Toàn cảnh mặt trước của quần thể chùa Tam Chúc nhìn từ trên cao. Ảnh: VNP

Đây là đợt xếp hạng quan trọng, góp phần khẳng định giá trị di sản văn hóa lịch sử trải dài khắp các vùng miền và tăng cường trách nhiệm bảo tồn, phát huy của chính quyền địa phương.

Theo danh mục công bố, các di tích lần này phân bố khá đa dạng. Ở Ninh Bình, có ba điểm được xếp hạng gồm: Đình Nội, Chùa Phúc Khánh (xã Nam Xang), quần thể Lạt Sơn với nhiều địa điểm gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Chân, và Nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ. Đây là những công trình vừa mang dấu ấn kiến trúc nghệ thuật, vừa có ý nghĩa lịch sử, góp phần hoàn chỉnh bản đồ di sản đặc sắc của vùng đất cố đô.

Tại Lạng Sơn, di tích khảo cổ Hang Ngườm Sâu được công nhận, bổ sung thêm một minh chứng quan trọng cho tiến trình cư trú của người tiền sử ở miền núi phía Bắc. Với Tây Ninh, khu vực Cầu Kinh nơi ghi dấu chiến công năm 1967 được nhắc lại như một mốc son trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đồng Nai cũng có thêm điểm đến mới là Sóc Bom Bo, nơi gắn liền với lịch sử đấu tranh của đồng bào S’tiêng.

Ở cố đô Huế, hai di tích được bổ sung là Trạm phẫu thuật tiền phương và Lăng mộ Đặng Văn Hòa, đều mang dấu ấn lịch sử cận hiện đại. Tại Hưng Yên, Đình Dương Trạch là đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Lâm Đồng đóng góp hai hang động kỳ thú C7 và C8 ở xã Nam Đà, vốn được xem như “bảo tàng địa chất” tự nhiên của cao nguyên. Quảng Ngãi được biết đến rộng rãi hơn với Cổng Tò Vò ở huyện đảo Lý Sơn một biểu tượng du lịch của miền Trung. Hà Nội lần này có thêm Đình Thái Khê (xã Kiều Phú), nơi bảo lưu nhiều giá trị tín ngưỡng cộng đồng. Quảng Trị cũng ghi dấu ba di tích quan trọng: Đền Song Trung và mộ Hoàng Vĩnh Tộ – Hoàng Vĩnh Dụ, cùng Bến phà II Long Đại, nơi 16 thanh niên xung phong hy sinh tháng 9-1972.

Theo quy định, mỗi di tích sau khi được xếp hạng đều có hồ sơ xác định ranh giới bảo vệ và bản đồ khoanh vùng cụ thể. Các Ủy ban nhân dân địa phương chịu trách nhiệm quản lý, ngăn chặn xâm hại và thực hiện bảo tồn theo Luật Di sản văn hóa. Việc gắn trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền cơ sở giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ, đồng thời mở ra cơ hội phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế – xã hội.

Việc xếp hạng thêm 15 di tích, danh thắng lần này không chỉ mang tính chất pháp lý mà còn là sự ghi nhận công sức của nhiều thế hệ gìn giữ di sản. Mỗi công trình, mỗi địa điểm đều chứa đựng ký ức cộng đồng, từ không gian tín ngưỡng làng xã, dấu tích tiền sử, đến những địa chỉ đỏ gắn liền với lịch sử chiến tranh. Khi được đưa vào danh mục quốc gia, các di tích này có cơ hội tiếp cận nguồn lực đầu tư, nghiên cứu và quảng bá rộng rãi hơn.

Ở góc độ phát triển du lịch, nhiều điểm vừa được công nhận có tiềm năng trở thành sản phẩm đặc thù. Cổng Tò Vò của Quảng Ngãi vốn đã quen thuộc với du khách, nay được xếp hạng quốc gia sẽ càng có thêm giá trị thu hút. Tại Lâm Đồng, hai hang động C7, C8 có thể kết hợp với các tuyến khám phá địa chất để tạo điểm nhấn mới ngoài các điểm quen thuộc như Đà Lạt. Với Ninh Bình, vốn đã nổi tiếng nhờ Tràng An và Hoa Lư, việc bổ sung thêm di tích Lạt Sơn sẽ giúp mở rộng tuyến tham quan và đa dạng hóa trải nghiệm.

Trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu, việc bảo vệ di sản càng trở nên cấp bách. Một di tích được xếp hạng không có nghĩa đã an toàn, mà cần sự đồng hành của cộng đồng trong gìn giữ, sử dụng bền vững. Đây cũng là cách để di sản không chỉ nằm trên giấy chứng nhận, mà thực sự sống động trong đời sống đương đại.

Đợt công nhận này góp thêm một bước trong quá trình hoàn thiện hệ thống di tích quốc gia. Tính đến nay, cả nước đã có hàng nghìn di tích được xếp hạng ở các cấp độ, hình thành nên một mạng lưới phong phú phản ánh chiều dài lịch sử và bản sắc văn hóa Việt Nam. 15 di tích mới vừa được bổ sung chính là minh chứng cho sự tiếp nối không ngừng của dòng chảy ký ức dân tộc.

Cụ thể, 15 di tích, danh lam thắng cảnh được xếp hạng lần này gồm:

1. Di tích kiến trúc nghệ thuật Đình Nội - Chùa Phúc Khánh, xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình.

2. Quần thể di tích – danh lam thắng cảnh Lạt Sơn, gồm: Đền thờ nữ tướng Lê Chân, Núi Giát Dâu, Đồi Bụt, Dấu tích chùa Thánh Chân, Động Tiên Chúa, Hang Diêm, Hang Bể Trên, phường Lý Thường Kiệt, phường Châu Sơn, tỉnh Ninh Bình.

3. Di tích khảo cổ Hang Ngườm Sâu, xã Bằng Mạc, tỉnh Lạng Sơn.

4. Di tích lịch sử Khu vực Cầu Kinh – nơi ghi dấu chiến công của quân và dân vùng Hạ Cần Giuộc năm 1967, xã Phước Vĩnh Tây, tỉnh Tây Ninh.

5. Di tích lịch sử Sóc Bom Bo, xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai.

6. Di tích lịch sử Nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ, phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình.

7. Di tích lịch sử Địa điểm Trạm phẫu thuật tiền phương, phường Phong Thái, thành phố Huế.

8. Di tích lịch sử Lăng mộ Đặng Văn Hòa, phường Phong Thái, thành phố Huế.

9. Di tích kiến trúc nghệ thuật Đình Dương Trạch, xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên.

10. Danh lam thắng cảnh Hang C7, xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng.

11. Danh lam thắng cảnh Hang C8, xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng.

12. Danh lam thắng cảnh Cổng Tò Vò, đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

13. Di tích lịch sử Đình Thái Khê, xã Kiều Phú, thành phố Hà Nội.

14. Di tích lịch sử Đền Song Trung và Mộ Hoàng Vĩnh Tộ, Hoàng Vĩnh Dụ, xã Tân Gianh, tỉnh Quảng Trị.

15. Di tích lịch sử Bến phà II Long Đại – nơi hy sinh của 16 thanh niên xung phong (tháng 9 năm 1972), xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị.