Cứ 9 người trưởng thành thì có 1 người mắc đái tháo đường

Theo Báo cáo của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF) – Atlas Đái tháo đường năm 2025, 11,1% tương đương 1 trong 9 người trưởng thành (20–79 tuổi) đang sống chung với bệnh đái tháo đường và hơn 4 trong 10 người trong số đó không biết mình mắc bệnh.

Dự báo đến năm 2050, 1 trong 8 người trưởng thành tương đương khoảng 853 triệu người sẽ mắc đái tháo đường, tăng 46% so với hiện nay. Riêng tại Việt Nam, IDF báo cáo số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường năm 2024: khoảng 2,5 triệu người. Dự tính tới năm 2050 sẽ lên khoảng 2,7 triệu người.

Đáng chú ý, theo điều tra toàn quốc của Bệnh viện Nội tiết Trung ương, tỉ lệ người mắc đái tháo đường chưa được chẩn đoán tại Việt Nam hiện còn hơn 60%. Có hơn một nửa số người trưởng thành chưa bao giờ được làm xét nghiệm đường huyết để phát hiện bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường là bệnh chuyển hóa mạn tính, nếu căn bệnh này không được kiểm soát thì sau một thời gian nó sẽ gây nên các tổn thương nghiêm trọng nhiều bộ phận của cơ thể, đặc biệt là các biến chứng tim mạch, thận, thần kinh, bàn chân… thậm chí dẫn đến tử vong.

Sai lầm khi ăn kiêng chữa đái tháo đường

Tiến sĩ - bác sĩ Quan Thế Dân, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Trí Đức Thành cho biết, ăn kiêng rất quan trọng trong việc điều trị bệnh tháo đường. Ăn kiêng tốt sẽ giúp bệnh ổn định và giảm liều thuốc. Tuy nhiên trên một số trường hợp ăn kiêng quá đà lại gây nguy hiểm cho người bệnh.

“Khi nói đến đái tháo đường thì mọi người luôn nói đến ăn kiêng. Bác sĩ nói, người thân nói, bạn bè nói…nên người mắc đái tháo đường cũng tự khắc cốt ghi tâm là ăn kiêng để chữa bệnh. 

Tuy nhiên thực sự bác sĩ không khuyên vậy, mà tùy từng loại đái tháo đường lại có cách xử trí khác nhau”, bác sĩ Quan Thế Dân cho hay.

Từ đó, bác sĩ Dân hướng dẫn người dân áp dụng đúng nguyên tắc trong ăn kiêng điều trị bệnh đái tháo đường như sau.

- Đái tháo đường tuyp 1: Thường gặp ở người trẻ, do tuyến tụy nội tiết bị tổn thương nặng, cơ thể thiếu insulin, thì biện pháp điều trị là tiêm insulin đủ cho nhu cầu cơ thể cần. Chứ không phải là ăn kiêng

- Đái tháo đường tuyp 2: Thường gặp ở người trung niên, chủ yếu do quá trình ăn uống quá độ kéo dài, béo phì, cơ thể đề kháng insulin, từ tiền đái tháo đường dần chuyển thành đái tháo đường thực sự. Ở những bệnh nhân này ăn kiêng rất quan trọng, rồi mới đến các thuốc uống và tiêm insulin.

Nhưng nếu ngay cả người đái tháo đường tuyp 2 mà suy kiệt quá nặng, mất cân nhiều, hoặc đang có bệnh nội khoa nặng, thì lúc này trọng tâm không phải là ăn kiêng, mà là khôi phục lại cân nặng và sức khỏe. Phải cho bệnh nhân ăn đầy đủ dinh dưỡng theo mức cân nặng bình thường. Tức là tạm thời dừng chế độ ăn kiêng lại, để ăn tăng thêm so với trước.

“Chắc có người thắc mắc, nếu ăn tự do như vậy thì đường máu tăng cao thì sao. Vâng. Nếu đường máu tăng cao thì chúng ta sẽ phải tăng liều insulin tiêm cho bệnh nhân lên. Insulin có tác dụng đồng hóa, sẽ tăng sử dụng glucose, axit béo, axit amin để tổng hợp thành các thành phần trong cơ thể. Kết quả là người bệnh sẽ lên cân, sức khỏe hồi phục.

Trong phác đồ điều trị suy dinh dưỡng người ta có dùng thêm insulin là vì thế.

Qua đây cũng thấy tác dụng làm tăng cân của insulin. Nên người đái tháo đường có béo phì đang tiêm insulin thì cùng với tiêm insulin, nên phối hợp với các thuốc điều trị đái tháo đường có tác dụng giảm cân như các thuốc thuộc nhóm đồng vận GLP-1 và ức chế SGLT-2”, Tiến sĩ - bác sĩ Quan Thế Dân cho hay.

Giám đốc BVĐK Trí Đức Thành kể lại một trường hợp bệnh nhân cụ thể. Nam bệnh nhân vào viện cấp cứu vì hạ đường huyết, đường máu lúc vào 1,1 mmol/l, hôn mê. Lý do là đang uống thuốc Melanov (gồm có Gliclazide và Metformin) ngày 2 viên. Mấy ngày liên tiếp mệt chán ăn nhưng vẫn uống thuốc đều. Đến mức hạ đường huyết lạnh toát chân tay, hôn mê.

Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị hạ đường huyết do dùng thuốc quá liều cùng với bỏ ăn. Để cấp cứu, ngay lập tức bệnh nhân được truyền đường 20% để nâng mức đường máu về ngưỡng bình thường. 

Đến khi bệnh nhân tỉnh lại ở nội trú, tiếp tục được truyền đường 10% liên tục trong 48h mới thoát khỏi cơn hạ đường kéo dài, do lượng thuốc uống vào chưa thải trừ hết vẫn gây hạ đường máu (Thời gian bán thải của Gliclazide là khoảng 10 – 20 giờ. Thuốc cần khoảng 2 đến 4 ngày, tương đương 4-5 lần chu kỳ bán thải để được đào thải và loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể).

Một số trường hợp bệnh nhân đái tháo đường ăn kiêng quá đà lại gây nguy hiểm

"Thấy người anh quá suy kiệt, da bọc xương, hỏi ra mới biết anh đang thực hiện chế độ ăn kiêng để chữa đái tháo đường. Vì đi khám lần nào cũng thấy các bác sĩ dặn phải ăn kiêng.

Tôi liền bảo anh gầy quá, thích ăn gì thì cứ ăn đi, không phải kiêng nữa. Anh rơm rớm nước mắt hỏi tôi, có phải bệnh anh nặng quá không chữa được nữa phải không.

Tôi phì cười, phải giải thích là anh ăn kiêng sai lầm, nên người suy kiệt. Giờ phải khôi phục lại cân nặng và sức khỏe đã. Cứ ăn đi, nếu đường máu lên cao từng nào tôi sẽ dùng insulin để hạ xuống từng đó.

Nằm viện vừa truyền đường, vừa truyền lipid và axit amin, bệnh nhân tăng cân thấy rõ, mặt đỡ hốc hác. Khỏe lên, ăn bắt đầu biết ngon.  Ngày ra viện, tôi dặn bệnh nhân về nhà tích cực ăn uống và tôi kê đơn thuốc phù hợp. Hẹn tái khám để chỉnh lại đơn”, bác sĩ Dân kể lại.

Qua đây, Giám đốc BVĐK Trí Đức Thành lưu ý, ăn kiêng trong điều trị đái tháo đường phải phù hợp với từng người bệnh. Chứ không phải cứ thấy mắc bệnh đái tháo đường là bắt buộc ăn kiêng.