Lập thu đánh dấu thời điểm thời tiết bắt đầu chuyển mình. Cái nóng mùa hè chưa biến mất hoàn toàn nhưng không khí đã có những thay đổi rõ rệt, đặc biệt vào sáng sớm và ban đêm. Khi độ ẩm giảm, nhiều người có thể cảm thấy da khô hơn, cổ họng khó chịu hoặc xuất hiện tình trạng ho khan.

Trong quan niệm dưỡng sinh truyền thống có câu "mùa xuân bồi bổ gan, mùa thu bồi bổ phổi". Theo cách lý giải này, mùa thu thường gắn với tình trạng khô hanh nên chế độ ăn có thể ưu tiên các thực phẩm giàu nước, chất xơ và vitamin.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, không có loại rau nào có thể "bổ phổi" hay điều trị bệnh hô hấp một cách trực tiếp. Điều đáng quan tâm hơn là một chế độ ăn đa dạng, cung cấp đầy đủ vitamin, khoáng chất, chất xơ và nước có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

Đáng chú ý, có 3 loại rau quen thuộc thường xuất hiện trong thực đơn gia đình vào thời điểm này là củ cải trắng, củ sen và đậu bắp.

Củ cải trắng - giòn mọng nước, dễ chế biến

Củ cải trắng là loại rau củ quen thuộc trong các bữa cơm Việt. Với hàm lượng nước cao, vị ngọt nhẹ và dễ chế biến, củ cải có thể trở thành lựa chọn phù hợp trong những ngày thời tiết khô hanh.

Củ cải trắng có thể ăn sống, luộc, hấp, nấu canh hoặc hầm cùng thịt. Khi nấu chín, củ cải mềm, vị ngọt tự nhiên rõ hơn và dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu.

Một bát canh củ cải nấu thịt nạc hoặc xương có thể cung cấp nước, năng lượng, protein và một số vitamin, khoáng chất tùy thành phần. Nếu muốn món ăn nhẹ nhàng hơn, có thể thái củ cải thành lát mỏng, hấp hoặc luộc rồi dùng cùng các món chính.

Củ cải cũng chứa vitamin C và các hợp chất thực vật. Vitamin C là vi chất cần thiết cho nhiều chức năng của cơ thể, trong đó có hoạt động của hệ miễn dịch. Cơ thể không tự sản xuất vitamin C nên cần nhận từ thực phẩm hoặc nguồn bổ sung phù hợp.

Điểm cộng của củ cải là giá thành thường không cao, dễ mua và có thể chế biến thành nhiều món. Đây cũng là lý do loại củ này thường xuyên xuất hiện trong thực đơn gia đình.

Gợi ý món dễ làm:  Củ cải trắng hầm sườn, củ cải nấu thịt bằm hoặc canh củ cải nấu tôm đều là những lựa chọn đơn giản. Khi chế biến, không cần nêm quá nhiều muối hoặc đường để giữ được vị ngọt tự nhiên.

Củ sen tươi - món quen thuộc trong những ngày giao mùa

Nếu củ cải gây ấn tượng bởi độ mọng nước thì củ sen lại được yêu thích nhờ độ giòn, vị thanh và khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu. Củ sen có thể dùng để nấu canh, hầm, xào hoặc làm các món gỏi. Với người thích món ăn nhẹ, củ sen luộc hoặc hấp cũng là lựa chọn đáng thử.

Thân sen có chứa chất xơ, vitamin C, kali, mangan và một số vitamin nhóm B. Một khẩu phần thân sen luộc 100 g được đề cập có khoảng 74 kcal và 7 g chất xơ. Chất xơ góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và tạo điều kiện cho hệ vi sinh đường ruột phát triển.

Đây là điểm đáng chú ý bởi sức khỏe đường ruột có mối liên hệ với nhiều chức năng của cơ thể. Vì vậy, bổ sung rau củ giàu chất xơ trong chế độ ăn hằng ngày có thể là một cách đơn giản để xây dựng khẩu phần cân bằng hơn.

Trong y học cổ truyền, củ sen cũng thường được sử dụng trong nhiều món ăn theo mùa. Tuy nhiên, những quan niệm như "củ sen bổ phổi" không nên được hiểu theo nghĩa đây là thực phẩm có tác dụng điều trị các bệnh về đường hô hấp.

Gợi ý món dễ làm: Củ sen hầm sườn là món quen thuộc, có vị thanh và dễ ăn. Nếu thích món nhẹ hơn, có thể luộc củ sen rồi trộn cùng rau xanh, thịt gà hoặc tôm.

Lưu ý: Khi mua củ sen, nên chọn củ còn tươi, chắc tay, không có mùi bất thường hoặc dấu hiệu hư hỏng. Rửa sạch và sơ chế kỹ trước khi nấu.

Đậu bắp - nhỏ nhưng có nhiều chất xơ

Đậu bắp thường được biết đến với phần chất nhầy đặc trưng khi cắt hoặc nấu chín. Đây thực chất là một dạng chất xơ hòa tan, góp phần tạo nên kết cấu đặc biệt của loại rau này. Đậu bắp có thể luộc, hấp, nướng hoặc xào. Trong đó, luộc và hấp là những cách chế biến tương đối đơn giản, không cần sử dụng nhiều dầu mỡ.

Nhờ chứa chất xơ, đậu bắp có thể góp phần hỗ trợ tiêu hóa và giúp bữa ăn có cảm giác no hơn. Loại rau này cũng cung cấp một số vitamin và khoáng chất, dù hàm lượng cụ thể còn phụ thuộc vào giống, cách bảo quản và chế biến.

Một đĩa đậu bắp luộc chấm cùng nước mắm hoặc sốt nhẹ có thể trở thành món ăn kèm đơn giản trong bữa cơm. Nếu muốn đổi vị, có thể nướng đậu bắp rồi trộn với một chút dầu ô liu, tiêu và gia vị.

Muốn "dưỡng phổi" không thể chỉ trông chờ vào một loại rau

Điều quan trọng là không nên kỳ vọng củ cải trắng, củ sen hay đậu bắp có thể trực tiếp phòng ngừa hoặc chữa các bệnh hô hấp.

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, từng nhấn mạnh rằng thực phẩm là nguồn cung cấp dinh dưỡng quan trọng và việc bổ sung vitamin, thực phẩm chức năng không nên thực hiện tùy tiện với mục tiêu tăng sức đề kháng. Theo chuyên gia, không phải ai cũng cần bổ sung vi chất thường xuyên; chế độ ăn phù hợp vẫn là nền tảng.

Điều này cũng có thể áp dụng với các loại rau củ. Thay vì tìm kiếm một "siêu thực phẩm" có khả năng giải quyết mọi vấn đề sức khỏe, nên kết hợp nhiều nhóm thực phẩm trong cùng chế độ ăn.

Một bữa ăn hợp lý có thể gồm rau xanh và rau củ, nguồn protein như cá, trứng, thịt nạc hoặc đậu, cùng nhóm tinh bột phù hợp. Trái cây cũng có thể được bổ sung để tăng sự đa dạng về vitamin và khoáng chất.

Lập thu ăn rau thế nào cho hợp lý?

Nếu thời tiết bắt đầu khô hanh, mọi người có thể tăng tỷ lệ rau củ trong bữa ăn, đồng thời uống đủ nước và hạn chế các món quá mặn, quá cay hoặc nhiều dầu mỡ.

Củ cải trắng có thể dùng để nấu canh. Củ sen phù hợp với các món hầm hoặc salad. Đậu bắp có thể luộc, hấp hoặc nướng. Chỉ cần thay đổi cách chế biến, ba loại rau này đã có thể xuất hiện thường xuyên mà không khiến thực đơn trở nên nhàm chán.

Bên cạnh đó, rau củ nên được rửa sạch, sơ chế đúng cách và nấu chín phù hợp. Không nên vì chạy theo các "mẹo dưỡng sinh" trên mạng mà ăn quá nhiều một loại thực phẩm hoặc bỏ qua những nhóm chất khác.

Thực tế, một chế độ ăn đa dạng mới là yếu tố quan trọng. Vitamin C và các chất chống oxy hóa từ rau quả là những thành phần có vai trò đối với sức khỏe, nhưng hiệu quả của chúng cần được nhìn trong tổng thể chế độ ăn và lối sống.

Vì vậy, khi lập thu, thay vì tìm kiếm những món ăn "thần kỳ", hãy bắt đầu từ những nguyên liệu rất quen thuộc trong căn bếp. Một bát canh củ cải nóng, đĩa củ sen giòn thanh hay phần đậu bắp luộc đơn giản có thể không tạo ra thay đổi tức thì, nhưng lại là những lựa chọn dễ thực hiện để bổ sung rau củ, chất xơ và các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể mỗi ngày.