Ở tuổi 65, bà Lưu sống tại Giang Tô, Trung Quốc luôn tự nhận mình là người sống rất khoa học. Bà duy trì thói quen uống nước rau xanh, ăn ngũ cốc nguyên hạt và đi bộ mỗi ngày. Tuy nhiên, một kết quả khám sức khỏe gần đây khiến bà bất ngờ: bác sĩ phát hiện polyp trong đường ruột và cảnh báo cần theo dõi sát do nguy cơ tiến triển xấu.

Điều khiến bà băn khoăn là bản thân không hút thuốc, không uống rượu - những yếu tố nguy cơ thường được nhắc đến. Sau khi tìm hiểu kỹ chế độ ăn uống, bác sĩ đã chỉ ra một nguyên nhân ít được chú ý: thói quen sử dụng gia vị trong bữa ăn hằng ngày.

Thực tế, nhiều người vẫn nghĩ rằng chỉ cần ăn nhạt, giảm muối là đủ để bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, theo Báo cáo về tình trạng dinh dưỡng và bệnh mãn tính của cư dân năm 2020 của Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc, điều thường bị bỏ qua chính là 1 số loại gia vị quen thuộc trong nhà. Việc nạp quá nhiều những gia vị này có thể khiến lượng muối và đường nạp vào cơ thể tăng lên đáng kể mà chúng ta không dễ nhận ra.

“Giảm muối” nhưng vẫn thừa natri

Không ít gia đình giảm lượng muối khi nấu ăn, nhưng lại tăng cường dùng các loại gia vị “tăng vị” để món ăn hấp dẫn hơn. Đây là nguyên nhân khiến tổng lượng natri tiêu thụ không những không giảm mà còn tăng.

Ví dụ, một muỗng nước tương có thể chứa gần 1g muối. Nếu kết hợp thêm dầu hào, tương ớt hoặc các loại sốt khác, lượng muối trong một bữa ăn có thể nhanh chóng vượt ngưỡng khuyến nghị.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ tối đa 5g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều khảo sát cho thấy con số thực tế thường cao gấp đôi, trong đó gia vị chế biến sẵn là nguồn đóng góp đáng kể.

Việc tiêu thụ quá nhiều muối trong thời gian dài không chỉ làm tăng nguy cơ cao huyết áp mà còn liên quan đến các bệnh tim mạch và tổn thương đường tiêu hóa. Một số nghiên cứu của Viện Khoa học Y học Trung Quốc cho thấy việc tiêu thụ nhiều thực phẩm muối cùng chế độ ăn mặn có thể liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày.

Gia vị lên men và nguy cơ từ nitrit

Nitrit là hợp chất thường được nhắc đến trong các thực phẩm chế biến như thịt nguội, cá muối. Tuy nhiên, một số gia vị lên men như tương đậu, chao hay các loại sốt truyền thống cũng có thể chứa một lượng nhỏ nitrit nếu quá trình sản xuất không được kiểm soát chặt chẽ.

Trong điều kiện sản xuất đạt chuẩn, hàm lượng này nằm trong giới hạn an toàn. Tuy nhiên, với các sản phẩm thủ công hoặc không rõ nguồn gốc, nguy cơ vượt ngưỡng có thể xảy ra.

Một số nghiên cứu cho thấy, nitrit có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố khác như nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Vì vậy, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và bảo quản đúng cách là điều cần thiết.

Gia vị ngọt: nguồn đường “ẩn” khó kiểm soát

Hiện nay, nhiều loại gia vị được bổ sung đường để tăng hương vị. Các sản phẩm như tương cà, sốt nướng, sốt chua ngọt hay nước sốt ướp thịt đều có thể chứa hàm lượng đường cao.

Điều đáng chú ý là người dùng thường không nhận ra lượng đường mình tiêu thụ, bởi chúng không đến từ đồ ngọt mà “ẩn” trong gia vị. Việc tiêu thụ quá nhiều đường có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa, tăng cân và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tế bào ung thư có xu hướng sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính. Các nhà khoa học nhận định, việc tiêu thụ nhiều đường làm tăng tỷ lệ béo phì và đái tháo đường type 2 - những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư gan. Ngoài ra, đường còn góp phần gây kháng insulin và tích tụ mỡ trong gan, hai tình trạng có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ và tổn thương gan mạn tính.

Bột ngọt, hạt nêm có gây ung thư?

Một trong những lo ngại phổ biến là bột ngọt và hạt nêm có thể gây ung thư. Tuy nhiên, đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào khẳng định điều này.

Thành phần chính của bột ngọt là natri glutamate - một hợp chất tự nhiên có trong nhiều thực phẩm như rong biển, cà chua hay nấm. Các tổ chức y tế uy tín đều đánh giá đây là phụ gia an toàn khi sử dụng trong giới hạn cho phép.

Tuy vậy, việc lạm dụng các chất tạo vị có thể khiến khẩu vị ngày càng đậm, từ đó làm tăng lượng muối và đường tiêu thụ một cách gián tiếp.

Sử dụng gia vị thế nào cho hợp lý?

Gia vị là phần không thể thiếu trong ẩm thực, nhưng việc sử dụng cần có kiểm soát. Bác sĩ Dương Thước -  chuyên khoa Nội, Bệnh viện Y học cổ truyền Hành Dương, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc khuyến nghị:

- Giảm lượng gia vị mặn như nước tương, dầu hào, thay vì chỉ giảm muối.

- Tránh kết hợp nhiều loại gia vị cùng lúc, hạn chế tình trạng “cộng dồn” natri.

- Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên thương hiệu uy tín.

- Sử dụng đúng cách, chẳng hạn cho bột ngọt vào cuối quá trình nấu để giữ hương vị.

- Tận dụng gia vị tự nhiên như chanh, giấm, tỏi, gừng, rau thơm để tăng hương vị mà không cần quá nhiều muối hay đường.

Có thể thấy, gia vị không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư, nhưng thói quen sử dụng thiếu kiểm soát có thể khiến 1 loại gia tạo ra những rủi ro tiềm ẩn. Thay vì loại bỏ hoàn toàn, điều quan trọng là hiểu rõ thành phần và sử dụng hợp lý. Một chế độ ăn cân bằng, hạn chế muối và đường vẫn là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

(Theo Baijiahao)