Trong tâm lý học phát triển, không gian gia đình được coi là trường học đầu tiên và quan trọng nhất đối với việc hình thành lòng thấu cảm của trẻ nhỏ. Trẻ em không tự nhiên sinh ra đã biết biết ơn hay vô ơn, tất cả đều được tích lũy từ cách con tương tác với các đồ vật và con người xung quanh hàng ngày. 

Nhiều bậc cha mẹ Việt có thói quen chiều chuộng, bao bọc con quá mức, vô tình dung túng cho sự tồn tại của những vật dụng độc hại về mặt tinh thần ngay trong không gian sống. Những người có trí tuệ cảm xúc cao hiểu rằng, muốn dạy con thành nhân trước khi thành tài, họ cần phải kiên quyết loại bỏ 3 thứ dưới đây ra khỏi ngôi nhà của mình:

Những món đồ chơi đắt tiền, đồ công nghệ được trao tay như một sự bù đắp cảm xúc

Hình ảnh quen thuộc trong nhiều gia đình hiện đại là những căn phòng ngập tràn đồ chơi đắt đỏ, những chiếc máy tính bảng, điện thoại thông minh đời mới nhất được cha mẹ mua cho con không tiếc tay. Đằng sau sự hào phóng này thường là mặc cảm tội lỗi của người lớn vì quá bận rộn với công việc, không có thời gian ở bên cạnh con, nên muốn dùng vật chất để đổi lấy sự ngoan ngoãn và lấp đầy khoảng trống tình cảm của đứa trẻ.

Ảnh minh họa

Hành vi này vô tình kích hoạt hiện tượng khao khát vật chất cực đoan (materialism) bên trong đứa trẻ. Khi mọi yêu cầu về vật chất đều được đáp ứng một cách quá dễ dàng mà không đòi hỏi bất kỳ nỗ lực hay sự chờ đợi nào, đứa trẻ sẽ hình thành tư duy "đặc quyền". Con mặc định rằng cha mẹ có nghĩa vụ phải cung phụng mình, coi việc nhận được những món đồ xa xỉ là điều hiển nhiên. 

Khi lớn lên, lòng tham vật chất của con sẽ ngày một phình to, và nếu một ngày cha mẹ không thể đáp ứng, con sẽ ngay lập tức nảy sinh tâm lý oán hận, bất mãn. Việc vứt bỏ thói quen dùng đồ chơi, công nghệ để mua chuộc cảm xúc của con là cách bạn dạy trẻ hiểu được giá trị của lao động và sự trân trọng đối với những gì mình đang có.

Chiếc bàn ăn "độc quyền" nơi con được phục vụ tận miệng mà không phải động tay vào việc nhà

Nhiều gia đình Việt có một quy luật bất thành văn trằng con cái chỉ có nhiệm vụ duy nhất là học, toàn bộ việc nhà từ dọn dẹp, rửa bát, lau nhà cho đến việc dọn mâm cơm đều do một tay cha mẹ hoặc người giúp việc lo liệu. Thậm chí đến bữa ăn, con vẫn ngồi dán mắt vào màn hình điện thoại, đợi cha mẹ gọt sẵn hoa quả, bưng nước đến tận bàn, ăn xong thản nhiên đứng dậy bỏ đi mặc kệ bãi chiến trường phía sau.

Hành vi bao bọc sai lầm này tước đoạt hoàn toàn cơ hội được trải nghiệm sự vất vả của đứa trẻ. Tâm lý học hành vi chỉ ra rằng, lòng biết ơn chỉ được sinh ra khi một cá nhân nhận thức được phần "chi phí" và sự nỗ lực mà người khác đã bỏ ra cho mình. Nếu không bao giờ phải đổ mồ hôi lau nhà, con sẽ không biết trân trọng không gian sạch sẽ; nếu không bao giờ phải nhặt rau, nấu cơm, con sẽ nghĩ bữa ăn ngon tự động xuất hiện trên bàn. 

Chiếc bàn ăn phục vụ tận miệng này chính là chiếc nôi nuôi dưỡng nên những kẻ vô ơn chuyên nghiệp. Hãy dẹp bỏ đặc quyền này, buộc con phải bước vào bếp, cùng cha mẹ chia sẻ việc nhà từ những việc nhỏ nhất, có như vậy con mới thấu hiểu và biết ơn sự hy sinh thầm lặng của đấng sinh thành.

Những cuốn nhật ký thành tích, bảng điểm hoàn hảo được trưng bày như một sự áp đặt áp lực

Nhiều phụ huynh có thói quen treo đầy các loại giấy khen, bằng khen, bảng điểm tuyệt đối của con ở những nơi trang trọng nhất trong phòng khách, rồi mang đó làm niềm tự hào để khoe khoang với khách khứa, họ hàng. Họ nghĩ rằng hành động này là để khích lệ con, nhưng dưới góc nhìn chuyên môn, việc trưng bày thành tích một cách thái quá này lại biến ngôi nhà thành một showroom trưng bày áp lực, nơi tình yêu thương bị gắn liền với điều kiện điểm số.

Sự áp đặt này đẩy đứa trẻ vào trạng thái tâm lý chỉ quan tâm đến kết quả cá nhân và sự sĩ diện của bản thân. Con học tập, phấn đấu không phải vì niềm vui tri thức hay vì muốn đền đáp công ơn cha mẹ, mà vì áp lực phải giữ vững chiếc ngai vàng hoàn hảo mà người lớn đã dựng lên. 

Ảnh minh họa

Khi tình yêu thương trong gia đình bị thương mại hóa bằng điểm số, đứa trẻ cũng sẽ đối xử lại với cha mẹ bằng sự thực dụng tương tự. Con sẽ chỉ hiếu thảo khi cha mẹ còn giá trị lợi dụng, còn cung cấp đủ tài chính hoặc mang lại thể diện cho con. Hãy cất đi những áp lực vô hình đó, thay thế bằng những bức ảnh gia đình ấm áp, những khoảnh khắc vui đùa cùng nhau, để con hiểu rằng con được yêu thương vô điều kiện, từ đó nuôi dưỡng một trái tim biết thấu cảm và hướng về gia đình một cách tự nhiên nhất.

Nuôi dạy một đứa trẻ có lòng biết ơn không phải là việc ép con phải nói lời cảm ơn mỗi ngày, mà là cách cha mẹ thiết lập một không gian sống văn minh, nơi vật chất được đặt đúng vị trí và trách nhiệm được chia đều cho các thành viên. 

Việc dũng cảm vứt bỏ những món đồ nuông chiều vô lối, dẹp bỏ đặc quyền ích kỷ và hạ bớt những kỳ vọng ngột ngạt chính là cách bạn giải phóng tâm hồn con khỏi sự thực dụng. Hãy để ngôi nhà trở thành nơi nuôi dưỡng tình yêu thương thuần túy, nơi đứa trẻ học được cách trân trọng từng giọt mồ hôi của cha mẹ, từ đó trưởng thành thành một con người tử tế, biết yêu thương và hiếu thuận suốt cuộc đời.