Theo ThS.BS Lã Thị Thùy - Bác sĩ Tim mạch can thiệp, Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, tăng huyết áp về đêm được định nghĩa là huyết áp trung bình buổi tối (từ lúc lên giường ngủ đến khi thức dậy) ≥ 120/70 mmHg (hoặc >110/65 mmHg theo cập nhật ACC/AHA 2017). Đối với người bình thường khỏe mạnh, huyết áp về đêm thấp hơn ban ngày 10-20%.

Nguyên nhân dẫn tới tăng huyết áp về đêm

Huyết áp trong cơ thể một phần được điều hòa bởi hệ thần kinh tự động, mô hình bình thường gồm huyết áp cao hơn vào ban ngày và thấp hơn vào ban đêm.

Cơ chế và tác động của huyết áp về đêm lên nguy cơ tim mạch - Ảnh: Vinmec

Trong trường hợp mô hình huyết áp bất thường, chẳng hạn như huyết áp cao về ban đêm hoặc sáng sớm, có thể bạn đang gặp vấn đề về sức khỏe. Có thể liên quan đến các tình trạng:

• Chưa kiểm soát được bệnh cao huyết áp
• Hội chứng ngưng thở khi ngủ
• Bệnh lý về thận
• Bệnh lý về đái tháo đường
• Các vấn đề tuyến giáp
• Bất thường hệ thống thần kinh: mất ngủ, rối loạn nhận thức, già suy yếu, bệnh nhân sau đột quỵ
• Bệnh lý tim mạch

Người Châu Á thường có khuynh hướng tăng huyết áp về đêm nhiều hơn do chế độ ăn nhiều muối và nhạy cảm hơn với muối. Trên những bệnh nhân có tăng thể tích tuần hoàn (ăn nhiều muối), dựa trên áp lực thải natri niệu, nên huyết áp không chỉ cao vào ban ngày mà còn tăng cao cả về đêm để tăng bài tiết natri ra khỏi thận.

Tăng huyết áp về đêm có thể là biểu hiện đầu tiên của tăng huyết áp do hậu quả của tăng hoạt động hệ giao cảm và thường liên quan đến những biến cố tim mạch (đột quỵ, bệnh mạch vành, suy tim) hoặc tổn thương cơ quan khác (suy thận, suy giảm nhận thức và bệnh động mạch ngoại biên) vì nó không được phát hiện trong thời gian dài.

Tăng huyết áp về đêm cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe

Ngoài ra tăng huyết áp về đêm có thể là giai đoạn tiến triển của tăng huyết áp. Tư thế nằm trong lúc ngủ làm tăng hồi lưu tĩnh mạch dẫn đến tăng tiền tải lên thất trái và tăng sức căng thành thất trái theo định luật Laplace.

Thể tích tuần hoàn còn được tăng thêm do sự di chuyển của dịch mô kẽ từ mô mềm phần thấp của cơ thể, điều này càng làm gia tăng tiền tải. Sự kết hợp của tăng thể tích nội mạch và tăng huyết áp có thể dẫn đến chức năng thận xấu đi do sự gia tăng áp lực cầu thận và tăng lọc.

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mô hình huyết áp bất thường, bao gồm:

• Việc làm theo ca vào ban đêm
• Hút thuốc lá
• Rối loạn lo âu
• Stress
• Bệnh nhân đang sử dụng thuốc điều trị hạ áp nhưng thời gian tác dụng ngắn < 24 giờ

Dấu hiệu tăng huyết áp về đêm

Theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh), các dấu hiệu dưới đây không đủ để khẳng định một người bị huyết áp cao. Tuy nhiên, nếu chúng xuất hiện thường xuyên thì người mắc nên theo dõi sức khỏe và kiểm tra huyết áp để phát hiện sớm bất thường.

Tỉnh giấc với cơn nhức đầu

Một số người thỉnh thoảng sẽ thức dậy giữa đêm hay vào sáng hôm sau với cơn nhức đầu. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên thì đó có thể là tín hiệu đáng lưu ý. Huyết áp tăng cao trong khi ngủ có thể làm tăng áp lực lên hệ tuần hoàn, từ đó gây cảm giác nặng đầu hoặc nhức đầu khi thức dậy.

Giật mình giữa đêm với cơn hồi hộp

Đôi khi chúng ta đột ngột tỉnh giấc vào ban đêm và cảm thấy tim đập mạnh, hồi hộp hoặc bồn chồn. Nguyên nhân có thể do căng thẳng, lo âu hoặc nạp nhiều caffeine. Tuy nhiên, biểu hiện này cũng có thể là dấu hiệu huyết áp đang biến động bất thường trong khi ngủ.

Khi huyết áp tăng hoặc cơ thể gặp tình trạng thiếu ô xy do ngưng thở khi ngủ, hệ thần kinh giao cảm sẽ bị kích hoạt mạnh hơn. Hệ quả là làm nhịp tim tăng nhanh và tạo cảm giác hồi hộp khi thức giấc.

Hồi hộp tỉnh giấc giữa đêm hay thức dậy với cảm giác choáng váng đều là biểu hiện của tăng huyết áp về đêm - Ảnh: AI

Thức dậy với cảm giác choáng váng

Thỉnh thoảng cảm thấy hơi choáng váng khi vừa thức dậy là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày thì không nên chủ quan.

Chóng mặt buổi sáng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như mất nước, hạ đường huyết, rối loạn tiền đình hoặc tác dụng phụ của thuốc. Trong một số trường hợp, những biến động bất thường của huyết áp trong lúc ngủ cũng có thể góp phần gây ra cảm giác choáng váng khi thức dậy, bác sĩ tim mạch dự phòng Luke Laffin thuộc trung tâm y tế phi lợi nhuận Cleveland Clinic (Mỹ) cho biết.

Khi xuất hiện một hay một vài trong số các dấu hiệu trên thì không có nghĩa chắc chắn bị huyết áp cao. Tuy nhiên, nếu chúng xuất hiện thường xuyên, đặc biệt người mắc có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tiểu đường, bệnh thận hoặc tiền sử gia đình mắc huyết áp cao, thì nên chủ động kiểm tra sức khỏe.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi huyết áp liên tục trong 24 giờ để đánh giá xem huyết áp có tăng bất thường vào ban đêm hay không. Phương pháp này sẽ giúp phát hiện những trường hợp huyết áp cao về đêm mà đo huyết áp thông thường vào ban ngày có thể bỏ sót, theo Medical News Today.