Tết Nguyên đán là dịp sum vầy, đoàn tụ, là thời điểm để mỗi gia đình cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, chia sẻ niềm vui sau một năm vất vả. Thế nhưng, chính trong những ngày lễ hội tưởng chừng vui trọn vẹn ấy, thói quen ăn uống thiếu điều độ lại khiến nhiều người đối mặt với các vấn đề sức khỏe: tăng cân, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, thậm chí bùng phát các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường hay gout.

Dưới đây là một số nguyên tắc giúp bạn ăn Tết vui vẻ, ngon miệng mà vẫn khỏe mạnh, cân bằng.

1. Nhận diện “bẫy dinh dưỡng” ngày Tết

Mâm cỗ Tết Việt Nam luôn hấp dẫn và phong phú, từ bánh chưng, thịt kho trứng, giò chả, dưa món đến các loại mứt, kẹo, bia rượu. Tuy nhiên, đây cũng là “bữa tiệc” của năng lượng và chất béo. Một chiếc bánh chưng trung bình có thể cung cấp tới 800–1000 kcal, gần bằng nửa nhu cầu năng lượng một ngày của người trưởng thành. Khi đi kèm thịt kho, chả lụa và nước ngọt, lượng calo dễ dàng vượt ngưỡng cần thiết, khiến cơ thể tích mỡ, tăng cân nhanh chóng.

Không chỉ vậy, thực phẩm Tết thường chứa nhiều muối, đường và chất béo bão hòa, gây gánh nặng cho gan, thận, hệ tim mạch. Ăn uống thất thường, thức khuya, dùng nhiều bia rượu khiến cơ thể mất nước, rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng giấc ngủ và tâm trạng.

Nhận diện sớm những “bẫy” này là bước đầu tiên để bạn chủ động lựa chọn thực phẩm và kiểm soát khẩu phần, tránh để niềm vui Tết bị đánh đổi bằng những cơn khó chịu sau bữa ăn.

2. Nguyên tắc “3 đúng” - Cân bằng, điều độ, hợp lý

Ăn đúng lượng

Tết không phải lúc phải “ăn cho bõ”, mà là dịp để thưởng thức hương vị quê hương một cách tinh tế. Hãy ăn chậm, nhai kỹ, dùng chén nhỏ, gắp từng ít để thưởng thức thay vì “nạp nhanh”.

Một mẹo nhỏ: hãy ưu tiên ăn rau trước, sau đó đến đạm (thịt, cá, trứng, đậu), cuối cùng mới đến tinh bột (bánh chưng, cơm, xôi). Cách này giúp bạn no lâu hơn và giảm hấp thu năng lượng dư thừa.

Ăn đúng món

Không nên ăn liên tục các món béo, mặn hoặc chiên rán. Mỗi bữa nên có ít nhất 1–2 món rau (luộc, xào ít dầu, nấu canh), xen kẽ các nguồn đạm lành mạnh như cá, tôm, thịt gia cầm, đậu hũ.

Các món truyền thống như bánh chưng, thịt kho trứng vẫn có thể xuất hiện, nhưng hãy giới hạn khẩu phần (ví dụ: 1/4 chiếc bánh chưng cho mỗi bữa) và ăn kèm dưa món, rau luộc để hỗ trợ tiêu hóa.

Ăn đúng thời điểm

Giữ nhịp sinh hoạt điều độ: không bỏ bữa sáng, không để bụng đói lâu rồi ăn bù. Bữa sáng nhẹ với cháo, trứng luộc, sữa, trái cây giúp ổn định đường huyết và tránh ăn quá nhiều vào bữa chính.

Sau bữa ăn, nên đi bộ 15–20 phút thay vì ngồi ngay hoặc nằm nghỉ, vừa hỗ trợ tiêu hóa, vừa ngăn tích mỡ vùng bụng.

3. Lựa chọn thông minh khi ăn vặt

Tết là “thiên đường” của các món ngọt, mứt, kẹo và hạt rang. Tuy nhiên, chỉ vài miếng mứt gừng, mứt dừa đã cung cấp hàng chục gam đường, điều mà người tiểu đường hay người đang kiểm soát cân nặng cần đặc biệt chú ý.

Hãy thay thế bằng:

Hạt dinh dưỡng (hạnh nhân, hạt bí, óc chó, hạt điều rang không muối).

Trái cây tươi như bưởi, cam, táo, dưa hấu, vừa ngon, vừa giàu vitamin C.

Trà xanh, nước lọc, nước chanh ấm thay cho nước ngọt có gas hay rượu mạnh.

Những lựa chọn này không chỉ giúp bạn tỉnh táo hơn mà còn hạn chế tăng cân và giúp gan, thận “nhẹ gánh” trong những ngày lễ dài.

4. Kiểm soát rượu bia - bảo vệ gan và tim mạch

Trong không khí sum vầy, chúc tụng là điều khó tránh. Tuy nhiên, cần nhớ rằng rượu bia không phải là “gia vị” bắt buộc của niềm vui.

Không uống khi đói, vì cồn hấp thu nhanh sẽ khiến bạn say và tổn thương gan, dạ dày.

Giới hạn an toàn: Nam không quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ không quá 1 đơn vị. (1 đơn vị tương đương 1 lon bia 330 ml hoặc 1 ly rượu vang nhỏ).

Sau khi uống, nên uống thêm nước lọc hoặc nước trái cây không đường để bù nước.

Tuyệt đối không lái xe sau khi sử dụng rượu bia.

Cơ thể cần tới 1–2 ngày để chuyển hóa hết lượng cồn, vì vậy việc “uống nối ngày” suốt kỳ nghỉ Tết là thói quen nguy hiểm, có thể gây viêm gan, tăng huyết áp và rối loạn nhịp tim

5. Giữ cơ thể năng động - “ăn bao nhiêu, vận động bấy nhiêu”

Tết không chỉ là thời gian ăn uống mà còn là cơ hội vận động nhẹ nhàng, giúp tiêu hao năng lượng thừa và tạo cảm giác sảng khoái.

Mỗi ngày, nên dành ít nhất 30 phút cho hoạt động thể chất: dọn dẹp nhà cửa, đi chúc Tết, chơi với trẻ nhỏ, đi bộ quanh khu phố.

Sau mỗi bữa ăn, đi bộ nhẹ 10–15 phút sẽ giúp máu lưu thông tốt, giảm đầy hơi, tránh tích mỡ bụng.

Đừng quên ngủ đủ giấc (7–8 tiếng/ngày), tránh thức khuya bài bạc hoặc xem TV, vì thiếu ngủ khiến cơ thể dễ đói, tăng cảm giác thèm ăn và rối loạn chuyển hóa.

6. Một số mẹo nhỏ giúp “ăn Tết không lo tăng cân”

Uống một ly nước ấm hoặc ăn trái cây trước khi vào bữa chính để giảm cảm giác đói.

Khi ăn tiệc, hãy ngồi xa khay bánh kẹo hoặc món chiên để tránh “vô thức” ăn thêm.

Giữ thói quen ăn rau ở mọi bữa bởi rau là “người bạn vàng” giúp trung hòa năng lượng và bảo vệ hệ tiêu hóa.

Nếu lỡ ăn nhiều trong một bữa, hãy giảm khẩu phần ở bữa kế tiếp thay vì nhịn hoàn toàn.

Sau kỳ nghỉ, trở lại chế độ ăn cân đối, ít dầu mỡ và duy trì vận động đều đặn để cơ thể nhanh hồi phục.

Tết là thời điểm để kết nối, chia sẻ và tận hưởng, nhưng sức khỏe vẫn là món quà quý giá nhất mà bạn có thể dành cho bản thân và gia đình.

Ăn uống điều độ, chọn thực phẩm lành mạnh, kiểm soát rượu bia và duy trì vận động chính là bí quyết giúp bạn vui Tết trọn niềm vui, khỏe mạnh cả năm.

Hãy để mâm cơm ngày Tết không chỉ là nơi quây quần, mà còn là nơi nuôi dưỡng sức khỏe, năng lượng và hạnh phúc cho cả gia đình.