theo kiến trúc mái vảy truyền thống cách điệu hình chim Lạc cùng tháp đá ba tầng treo khánh đá, góp phần đưa chiều cao tổng thể lên khoảng 27 m. Phía cuối khuôn viên còn có một vọng gác ba tầng hoàn toàn bằng đá, từ đây có thể phóng tầm mắt ngắm toàn cảnh khu vực Tam Cốc - Bích Động.

Sân thượng rộng lớn của tòa lâu đài phục vụ các du khách đến ngắm cảnh, thưởng thức chương trình nghệ thuật.

Các họa tiết hoa văn được chạm khắc tinh xảo trên các điểm nổi bật nhất của tòa nhà.

Theo ông Quang, tầng hầm và các tầng phía trên được bố trí làm nơi trưng bày các tác phẩm nghệ thuật, mỹ nghệ đá và không gian giao lưu đồ kim hoàn; riêng tầng hai là nơi sinh hoạt của gia đình.

Công trình được khánh thành vào năm 2020 và từng mở cửa miễn phí trong thời gian ngắn trước khi phải tạm đóng vì ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. Ông Quang kỳ vọng tòa lâu đài sẽ trở thành một "bảo tàng" về lịch sử và văn hóa Việt Nam, góp phần gìn giữ tinh hoa của nghề đá truyền thống cho các thế hệ sau.