Trong bối cảnh giá thực phẩm ngày càng tăng, thói quen tận dụng cơm thừa từ bữa tối để ăn vào sáng hôm sau vẫn rất phổ biến. Nhiều người cho rằng chỉ cần hâm nóng kỹ là cơm nguội hoàn toàn an toàn. Ngược lại, trên mạng xã hội lại xuất hiện không ít thông tin cảnh báo rằng cơm để qua đêm có thể sinh độc tố, gây ngộ độc hoặc thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư.

Vậy đâu mới là sự thật?

Các chuyên gia cho rằng bản thân cơm nguội không phải là "thủ phạm" gây hại sức khỏe. Điều quan trọng nằm ở cách bảo quản sau khi nấu và cách sử dụng lại thực phẩm.

Cơm nguội không độc, nhưng vi khuẩn có thể xuất hiện nếu bảo quản sai

Nhiều người nghĩ rằng cơm vừa nấu xong ở nhiệt độ cao sẽ hoàn toàn vô trùng. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy.

Trong quá trình trồng trọt, thu hoạch và bảo quản, gạo có thể tiếp xúc với một loại vi khuẩn mang tên Bacillus cereus. Loại vi khuẩn này có khả năng tạo bào tử chịu nhiệt, nghĩa là một số bào tử vẫn có thể tồn tại sau quá trình nấu chín.

Khi cơm được để ở nhiệt độ phòng trong nhiều giờ, đặc biệt vào mùa hè nóng ẩm, các bào tử này có thể phát triển thành vi khuẩn và sinh ra độc tố.

Điều đáng nói là sự phát triển của vi khuẩn không phải lúc nào cũng khiến cơm đổi màu, có mùi lạ hay xuất hiện dấu hiệu bất thường. Vì vậy, việc đánh giá thực phẩm chỉ bằng mắt thường đôi khi không đủ để đảm bảo an toàn.

Mối nguy lớn nhất không phải "cơm qua đêm"

Nhiều người thường lo lắng khi nghe cụm từ "cơm để qua đêm". Thực tế, nếu cơm được làm nguội nhanh, bảo quản trong hộp kín và đặt trong tủ lạnh đúng cách, nguy cơ mất an toàn thực phẩm sẽ giảm đáng kể.

Ngược lại, thói quen để cơm trong nồi cơm điện từ tối đến sáng hoặc để trên bàn ăn nhiều giờ mới cất vào tủ lạnh mới là điều đáng lo hơn.

Môi trường có nhiệt độ từ khoảng 5 - 60 độ C được xem là "vùng nguy hiểm" đối với thực phẩm, bởi đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng. Càng để lâu trong khoảng nhiệt độ này, nguy cơ nhiễm khuẩn càng tăng.

Hâm nóng nhiều lần còn đáng ngại hơn

Một thói quen phổ biến khác trong nhiều gia đình là hâm nóng cơm nhiều lần trong ngày. Buổi sáng lấy cơm từ tủ lạnh ra hâm nóng, ăn không hết lại để nguội rồi cất vào tủ lạnh. Đến trưa hoặc tối lại tiếp tục lặp lại quy trình tương tự.

Các chuyên gia cảnh báo việc liên tục thay đổi nhiệt độ như vậy sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh hơn so với việc chỉ bảo quản lạnh một lần và sử dụng hết ngay sau khi hâm nóng.

Nhiều người tin rằng nhiệt độ cao có thể giải quyết mọi vấn đề. Tuy nhiên, dù việc hâm nóng có thể tiêu diệt phần lớn vi khuẩn, một số độc tố hình thành trước đó vẫn có thể tồn tại.

Đó cũng là lý do nguyên tắc hàng đầu trong an toàn thực phẩm luôn là phòng ngừa sự phát triển của vi khuẩn ngay từ đầu thay vì chỉ trông chờ vào việc đun nóng lại.

Người già và trẻ nhỏ cần đặc biệt cẩn trọng

Đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, việc ăn cơm bảo quản không đúng cách có thể dễ gây đầy bụng, khó tiêu, tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa hơn so với người khỏe mạnh.

Ngay cả khi lượng vi khuẩn chưa đủ lớn để gây ngộ độc nghiêm trọng, nhóm đối tượng này vẫn có thể gặp các phản ứng bất lợi. Vì vậy, các chuyên gia thường khuyến khích ưu tiên thực phẩm mới nấu và hạn chế sử dụng thức ăn thừa kéo dài.

Chức năng giữ ấm của nồi cơm điện không phải "lá chắn" tuyệt đối

Một hiểu lầm khá phổ biến là cơm để trong nồi cơm điện ở chế độ giữ ấm luôn an toàn. Trên thực tế, mức nhiệt duy trì của mỗi thiết bị có thể khác nhau. Nếu nhiệt độ không đủ cao hoặc thời gian giữ ấm quá dài, vi khuẩn vẫn có khả năng phát triển.

Nhiều chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến nghị không nên giữ cơm trong chế độ giữ ấm quá lâu, đặc biệt là kéo dài qua đêm. Bên cạnh đó, việc cho nguyên cả nồi cơm nóng vào tủ lạnh cũng không được khuyến khích vì có thể làm tăng nhiệt độ bên trong tủ, ảnh hưởng tới các thực phẩm khác.

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, từng chia sẻ trên báo Sức khỏe & Đời sống, thức ăn thừa nói chung không nguy hiểm nếu được bảo quản đúng quy trình. Tuy nhiên, thực phẩm nấu chín để ở nhiệt độ phòng quá lâu sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.

Chuyên gia cho biết thêm người dân nên làm nguội thực phẩm trong thời gian ngắn, sau đó bảo quản trong hộp kín và đưa vào tủ lạnh càng sớm càng tốt. Đồng thời, thức ăn sau khi hâm nóng nên sử dụng hết, hạn chế việc hâm đi hâm lại nhiều lần.

Làm sao để ăn cơm nguội an toàn hơn?

- Chỉ nấu lượng cơm vừa đủ cho nhu cầu của gia đình.

- Nếu còn thừa, nên để nguội bớt rồi cho vào hộp sạch có nắp kín.

- Bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh càng sớm càng tốt.

- Hâm nóng kỹ trước khi ăn.

- Không hâm nóng nhiều lần.

- Loại bỏ ngay cơm có mùi lạ, nhớt, đổi màu hoặc có dấu hiệu bất thường.

Thực tế, phần lớn các trường hợp ngộ độc thực phẩm không xuất phát từ những món ăn quá "đáng sợ", mà thường đến từ những thực phẩm quen thuộc bị xử lý sai cách.

Một bát cơm nguội để qua đêm không tự động trở thành chất độc. Điều quyết định mức độ an toàn nằm ở cách chúng ta bảo quản và sử dụng nó.

Vì vậy, thay vì quá lo lắng trước những tin đồn trên mạng, điều cần làm là xây dựng thói quen bảo quản thực phẩm khoa học. Đó mới là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình, đồng thời vẫn tránh được tình trạng lãng phí thức ăn.