Nhiều người khi phát hiện mình có nồng độ axit uric cao thường rơi vào trạng thái lo lắng, kiêng khem quá mức. Thậm chí, có người gần như “né” toàn bộ các món thịt, hải sản hay thực phẩm giàu đạm vì sợ bệnh nặng thêm. Tuy nhiên, cách tiếp cận cực đoan này không những không hiệu quả mà còn có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng.

Thực tế, axit uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin - một hợp chất có mặt trong hầu hết tế bào và thực phẩm. Điều quan trọng cần nhớ là 80% axit uric trong cơ thể được tạo ra từ quá trình trao đổi chất nội sinh, chỉ khoảng 20% đến từ chế độ ăn uống. Điều này có nghĩa, ăn uống rất quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định.

Theo ThS.BS Nguyễn Thị Minh Hạnh - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (trích dẫn trên báo VnExpress), chế độ ăn chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát axit uric, còn việc điều trị cần kết hợp nhiều yếu tố như lối sống, cân nặng và dùng thuốc khi cần thiết.

Hiểu đúng về purin và axit uric

Purin khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa tại gan thành axit uric, sau đó được đào thải qua thận và một phần qua ruột. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều hoặc đào thải kém, axit uric sẽ tích tụ trong máu, hình thành tinh thể lắng đọng ở khớp và thận, gây ra bệnh gút hoặc sỏi thận.

Chính vì vậy, kiểm soát thực phẩm giàu purin là cần thiết, nhưng không nên hiểu sai thành “càng kiêng càng tốt”.

Nguyên tắc “đèn giao thông” - dễ nhớ, dễ áp dụng

Theo khuyến nghị dinh dưỡng cập nhật năm 2024, thực phẩm có thể chia thành 3 nhóm dựa trên hàm lượng purin, giống như hệ thống đèn giao thông:

Đèn xanh - ăn thoải mái

Đây là nhóm thực phẩm có hàm lượng purin thấp (dưới 50 mg/100g), có thể dùng thường xuyên:

- Rau củ: cải thảo, bắp cải, cà chua, cà rốt, dưa chuột, khoai tây… Hầu hết rau đều an toàn, nên ăn khoảng 500g/ngày.

- Trái cây: táo, chuối, cam, dâu tây, anh đào… giàu vitamin C giúp đào thải axit uric. Tuy nhiên, cần hạn chế trái cây quá ngọt.

- Trứng và sữa: nguồn protein chất lượng cao, ít purin.

- Ngũ cốc, tinh bột: gạo, ngô, khoai lang… cung cấp năng lượng chính.

Đây là “nền móng” của chế độ ăn lành mạnh cho người có axit uric cao.

Đèn vàng - ăn có kiểm soát

Nhóm này chứa mức purin trung bình (50-150 mg/100g), không cần kiêng hoàn toàn nhưng phải kiểm soát lượng:

- Thịt: thịt gà, lợn, bò… nên giới hạn khoảng 100g/ngày, ưu tiên thịt nạc.

- Cá nước ngọt: có thể ăn vừa phải, ít purin hơn hải sản.

- Đậu và sản phẩm từ đậu: đậu nành, đậu phụ… vẫn có thể ăn, vì purin thực vật ít ảnh hưởng hơn.

Một số rau: măng tây, nấm, rau bina… ăn được nhưng không nên quá nhiều.

Đèn đỏ - nên tránh

Đây là nhóm thực phẩm giàu purin (trên 150 mg/100g), dễ làm tăng axit uric nhanh:

- Nội tạng động vật: gan, thận, lòng…

- Nước dùng đậm đặc, lẩu: purin tan nhiều trong nước, càng ninh lâu càng “đậm đặc nguy cơ”.

- Hải sản có vỏ: tôm, cua, hàu…

- Rượu bia: đặc biệt là bia, vừa chứa purin vừa cản trở đào thải.

- Đồ uống nhiều đường fructose: nước ngọt, siro, đồ tráng miệng.

Những hiểu lầm phổ biến cần tránh

Không ít người đang kiểm soát axit uric theo cách phản khoa học. Dưới đây là những sai lầm điển hình:

1. Cắt hoàn toàn thịt: Điều này có thể gây thiếu protein, suy giảm miễn dịch. Thay vào đó, nên chọn nguồn đạm ít purin như trứng, sữa và thịt nạc với lượng hợp lý.

2. Tránh tuyệt đối đậu nành: Thực tế, đậu nành không làm tăng axit uric đáng kể như nhiều người nghĩ.

3. Uống nhiều nước canh để “bổ”: Ngược lại, nước canh chứa nhiều purin hòa tan, không phù hợp với người bệnh.

4. Chỉ cần kiêng ăn là đủ: Sai lầm lớn. Vì chế độ ăn chỉ ảnh hưởng khoảng 20%, nên nếu axit uric vẫn cao, cần điều trị y khoa.

5. Không đau thì không cần quan tâm: Tăng axit uric không triệu chứng vẫn có thể gây hại thận và tim mạch.

6 nguyên tắc vàng giúp kiểm soát axit uric

- Uống đủ nước: 2-3 lít/ngày giúp đào thải axit uric hiệu quả.

- Giảm cân từ từ: Tránh giảm cân nhanh vì có thể làm tăng axit uric.

- Chế biến thông minh: Luộc, hấp thay vì chiên rán; chần thịt trước khi nấu.

- Hạn chế rượu bia, đường: Đặc biệt là bia và nước ngọt.

- Ăn nhiều rau, trái cây: Giúp kiềm hóa nước tiểu.

- Tập thể dục đều đặn: Ít nhất 150 phút/tuần, tránh vận động quá sức.

Đừng “sợ ăn”, hãy ăn đúng

Axit uric cao và bệnh gút không đáng sợ nếu được kiểm soát đúng cách. Điều đáng lo là việc kiêng khem mù quáng, dẫn đến thiếu chất và bỏ qua điều trị cần thiết.

Thay vì loay hoay với danh sách “ăn hay không ăn”, hãy nhớ nguyên tắc đơn giản: Ăn nhiều khi đèn xanh, ăn vừa phải khi đèn vàng, tránh khi đèn đỏ. Kết hợp cùng lối sống lành mạnh, uống đủ nước và theo dõi sức khỏe định kỳ, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát axit uric mà vẫn tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn.