Một giáo sư của Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) cho rằng, nhiều phụ huynh hiện nay đang rơi vào hai "cái bẫy" khi cho con học năng khiếu: chạy theo đám đông và quá coi trọng thành tích. Không ít gia đình chỉ quan tâm lớp học nào đang "hot", nghe có vẻ "đẳng cấp" hay có thể giúp con lấy chứng chỉ, mà quên mất điều quan trọng nhất là sở thích, năng lực và quy luật phát triển của trẻ.

Theo vị giáo sư, nhiều lớp năng khiếu tưởng như giúp trẻ phát triển nhưng thực chất chỉ khiến trẻ mệt mỏi, mất hứng thú học tập và tạo thêm gánh nặng cho cả gia đình.

Ảnh minh hoạ

1. Các lớp học trước chương trình ở bậc tiểu học

Nhiều phụ huynh lo con thua bạn nên cho học trước Toán, tiếng Anh, chương trình tiểu học hoặc các lớp luyện thi từ rất sớm với suy nghĩ "học trước để thắng từ vạch xuất phát". Tuy nhiên, theo giáo sư Đại học Thanh Hoa, ở bậc tiểu học, điều quan trọng nhất không phải học càng nhiều kiến thức càng tốt mà là hình thành thói quen học tập và nuôi dưỡng hứng thú học hỏi.

Trước 6 tuổi, cơ tay của trẻ vẫn chưa phát triển hoàn thiện. Việc cầm bút quá lâu mỗi ngày có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của bàn tay, đồng thời tăng nguy cơ cận thị và sai tư thế.

Khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Thượng Hải năm 2022 cũng cho thấy: Những trẻ học trước chương trình thường đạt thành tích tốt ở lớp 1 nhưng đến lớp 4, 63% các em tụt xuống nhóm cuối lớp, do hình thành tâm lý chủ quan, mất tập trung khi học.

Việc học quá sớm có thể khiến trẻ mất đi sự tò mò. Khi vào lớp, vì đã học trước nên trẻ dễ chủ quan, không còn tập trung nghe giảng. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập trên lớp, trong khi số tiền và thời gian đầu tư lại không mang lại hiệu quả như mong muốn.

2. Những lớp năng khiếu "hot" nhưng không phù hợp với trẻ

Hiện nay, nhiều trung tâm quảng bá rầm rộ các khóa học như lập trình cho trẻ nhỏ, phát triển toàn não, người mẫu nhí... Điều đáng bàn là nhiều gia đình đăng ký theo phong trào, coi đây là "xu hướng" mà quên mất rằng giá trị của một lớp năng khiếu phụ thuộc vào mức độ phù hợp với từng đứa trẻ, chứ không nằm ở việc lớp học đó có đang "hot" hay không.

Theo giáo sư Đại học Thanh Hoa, cốt lõi của một lớp năng khiếu vẫn là "năng khiếu" và "hứng thú" của đứa trẻ. Nếu trẻ không yêu thích, dù lớp học có nổi tiếng hay đắt đỏ đến đâu cũng khó mang lại hiệu quả. Ông lấy ví dụ, có những em thích vẽ tranh, nhưng cha mẹ lại ép học lập trình vì cho rằng đó là xu hướng của tương lai. Kết quả là cả trẻ và cha mẹ đều mệt mỏi, cuối cùng phải bỏ dở giữa chừng.

3. Những lớp năng khiếu "phóng đại" quá mức

Nhiều khóa học STEM quảng cáo giúp phát triển tư duy logic. Tuy nhiên, tại nhiều trung tâm, trẻ chỉ lắp ghép theo đúng mẫu có sẵn. Nếu làm khác sẽ bị yêu cầu tháo ra lắp lại. Đài truyền hình CCTV từng phản ánh một chuỗi trung tâm sử dụng cùng một giáo án suốt ba năm. Sau một năm học, nhiều trẻ chỉ biết lắp vài mẫu xe hoặc cần cẩu, hoàn toàn chưa tiếp cận tư duy lập trình thực sự. Trong khi đó, mua một bộ đồ chơi lắp ghép tương tự để cha mẹ cùng chơi với con ở nhà ó thể tạo nhiều cơ hội khuyến khích trẻ sáng tạo hơn.

Hiện nay, phụ huynh rất dễ bắt gặp các tờ rơi, quảng cáo hoặc lời mời chào về các lớp năng khiếu dành cho trẻ. Tuy nhiên, không phải lời quảng cáo nào cũng phản ánh đúng chất lượng khóa học. Có những trung tâm thực sự mang lại giá trị cho trẻ, nhưng cũng có nơi sử dụng những lời hứa hẹn hấp dẫn như "phát triển toàn diện", "giúp con vượt trội", "học là giỏi ngay"... để thu hút phụ huynh, trong khi hiệu quả thực tế không được như kỳ vọng.

Vì vậy, cha mẹ cần tỉnh táo tìm hiểu kỹ chương trình học, phương pháp giảng dạy và mức độ phù hợp với con, thay vì chỉ tin vào những lời quảng cáo hấp dẫn hoặc chạy theo xu hướng.

4. Những lớp năng khiếu vượt quá khả năng tiếp thu của trẻ

Khi lựa chọn lớp năng khiếu cho con, ngoài việc cân nhắc sở thích của trẻ, cha mẹ cũng cần đánh giá xem nội dung và độ khó của khóa học có phù hợp với độ tuổi cũng như khả năng tiếp thu của con hay không. Chẳng hạn, nếu một đứa trẻ mới 5-6 tuổi đã được cho học các lớp Toán tư duy nâng cao hoặc Olympic Toán, rất khó để đạt được hiệu quả như mong muốn.

Theo các chuyên gia, để học tốt những nội dung này, trẻ cần có nền tảng tư duy logic nhất định. Trong khi đó, ở lứa tuổi mầm non, các em vẫn đang trong giai đoạn khám phá thế giới xung quanh và hình thành những nhận thức cơ bản. Nếu phải tiếp cận quá sớm với những kiến thức vượt quá khả năng, trẻ dễ cảm thấy áp lực, chán nản và mất tự tin.

Điều quan trọng không phải học nhiều, mà học đúng

Theo vị giáo sư, khi lựa chọn lớp năng khiếu, phụ huynh không nên đặt tiêu chí "càng nhiều càng tốt", "càng đắt càng tốt" hay "càng nổi tiếng càng tốt". Thay vào đó, hãy cân nhắc sở thích, năng lực và giai đoạn phát triển của con để lựa chọn những hoạt động thật sự phù hợp.

Ở bậc tiểu học, thay vì để trẻ chạy hết lớp học này đến lớp học khác, cha mẹ nên ưu tiên 1-2 hoạt động mà con thực sự yêu thích, đồng hành cùng con trong quá trình học tập và tận hưởng niềm vui khám phá. Đó mới là ý nghĩa thực sự của các lớp năng khiếu.

Hãy tôn trọng sở thích, năng lực và mong muốn của trẻ, thay vì chạy theo xu hướng hay để nỗi lo "con thua kém bạn bè" dẫn dắt quyết định.