Trên không gian mạng, có những dòng bio trông đơn giản như thế này: "phim yêu thích: Inception, Interstellar, Oppenheimer". Với một số người, giới thiệu về bản thân như thế là đủ, vì họ cho rằng việc đam mê phim của đạo diễn kỳ tài Christopher Nolan đã trở thành một tín hiệu rõ ràng, nhưng cũng là một cách tinh tế để ngầm báo rằng mình có gu, có chiều sâu, và ít nhiều khó đoán. Trong văn hóa đại chúng, người hâm mộ Christopher Nolan có tên riêng là “Nolanite”, nhưng có lẽ từ này không hợp để chỉ một bộ phận tự nhận mình mang những phẩm chất của vị đạo diễn người Anh.

Nói về Nolan, chúng ta phải thừa nhận ông có gu, ăn diện theo phong cách quý ông đơn giản, có phần bí ẩn và khó đoán (cũng vì ông không năng nổ trên mạng xã hội). Nhưng câu hỏi đáng đặt ra ở đây lại xoay quanh những cá nhân mang bio “mê phim Nolan” kia, hay tạm gọi là những “Nolan-boy” đi: họ gắn cho mình những tính cách của Nolan chỉ vì thích phim của Nolan, thì khoảng cách giữa hình ảnh đi mượn và con người thật lớn đến đâu.

Một sự “bảnh” được mượn tạm

Christopher Nolan gần như luôn xuất hiện trong một chiếc áo blazer đen, dài hay ngắn tùy thời tiết, và ông từng lý giải khá thẳng thắn cho thói quen đó: thời còn học nội trú, ông phải mặc đồng phục liên tục, nên quen với việc dùng túi áo vest mỗi ngày, và giờ chỉ cảm thấy thoải mái với kiểu áo này. Nói cách khác, sự bảnh bao của Nolan không đến từ một lần chăm chút ngoại hình, mà từ một thói quen được lặp lại đều đặn suốt nhiều năm, bắt nguồn từ một câu chuyện cá nhân cụ thể.

Một bộ phận tự nhận mình là "Nolan-boy" lại tiếp cận sự bảnh theo hướng khác hẳn. Với họ, một buổi chụp ảnh diện blazer, chỉnh sáng, chọn góc, rồi đăng lên đúng lúc, đã đủ để hoàn thành vai. Tấm ảnh ấy tồn tại đơn lẻ, không nối tiếp bằng một thói quen ăn mặc nào khác trong đời sống hằng ngày. Sự nhất quán, thứ làm nên phong cách thật của Nolan, gần như vắng mặt trong phiên bản mượn tạm này.

Một vẻ đẹp làm bằng filter điện thoại

Phong cách hình ảnh trong phim của Nolan cũng không đến từ may mắn. Ông ưu tiên hiệu ứng thực tế hơn kỹ xảo máy tính, trung thành với phim nhựa và định dạng IMAX, và có một kỹ thuật ánh sáng riêng: thay vì chiếu đều hai bên khuôn mặt nhân vật, ông thường để khoảng ba phần tư gương mặt chìm trong bóng tối, tạo nên chiều sâu và cảm giác nặng nề đặc trưng cho các cảnh quay. Đó là kết quả của nhiều năm thử nghiệm kỹ thuật, được vận hành bởi một ekip chuyên nghiệp và một ngân sách sản xuất tầm cỡ “bom tấn”.

Nhưng nhìn vào ảnh đại diện của một Nolan-boy, chúng ta thường thấy nó về một thứ đơn giản hơn nhiều: một góc chụp nghiêng, một filter tối màu, một tấm ảnh trông có vẻ điện ảnh trong vài giây lướt qua. Cái đẹp trong phim Nolan là sản phẩm của kỹ thuật ánh sáng được tính toán kỹ, trong khi đó cái đẹp được gán cho "Nolan-boy" phần lớn dừng lại ở một bộ lọc màu.

Một vẻ bí ẩn có được do … không biết chuyện trò

Nolan cũng nổi tiếng vì giữ kịch bản của mình gần như tuyệt mật. Ông không dùng điện thoại thông minh, không dùng email, và viết kịch bản trên một chiếc máy tính không kết nối internet, những lựa chọn xuất phát từ kỷ luật làm việc, nhằm hạn chế xao nhãng trong quá trình sáng tạo, chứ không phải để tạo hình ảnh khó nắm bắt trước công chúng. Sự bí ẩn quanh ông là hệ quả của một quy trình làm việc nghiêm ngặt, được duy trì suốt nhiều năm.

Còn trong đời sống thường ngày, kiểu im lặng hay được ví với "twist bất ngờ" lại thường mang một ý nghĩa khác hẳn. Nhắn tin không trả lời, giữ khoảng cách cảm xúc, tránh nói rõ mình đang nghĩ gì, … những hành vi ấy, trong tâm lý học, gần với biểu hiện của việc né tránh cảm xúc hơn là một chiều sâu nội tâm đang chờ được khám phá. Một người thật sự bí ẩn vì đang tập trung cho một điều gì đó lớn, và một người chỉ đơn giản ngại chia sẻ hoặc ngại cam kết, nhìn từ bên ngoài có thể trông giống nhau trong vài tin nhắn đầu, nhưng khác nhau rất xa về bản chất.

Một trí tuệ được nhào nặn bởi tính tự phụ

Một điểm nữa thường được gắn cho "Nolan-boy", dù ít khi được gọi tên rõ ràng: cảm giác thông minh vay mượn từ chính độ khó hiểu của phim Nolan. Các tác phẩm của Nolan, từ Memento đến Inception hay Tenet, đều xây trên cấu trúc phi tuyến tính, nhiều tầng thời gian lồng ghép, đòi hỏi người xem phải chủ động suy luận thay vì tiếp nhận một mạch kể xuôi. Xem và hiểu được những bộ phim đó, hoặc ít nhất là theo dõi trọn vẹn một bộ phim dài gần 3 tiếng đồng hồ, thật sự cần sự tập trung nhất định.

Nhưng câu cửa miệng "phim này phải xem hai, ba lần mới hiểu" đôi khi chỉ là một cách khẳng định gu thẩm mỹ, chứ chưa hẳn đi kèm với việc tự mình phân tích cấu trúc phim. Ở Việt Nam, không khó để bắt gặp các hội nhóm "giải mã phim Nolan" trên mạng xã hội, nơi việc “hiểu được Tenet” gần như trở thành một dạng chứng chỉ ngầm về trình độ thẩm mỹ điện ảnh, dù phần lớn nội dung "giải mã" đó thực chất đến từ những bài phân tích đã có sẵn, được đọc lại và kể tiếp.

Ranh giới mỏng manh giữa khắt khe và khó gần

Nolan cũng được biết đến vì làm việc rất kỷ luật, kiểm soát chi tiết đến từng cảnh quay, ưu tiên tính chân thực và hạn chế công nghệ số trong quá trình sản xuất. Đó là sự khắt khe hướng vào chính công việc của ông, phục vụ cho chất lượng cuối cùng của bộ phim.

5

Một số "Nolan-boy" lại chuyển hóa sự khắt khe ấy thành thứ để áp lên người khác: chê phim giải trí đơn thuần là nông cạn, xem gu phim của người đối diện như một thước đo trình độ, ngạo mạn hơn người chỉ vì xem được một số bộ phim kinh điển, mà trong đó có phim Nolan. Chúng ta rất dễ bắt gặp kiểu người này trên mạng xã hội, trong các cuộc tranh luận về điện ảnh, nơi gu xem phim đôi khi bị biến thành công cụ để phân định ai "có văn hóa" hơn ai.

Nhìn lại cả năm điều trên, có một mạch chung: Nolan mất hàng chục năm để xây nên hình ảnh của mình, bằng những lựa chọn nhất quán, một quy trình làm việc kỷ luật, và một kỹ thuật được mài giũa qua nhiều bộ phim. "Nolan-boy" thường chỉ cần một buổi chụp ảnh, một chiếc áo blazer bị mặc trái mùa, và vài dòng “giới thiệu về bản thân” cơ bản đến đại trà.

Cái twist thật sự lại trớ trêu như thế này đây: Phim của Nolan nổi tiếng vì khó đoán, còn con trai thích phim Nolan, hóa ra, lại dễ đoán đến vậy.