Rạng sáng ngày 20/7/2026, trận chung kết World Cup sẽ diễn ra tại Sân vận động MetLife giữa Tây Ban Nha và Argentina. Với một bộ phận không nhỏ khán giả Việt Nam, đây lại là một trận đấu không có phe nào để bám vào: chẳng đội tuyển quê nhà, cũng chẳng mối duyên nợ nào đủ sâu để chọn hẳn một bên mà cháy hết mình. Ngồi trước màn hình trong tình trạng ấy, hóa ra lại là một trong những cách xem bóng đá dễ chịu nhất mà một người mê bóng đá có thể có. Không phải hồi hộp thắng thua, không phải nơm nớp sợ đội nhà gục ngã phút chót, chỉ còn lại việc thuần túy nhất: theo dõi xem quả bóng có được chơi đẹp hay không. 

Nhưng đúng vào lúc tưởng chừng đã tìm ra công thức của một trải nghiệm World Cup lý tưởng, một câu hỏi khó chịu hiện ra: điều kiện để công thức đó vận hành, hóa ra khắt khe hơn nhiều so với vẻ ngoài đơn giản của nó.

Khi không còn đội nào để cổ vũ, cảm xúc của người xem thoát khỏi vòng lặp quen thuộc vốn trói buộc mọi fan có “đội nhà”: vui vì đội mình thắng dù trận đấu tẻ nhạt, buồn dù đội mình đã chơi hay nhưng vẫn thua. Với một khán giả trung lập, thứ duy nhất còn đọng lại là bản thân trận đấu, tách rời khỏi tỷ số và số phận một màu cờ sắc áo nào. 

Hình minh họa bằng AI.

Trong lịch sử World Cup, trận chung kết nào đáng xem và đáng quên?

Trận chung kết Argentina gặp Pháp ở mùa World Cup trước là một minh chứng cho việc trạng thái đó có thể mãn nguyện đến mức nào. Hai đội hòa nhau 3-3 sau 120 phút, Messi ghi hai bàn, Mbappé lập một hat-trick, và Argentina chỉ giành chức vô địch sau loạt luân lưu cân não. Hàng triệu người xem hôm đó, kể cả những người chẳng nghiêng hẳn về Argentina hay Pháp, vẫn gọi đó là một trong những trận chung kết World Cup đáng nhớ nhất từng diễn ra. Với khán giả Việt Nam, trạng thái trung lập ấy vốn dĩ chẳng xa lạ gì: bởi đội tuyển quốc gia chưa từng góp mặt ở một kỳ World Cup nào, nên với phần đông chúng ta, mọi trận đấu tại giải đấu này đều đã mang sẵn tâm thế đó ngay từ đầu.

Minh họa một khoảnh khắc đẹp trong trận đấu giữa Argentina và Pháp trong chung kết World Cup 2022 - Hình minh họa: AI.

Nhưng cái công thức "bỏ phe, chỉ còn thẩm mỹ bóng đá" chỉ vận hành trơn tru khi trận đấu thực sự xứng đáng. Vấn đề nằm ở chỗ, những trận đạt đến độ hay như Argentina gặp Pháp năm 2022 lại là ngoại lệ hiếm thấy. Sáu bàn thắng, hai màn trình diễn ghi bàn ở tầm vóc lịch sử, dẫn trước rồi bị gỡ hòa sát nút, trận dấu kéo dài sang hiệp phụ, rồi kết thúc bằng loạt sút luân lưu nghẹt thở; để tất cả những yếu tố ấy cùng rơi vào đúng một trận đấu là một sự trùng hợp hiếm gặp, chứ khó lòng trông đợi ở mỗi kỳ giải.

Đối lập hoàn toàn là những gì diễn ra tám năm trước đó, tại chung kết World Cup 2010 giữa Hà Lan và Tây Ban Nha. Trận đấu ấy đi vào lịch sử theo một hướng khác hẳn: 14 chiếc thẻ vàng được rút ra, một con số kỷ lục cho một trận chung kết World Cup, cùng một pha vào bóng của Nigel de Jong đưa cả gầm giày thúc thẳng vào ngực Xabi Alonso mà trọng tài Howard Webb khi đó chỉ rút thẻ vàng. Về sau, chính Howard Webb thừa nhận rằng nếu xem lại pha bóng đó, ông sẽ phải rút thẻ đỏ. Heitinga cũng nhận thẻ vàng thứ hai và rời sân trước khi trận đấu khép lại.

Pha vào bóng tai tiếng của Nigel de Jong trong trận Hà Lan gặp Tây Ban Nha, mùa World Cup 2010 - Hình minh họa bằng AI.

Cũng là một trận chung kết World Cup, cũng là một trận đấu mà phần lớn người xem trên thế giới không có phe để cổ vũ, nhưng trải nghiệm đọng lại thì khác nhau một trời một vực. Đó chính là nỗi khổ quen thuộc của những người thức khuya dậy sớm để xem một trận đấu không đội nhà: World Cup 2026 tổ chức tại Bắc Mỹ khiến không ít trận rơi vào rạng sáng theo giờ Việt Nam, người xem háo hức mở TV, để rồi đôi khi chỉ nhận lại một trận đấu nhạt nhòa.

Vì sao cầu thù bóng đá không thể chơi đẹp? 

Câu trả lời nằm ở chính bản chất của một môn thể thao đối kháng ở cấp độ cao nhất. World Cup là nơi áp lực và độ căng thẳng bị đẩy lên đỉnh điểm, khi một khoảnh khắc, một chút lợi thế nhỏ nhoi cũng có thể quyết định cả vinh quang của một quốc gia hay bước ngoặt của cả một sự nghiệp cầu thủ. 

Trong bối cảnh ấy, phần thưởng cho một chút lợi thế trở nên quá lớn so với cái giá phải trả nếu bị phạt, và điều đó đẩy không ít cầu thủ đến những hành vi làm xấu đi vẻ đẹp của trận đấu: câu giờ, ăn vạ, phạm lỗi có tính toán, những tiểu xảo nhỏ nhặt nhưng dày đặc. 

Tình huống diễn ra ngay trong mùa World Cup năm nay: Pha ăn vạ của Embolo khiến anh nhận thẻ vàng thứ hai, và rời sân trong cay đắng - Hình minh họa bằng AI.

Trận chung kết năm 2010 là một ví dụ cụ thể cho cơ chế này: không hẳn vì các cầu thủ trên sân là những người chơi xấu, mà bởi áp lực của một trận chung kết World Cup có thể biến ngay cả những cầu thủ đẳng cấp nhất thành phiên bản kém đẹp mắt.

Khán giả trung lập mong đợi gì từ một trận cầu?

Với một khán giả trung lập, sự hồi hộp thật ra không nằm ở tỷ số cuối cùng, mà nằm ở một biến số mơ hồ và khó đoán hơn nhiều: liệu trận đấu tối nay có đẹp hay không. Một fan có đội nhà có thể thở phào khi đội mình cầm hòa 0-0 trong một trận đấu nhạt nhẽo, bởi kết quả vẫn là thứ có ý nghĩa với họ. Nhưng với một khán giả trung lập, cùng một trận 0-0 ấy lại chẳng còn gì để bấu víu về mặt cảm xúc, bởi thứ họ tìm kiếm đã không xuất hiện. 

Đó cũng là lý do nhiều người xem đêm khuya ở Việt Nam quen với cảnh mở TV chờ một trận hay, rồi vừa xem vừa lẩm bẩm "đá gì mà chán thế". Câu than vãn quen thuộc ấy, suy cho cùng, chính là dấu hiệu của một nỗi hồi hộp đã trở thành thất vọng.

Nhưng đây cũng là nơi nỗi khổ ấy tự tìm ra lối thoát cho chính nó. Khi trận đấu đã lộ rõ là không đẹp, và tỷ số coi như đã ngã ngũ, một khán giả trung lập không có nhiều lý do để nán lại đến phút cuối. 

Khác với fan có đội nhà, những người luôn phải xem đến tiếng còi mãn cuộc vì còn le lói hy vọng vào một phép màu, khán giả trung lập có thể tắt TV và đi ngủ sớm mà chẳng chút áy náy. Họ không cần lo sợ bỏ lỡ điều gì, bởi thứ họ thực sự quan tâm - một trận bóng đá đẹp - vốn dĩ đã không có mặt trên màn hình. 

Fan có đội nhà xem đến cùng vì sợ bỏ lỡ phép màu. Fan trung lập tắt TV sớm, vì đã biết chắc phép màu sẽ không đến tối nay.