Rằm tháng 7 là một dịp quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt, thường gắn với lễ Vu Lan và các hoạt động tưởng nhớ người đã khuất. Tùy phong tục, tín ngưỡng và nếp nhà, cách chuẩn bị lễ hay khấn nguyện có thể khác nhau. Tuy nhiên, điểm chung vẫn là sự thành kính, trang nghiêm và hướng về những điều tốt đẹp. Bởi vậy, chuyện "không nên nói" ở đây không cần hiểu theo hướng nói sai một câu sẽ gặp điều không may. Đơn giản hơn, có những lời không phù hợp với không gian thờ cúng và cũng không thể hiện đúng tinh thần của ngày Rằm tháng 7.

1. Những lời cầu xin mang tính đổi chác

"Mong được việc này thì con sẽ lễ lớn", "xin phù hộ để kiếm được thật nhiều tiền rồi con sẽ trả lễ"... là kiểu lời nên cân nhắc trước khi nói trong lúc thắp hương.

Trong văn hóa thờ cúng tổ tiên, việc dâng hương trước hết thể hiện sự tưởng nhớ và lòng thành của người còn sống. Vì vậy, nếu biến lời khấn thành một cuộc trao đổi, trong đó lễ vật được đặt ra như điều kiện để đổi lấy tiền tài hay lợi ích, ý nghĩa ban đầu của việc thờ cúng rất dễ bị lệch đi. Điều này không có nghĩa mọi người không được nói ra mong ước của mình. Gia chủ vẫn có thể cầu mong gia đình bình an, công việc thuận lợi, người thân khỏe mạnh hoặc chia sẻ những dự định đang ấp ủ. Tuy nhiên, lời khấn nên xuất phát từ mong muốn chân thành thay vì đặt nặng chuyện “xin bao nhiêu - lễ lại bấy nhiêu”. Đặc biệt trong ngày Rằm tháng 7, khi ý nghĩa tưởng nhớ và biết ơn được nhấn mạnh, một lời cầu chúc bình an cho cha mẹ, người thân và gia đình sẽ phù hợp hơn việc chỉ tập trung vào lợi ích vật chất.

2. Những lời trách móc, oán giận người đã khuất

Cuộc sống của mỗi gia đình đều có những câu chuyện riêng và không phải mối quan hệ nào cũng chỉ có những ký ức vui vẻ. Tuy nhiên, trước bàn thờ ngày Rằm tháng 7 không phải thời điểm thích hợp để nhắc lại chuyện cũ bằng những lời nặng nề, trách móc hoặc oán giận. Đôi khi điều này xuất hiện rất tự nhiên. Một người đang gặp khó khăn có thể đứng trước bàn thờ rồi than trách rằng tại sao tổ tiên "không phù hộ", hoặc nhắc lại những chuyện chưa vui trong quá khứ. Thế nhưng, nếu đã chọn thắp một nén hương để tưởng nhớ, việc giữ lời nói chừng mực cũng chính là cách giữ sự trang nghiêm cho khoảnh khắc ấy.

Nếu trong lòng đang có nhiều tâm sự, mọi người vẫn có thể chia sẻ bằng cách bình tĩnh hơn, chẳng hạn nói về những khó khăn mình đang trải qua hay mong gia đình sớm vượt qua một giai đoạn không thuận lợi. Không cần biến lời khấn thành những câu chữ quá khuôn mẫu, nhưng cũng nên tránh để cảm xúc tức giận biến thành lời trách cứ.

3. Những câu đùa cợt, tranh cãi hoặc lời nói thiếu tôn trọng

Không phải câu nào "không nên nói" cũng nằm trong bài khấn. Nhiều khi vấn đề lại đến từ những cuộc trò chuyện diễn ra ngay bên cạnh bàn thờ. Ngày Rằm tháng 7, các thành viên trong gia đình có thể cùng chuẩn bị hoa quả, đồ lễ rồi tập trung thắp hương. Trong lúc đông người, chuyện trò là điều bình thường. Tuy nhiên, những câu đùa quá trớn, lời tục tĩu, tiếng quát mắng hay tranh cãi lớn tiếng nên được hạn chế ở khu vực thờ cúng, nhất là trong lúc gia đình đang thực hiện nghi lễ. Đây không phải một điều kiêng kỵ mang màu sắc may - rủi. Bàn thờ vốn là không gian được nhiều gia đình dành riêng để tưởng nhớ tổ tiên, vì vậy giữ cách nói chuyện phù hợp cũng giống như việc ăn mặc chỉnh tề, sắp xếp lễ vật gọn gàng hay giữ khu vực thờ cúng sạch sẽ.

Nếu đang có bất đồng, mọi người có thể tạm gác cuộc tranh luận và giải quyết sau khi việc thắp hương hoàn tất. Một vài phút giữ không khí yên tĩnh không chỉ thể hiện sự tôn trọng với không gian thờ cúng mà còn giúp ngày sum họp của gia đình tránh trở nên căng thẳng vì những chuyện không đáng có.

Quan trọng vẫn là sự chân thành, không phải thuộc lòng từng câu chữ

Không có một danh sách những câu nói mà cứ nói ra trước bàn thờ ngày Rằm tháng 7 là sẽ "phạm" hay gặp điều không may. Mỗi gia đình có cách khấn, cách xưng hô và nếp thờ cúng riêng; thậm chí nhiều người chỉ thắp hương rồi tưởng niệm trong im lặng. Vì vậy, thay vì lo lắng mình có nói đúng từng câu hay không, điều đáng chú ý hơn là thái độ khi đứng trước bàn thờ. Tránh lời đổi chác vụ lợi, hạn chế trách móc và không đùa cợt hay tranh cãi trong lúc thắp hương là những cách đơn giản để giữ sự trang nghiêm.

Rằm tháng 7 cũng vì thế không cần trở thành một ngày đầy những điều phải kiêng dè. Một nén hương, lời tưởng nhớ chân thành và cách cư xử chừng mực với những người đang ở bên cạnh đôi khi đã đủ để ngày này giữ được ý nghĩa vốn có.

*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm